- Upa Lalthara, Kohima (9436001667)
KHUH HAWNNA:
- Thlîrna tlâng pakhat atang chuan, Mizo Kristiante hi thang duang leh hmasâwn chak tak, member neih tam dân atanga chhût chuan Pathian Biak In ngah leh nei tha ber, Pathian biak inkhâwm leh kohhran thil tih hrang hrang nei ngah leh uar ber, thil pêk rawng bâwlna ki hrang hrangah leh missionary tirh chhuah-ah te ti tha lawr lak, Pathian thu hriltu leh rawngbâwltu hrang hrang pawh ngah ber kan niin a ngaih theih ang.
- Chutih rualin, thlirna tlang dang atang chuan, kum za lamtluang zawh zo Mizo Kristiante hian sawngnawina eng eng emaw kan neiin, chungte chuan puitlin lam kawng zawh tha hlei thei lovin min siam fo thin niin a ngaih theih bawk Chung zinga langsar ber leh min tithuanawmptu ber pakhat ni-a ngaih theih – Pathian fa kan nihna hrefuh hlei thei lo leh, chuta ding nghet thei lova min siam a, puitlin lam pan ai-a Krista thu bul lam bawka min kirtir leh thintu ni-a lang chu ‘piantharna’ kan tih hi niin a ngaih theih awm e.
- Hebrai Lehkhathawn ziaktu-in “A hun ngaihtuah zawngin zirtirtu ni tawh hial awm in ni na a, Pathian thu bul ber A, Aw, B te chu zirtir in ngai leh ta a, chaw rum ni lova hnute la ngai mi ang in lo nih tak hi” (Heb 5:12) a tihte ang mai kha kan nihna lai a awm ta. Hebrai ziaktu pawhin chaw nem chu nausen tan a ni, tiin, puitling tawhte tan chuan chaw rum a lo chawh tlat mai a nih kha. (Heb 5:13-14).
- Tichuan, he ka thu ziahah pawh hian kum za chuang Kristian lo ni tawh Mizo Kristiante tana ‘chaw rum’ rawn chhawp chhuah hi a tum ber chu a ni a. Heta ka thil ziahte hi tute emaw tih dan emaw, Kohhran hmalakna thenkhat sawiselna ang zawngin tuman lo ngai lo se. Thahnemngaihna leh induhthawhna thinlung atanga lo irhchhuak a ni tih chhiartuten min lo hriatsak zawk turin ka ngen a ni. Kum 100 chuang Kristian lo ni tawh, Mizo Christiante kan inbihchhian nan leh, puitlin lam pan tura tan lak dan thar kan hmuhchhuah theih nan a tangkai beiseiin ka ziak a ni e.
PIAN THARNA CHUNGCHANG SAWI HAWNNA
2.1. Tunlaia a hnam pum puia ‘pian tharna’ chai leh buaipui nasa ber chu Mizote hi kan ni âwm e. Hmanni lawka social media-a mi pakhatin ‘Mizo piang thar tawh zât hi Mizoram mihring zât aiin nasa takin a tam tawh’ a rawn tih chuan ngaihtuahna a ti thui hle a. Hei hi mi tam tak ngaih dân pawh a nih a rinawm ta. Mahse, chuti zât zât ‘piang thar’ kan neih tawh chu la duh tâwk lovin, kan thalaite pianthartîr zêl tumin, kan (Presbyterian) kohhran chuan Revival Speaker 70 vel ngawt kan neih mêkte nên, camping leh crusade kan buatsaih mup mup reng tho bawk a.
2.2 Chutih laiin kan khawtlâng nunah ‘Chanchin Tha nêna inmawi nun,’ kan Mizo hnam nuna bet tel tlata kan lo ngaih thin – tlawmngaihna te, hawihâwmna te, taihmâkna te, rinawmna te, takna leh dikna ngainatna te leh, mahni kan intodelh thinna te chu an tla hniam tual tual emaw tih mai tur a ni bawk si a. Presbyterian Kohhran phei hi chuan heng mi mal leh khawtlâng nun dân thate hi kan inzirtira, kan nunpui ngei tura kan pawm a ni nghe nghe si a. Thil pêk leh Pathian Biak Inkhâwm lama record tha ringawt hi chu ngaih tih that nâna hman chi a ni lo vang; Farisaite pawh khân he lamah hi chuan an ti tha khawp a nih kha.
