Sumhmun Titi – 23

  • F. Vanlalrochana

THU HNUHNUNG

Mi tam tak chuan an thih dawnin thu hnuhnung an nei fo thin. Khawvel mi lar leh ropui thenkhatte thih dawn an thu hnuhnung hi lo thlir ho dawn ila. An thusawi thenkhat hi chu a thlamuan thlak duh khawp ang. Kan theihnghilh loh tur erawh chu, an thih dawna thu an sawi kha a thlamuanthlak em avangin Vanram an kai tura dah ngawt chi a ni lo va, eng teh ual an sawi loh avangin an kai lo tura dah ngawt chi a ni lem bawk lo.

Pathian awm ring lo thuziak thiam George Bernard Shaw-a kha mahni intihlum a ni a, a thih hmain kawngkaah he thu hi a lo tar, “Tukin zing lam dar 2 khan thu leh hla hmanga khawvel awi thintu George Bernard Shaw chu thlamuang takin a chawl ta” tih hi !

English poet ropui Lord Byron-a chuan, “Tunah chuan ka muhil ve tak tak tawh ang” a ti a. Karl Marx ve thung chuan, ”Thurochhiah tih ang rengte chu an dam laia an tih tur ti zo ve hman lo mi a te sawi tawk a ni,” a ti thung a. Historian leh Essayist hmingthang Sir Thomas Carlyle chuan “Hei hi maw thihna chu, a tha e..” a ti.

British Playwright Noel Coward chuan, “Duhtakte u, Mangtha ule, naktukah kan inhmu leh dawn nia” a tih laiin Voltaire chuan, “Thlamuang takin min thih ir hram teh u,” a ti thung. American essayist Henry Thoreau khan, “He khawvel hi inchhirna pakhat mah nei lovin ka chhuahsan a ni” a ti.

Lord Buddha khan, “Engkim hi an la tawp vek ang” tiin a thi a. Roman Emperor Vespasean a chuan, “Pathian ka ni tawhin ka hre hial” a ti thung. Roman Emperor vek Caligula kha chuan, “Ka la nung reng a ni” tiin a thi a.

France lal Charlemagne-te, Lady Jane Grey-te, Catherine af Aragon-te chuan, “Lalpa, I kutah ka thlarau ka kawl tir e” an tih theuh laiin Alice in Wonderland ziaktu Lewis Carroll chuan, “Heng lukhamte hi chu la bo tawh rawh u, ka mamawh tawh lo ve” a ti thung.

Italy ram hruaitu Machiavelli chuan, “Ka ram leh hnam hi ka thlarau ai pawhin ka hmangaih zawk a ni” tiin a thi a, Edison-a chuan, “Khi lam chu mawi ropui tak a ni” a ti.

Nancy Astor chuan, “Ka thi a? ka birthday zawk niin ka hria” a ti a, Darwin-a chuan, “Thih hi ka hlau lem lo e” a ti a. Queen Victoria chuan, “Thlamuanna lo thleng tur chu” a tih laiin President Roosevelt chuan, “Ka lu a na kher mai” a ti.

King George V chuan, “Ka lalram chu a dinhmun a tha maw?” tiin a la zawt talh talh a. Music phuah thiam Franz Schubert kha chuan, “Hei hi ka tawpna a ni” a ti a. Novelist Sir Walter Scott chuan “Pathianin malsawm che u rawh se, ngai ka awh leh tan ta” tiin a thi.

Pathian mite thusawi hnuhnung hi chu a ropui hlawm a sin:

Martin Luther – Ka Pathian hi pathiante Pathian a ni a, Amahah chuan he thihna hi ka bihruk san dawn a ni.

John Knox – Ka nunna, Kristaa ka nunna chu, he thihna thih baiawm tak mai hian a ngam loh avangin hlauh reng reng ka nei lo ve.

