India ram chu nakum atang chuan khawvela mihring tamna ber ram niin China a lehpel dawn niin UN-in a chhut lawknaah tar lan a ni a, mi tluklehdingawn 1.4 zet an awm dawn niin a sawi.
Kumin November-ah hian khawvela mihring cheng chu tluklehdingawn 8 a tling dawn bawk.
Mihring punna hi rin leh chhut lawk tawh thin aiin an pung chak lo thung.
Tun hi kum 1950 hnu lama punna a chak loh ber tum leh a vanglai ber niin UN chuan a sawi a, kum 2080 chhovah chuan mihring tluklehdingawn 10.4 vel tling tawh tura ngaih a ni.
Punna hi chak lem lo mah se khawvelah hian mihring hi a pung zawng hret hret chuan a kal tho.
Kum 30 lo awm leh tur chhunga mihring pung zahve zet chu ram pariat - Democratic Republic of the Congo, Egypt, Ethiopia, India, Nigeria, Pakistan, Philippines leh Tanzania-a mite an ni dawn niin sawi lawk a ni bawk.
Khawvel ram changkangahte chuan mihring hi a tlem zawngin an kal dawn niin an sawi lawk a. Tunah hian hmeichhia pakhat zelin nau 2.1 pawh an hring phak meuh tawh lo va, hei hi ‘replacement rate’ tia sawi niin thite aiawhtu tur an piang pha tawk chauh tihna a ni a. Ram 61-ah phei chuan kum 2050-ah chuan mihring cheng mek hi tun aiin 1% velin an tlem dawn niin an sawi.
Khawvela mihring piang an tlem berna, hmeichhe pakhatin naute 1.15 chauh a hrinna, China chuan nakum atangin a tlem zawngin an kal dawn tih an lo sawi tawh a, an lo chhut lawk aia hmain an tlem tan dawn a. An pun chak avanga nau neih tam khapna, nupain fa pakhat chauh neih an kalpui thin chu an kiam zawk phah avangin kum 2016-ah titawpin nau pahnih leh a aia tam hringte hnenah lawmman (incentive) pek an tiam thar leh mek tawh zawk.
India chuan China hi khumin khawvela mihring tamna ber ram a ni thuai tawh dawn ta a ni.
Ram thenkhatah mihring pung chak mah se khawvel puma chhut chuan miin nau an hring tlem telh telh a. Tun hmaa nupain fa an neih zat ang kha an tu leh fate chuan an nei meuh tawh lo.
Tun lai khawvela damdawi leh science thiamna a sang tawh a, nau piang reng reng tun hma anga thi tam lovin thang puitlinga tar pawh an tam tawh a. Hetiang hi khawvel kal dan a nih zel hmel tawh a, kum 2050-ah phei chuan mihring dam chen hi kum 77.2 vel a nih theih tawh rin a ni.
Mi an dam rei zel tawh avangin khawvelah kum 65 leh a chung lam an pung telh telh a. Tuna mihring dam zinga hetiang rual 10% vel awm chu kum 2050-ah chuan 16% an tlin hial rin a ni a. Hetih rual hian ram dinhmun inan loh avangin kum upa tamna ram erawh a inang lo nasa hle thei a, Asia khawchhak leh Europe khawthlang lamah kum upa hi tam zual tura rin a ni.