2.3. Rev. H. Laldintluanga, BD; M Th (Christian Theology) chuan (Presbyterian Kohhran pastor a nih hmâ, kum 2012 khân) “Presbyterian Kohhran Tibuaitu Pian tharna Theology Hi” tih lehkhabu tha tak a lo ziak tawhin, pian tharna theology-in kan kohhran a tih buai dân leh, hemi avanga kan kohhranin kan zia (character) kan hloh mêk dân thiam takin a lo ziak tawh a. “Mî chan ang chang pha lova inngai ai mahin, chang tam tâwka inhriate hian kohhran chu an ti buai ber a ni, tih hi chiang takin a lang thei a ni,” a tih bâkah, “Tunah chuan Mizoram Presbyterian Kohhran chu Presbyterian kal hmanga inhruai ni mah se, Baptist theology a inchâwm a ni ber a... Kan Synod Revival speaker-te ber hi mikhual theology vaw liantute chu an ni...” a lo ti hial tawh a ni. Heti chung pawha Mizoram Presbyterian Kohhrante ngei pawhin ‘pian thar’ hi kan tih tur emaw, kan nihna tur emaw ni-a kan la ngaih deuh thup si avang hian, a la hrût loh lam deuhte hrût pahin, a vaukam lehlam atangin ‘pian tharna’ kan tih hi kan luhchilh ve dâwn a ni.
2.4. Pathianin mihring suala tlu tawhte tâna chhandamna a rawn ruahman leh, chumi changtu nih dân hi chu mi mâwl ber leh naupang zâwkte pawhin an hriat thiam mai theih tura duan ni ngeiin a lang a. Hei hi tûnlaia ‘pian tharna’ rawn vaw lârtute hian an sawi khirhkhân zo vek ni ta berin a lang. Lal Isuan he khawvêla Chanchin Tha a rawn puan chhuah lâi pawh khân, a lo dawngsawng thiamte kha chu mi mâwl leh lehkha thiam lo, Pathian Lehkha thu pawh la hre thlêm tak te an ni ber a. Pathian Lehkha thu hre tam tâwka inngaiho kha chuan an man fuh hlei thei mang hauh lo a nih kha.
2.5. Mizorama Chanchin Tha lo luh tirh lai vêl pawh khân, sermon ropui tak nia lang lêm lo, “Isua Krista hi lo ring ve rawh u aw,” tih an hriat atanga Kristian/ ringtu lo ni ta te kha lehkha thiam lo, mi mâwla ngaih an ni tlângpui a. Mahse, khâng kan rual ûte nun leh, tun lai camping leh crusade atanga ‘piang thar’ intite nun chu inngheh hleih tak a lo ni ta. Hei vang hi em ni ang, kan Pastor senior pakhat chuan “Piang thar aiin piang hlui an tha zâwk,” a lo ti ve tlat rêng kha!
2.6. Rev Lalhmingchhuanga Jongte, Baptist Kohhran Pastor pawhin a lehkhabu hralh tla tak, ‘Savun Kawrfual’ tih-ah khân Mizoten ‘pian thar’ kan buaipui tanna hi kum 1960 leh 1970 chho vel atang khân niin a sawi bâkah, hemi hnu atang hian Mizo Kristiante nun chu lo pâwnlâng tial tialin, kan Kristianna chuan kan ni tin nun leh khawtlâng nunah awmzia (influence) a nei tlêm tial tial a ni, ti lamin a sawi ve tlat bawk a. Hengte han ngaihtuah hian tunlai Mizoram dinhmunah hi chuan ‘piang thar’ aiin ‘Pathian thu awih’ kan mamawh tawh zawk niin a lang.
2.7. Mizo Kristianten ‘pian tharna’ kan hriat thiam dân leh, kan kalpui mêk danah hian thil fuh lo chu a awm ngeiin a lang. Thuthlung Hlui hunah khân Pathian hnam thlan Israel mîte tân pianthar a tul lova; he thu hi hriat pawh an hre ngai hek lo. Chhia leh tha pawh an la hriat hmâ, nausen an nih laia serhtan leh Pathian hnêna hlan an nih kha Pathian mîte an nih chhinchhiahna leh nem nghehna chu niin a lang. (Hetiang hian Isua chungah pawh a nu leh paten an ti a nih kha). Hei bâk an pal tlang tur thil - tuna ‘pian tharna’ kan tih tlukpuia han ngaih theih âwm eng mah Pathianin a mite laka phût a neih kan hre lo.
2.8. Thuthlung Thar rawn intan lai hunah pawh khân, Lal Isuan a zirtirte leh a hnung zuitu mipui sang tam takte hnenah khân pianthar thu emaw, an tân pianthar a tul thu emaw vawi khat tê mah a sawi ri lo. A zirtirte amah zui tura a sâwm pawh khân “Min zui rawh u ...” a ti mai a; Amah an rin a, an zui chuan Isua zirtir (disciple) an lo ni ta mai a nih kha. “Van ram chu hetiang mîte tâ a ni si a,” Isuan a tihte pawh kha amah rawn pantu naupang te tak tê tê, tunlaia ‘pian tharna’ kan tih ang thil la tem pha lo leh, a awmzia pawh la hre miah lote an niin a lang.
2.9. Lal Isuan a hnung zuitute leh a thu sawi ngaithlatute kha ‘piang thar’ turin a ti ngai lova; a zirtirte ngei pawh kha ‘mi piang thar’ tia a sawi emaw, mi dangin an sawi emaw kan hre bawk lo (Mt 4:19; 19:14). Tirkhohte pawh khân an rawng bâwl hun laia ringtu/ ring thar lo ni ta te kha tu mah ‘piang thar’ tiin an sawi ngai lova; ringtu an nih tawh hnua ‘pian thar’ a la tul cheu thu lah an sawi ngai hek lo. Hetiang tho hi Mizorama Chanchin Tha hriltu hmasate tih dân pawh kha niin a lang. Tûn thleng pawh hian, kan mission field-a ring tharte hi ‘piang thar’ tiin kan la sawi ngai chuang lo. (Hênghote hi chu ‘piang thar’ tiin lo sawi ta pawh ni ila, Bible-a ‘piang thar’ tih lo lang nên pawh hian a inmil deuh tur).
2.10. Tichuan, tûnlaia ‘pian tharna’ kan tih hi chu ringtutena puitlin kawng kan zawhnaa kan thil pal tlang tur rahbi sâng zâwk emaw, exam-na kan pass tur emaw ang deuhin kan ngai ta mai em ni chu aw, a tih theih a ni. Tichuan, ‘Kristian tha bik’ emaw, ‘Kristian dik tak’ emaw nia kan ngaihte hi ‘piang thar’ tiin kan sawi thin ni pawhin a lang. Mahse, hei hi chu Bible-a ‘piang thar’ tih kan hmuh nen hi chuan thil dang daih a ni bawk siin a lang. Tin, ringtutena kan thil tawn hriat thenkhat - Thlarau Thianghlim tihharhna chan te, chhandam nih inhriat chian tharna te, sual simna leh inhlan tharna te, Pathian hlata awmten Pathian an rawn pan leh te pawh hi ‘pian tharna’ nên hian kan chawh fin ta nuaih mai niin a lang bawk a. Heti a nih vang hian, ‘pian tharna’ kan hriat thiam dân leh kan hrilh fiah dân pawh a inang lo viau thei âwm e. Mi tam tak tân phei chuan ‘pian tharna’ kan tih hi ‘chian tharna’ âi mahin ‘chian lohna’ min neihtîrtu a lo ni ta zâwkin a ngaih theih bawk ang.
2.11. Hebrai ziaktu chuan “Chutichuan, Krista thu bul hril tawh lovin, puitlin lam i pan ang u,” (Heb 6:1) tiin, Kristian kum tam vak pawh la ni lote hnenah a lo ziak daih tawh a nih kha. Ringtute hi Thlarau Thianghlim tih chakna azâra puitlin kawng zawha, thang lian zêl tur te, kan chhandamna tifamkim tur leh, he khawvêla Pathian ram ti zau zêl tura bei fan fan zêl tur kan nihna lam hi, kum 100 chuang Kristian lo ni tawh Mizote hi chuan kan buaipui ber tur an ni tawh zâwk dâwn lo’m ni?
2.12. Ringtute hi Pathian fa leh a roluahtute kan ni a. He kan nihna duhawm taka ding nghet hlei thei lova min siam thintu, kan than mawh bâwk, puitlin lam kawng min zawhtîr aia ‘Krista thu bul’ lam bawka min kirtir leh thintu nia lang - ‘pian tharna’ kan tih hi eng chiah nge ni a, Pathian chatuan remruatnaah leh, mihringte tâna chhandamna a rawn ruahmanah hian eng dinhmun nge chang tur a nih rêng, tih te hi luhchilh a, sawi fiah kan tum dâwn a ni. (la chhunzawm tur)