John Calvin – Lalpa, thihnain ka nunna chim mahsela, I kuta ka awm ni atang khan ka lung a awi tawk tak zet a ni.

Charles Wesley – Lalpa, nangmah anna famkim neia ka nung ve dawn ta hi ka lung a va awi em! Lungawina, lungawina chu a lo thleng ta e.

Richard Baxter- Natna zawng ka nei na meuh mai, nimahsela, ka nunna a khawih buai lo, muanna, muanna chu a kim ta.

Dr. Preston – Ka thi dawn lo va, Pathianin ka awmna hmun a thlak thung mai dawn a ni zawk e. Chumi hmun pan chuan Pathian nen kan kal dawn a, a hnenah thlamuangin ka chawl hlen tawh ang.

Samuel Rutherford – Ka thinlung hi hlimnain a luangliam a, Van lam manna a chawm a ni si a. Ka kut hi amah pawm turin ka phar a, Anin min lo lawm ang.

I thih dawnin eng thu nge i sawi ve tak ang le?

Dwight Lyman Moody-a thu hnuhnung ber chu, “Lei hi a tawlh hla tial tial a, Van a rawn hnai zual telh telh a. Hei hi maw thihna chu, lallukhum ka khum ni a ni,” tiin.

Ni e, ringtute chu leiah thil ropui ti turin kan lo piang a. Thihnate hi kan tan chuan malsawmna a ni zawk a, chatuan chawlhna hmun hlun zawk a kan luhna, ropuina ropui zawkah lallukhum kan khum ni a ni.

Kan nun hi engtikah emaw a la tawp ve ang. Tlai lam a ni tlain chhun ni a her liampui angin kan nun hi a la her liampui ve dawn a ni. Ringtue chu hmun ropui zawkah, thihnate awm ve tawh lohnaah kan la lut dawn a ni. Chumi hun chu a va ropui dawn em!

MIZO HNAM HMALAM HUN

Khawvel history hi a danglam thin. USSR a kehdarh a. Yugoslavia a kehdarh a. Czecholovakia a kehdarh a. Chung chu kum tam tak a la ni lo.

Bangladesh hi 1946 thleng khan East Bengal a ni a. 1947 atangin East Pakistan a ni a. 1971 atangun Bangladesh a ni. 1945 a UNO a lo din khan, Africa khawmualpui atanga Member ni thei chu ram pali- Egypt, Ethiopia, Liberia leh South Africa chauh a ni.

Hnam chanchin leh khawvel chanchin hi a inthlak danglam thin. Arnold Toynbee-a khan A Study of History tih a ziak a. Vol 12 lai a ni. Chutah chuan, ram leh hnam lo dinchhuah san keh tlukchhiat dan chu, mihring taksa thandan nen a tehkhin a ni. Naupang a lo piang a, a thanglian a, vanglai hun a nei a, a chuai a, a thi a. Chutiang deug chuan hnam pawh hi a lo dingchhuakin, a ral leh thin. Hei thlirna hi Biological Approach an ti a. Pawmpui lo awm mah se, thui takin a dik.

A chungah pawh kan sawi tawh a. Ram leh hnam dinhmun inthlak danglam thin zia chu.

British ram ropui tak lo tlakchhiat tawh dan pawh kan mitin kan hmu a. An tualchhung politics a buai em em mai a. Anmahni tawkah an inham buai ve hle a ni. Ram dang tam tak sawi tur a awm ang.

History hi a che reng a. Hnam chanchin leh kawngzawh a inthlak danglam thin.

Mizo fate hi India, Myanmar leh Bangladesh-ah ka ram tih tur neiin kan awm a. Khawvel hmun hrang hrangah zo hnahthlakte kan vak darh bawk. Arnold Toybee-a tehna ang chuan Hnam bultan tir chauh kan ni.

Hnam khat kan nihna hi pawm ila. Engtikah emaw chuan keimahni ke ngeiin kan la dingin, kan hnam ze milin ro kan la inrel sak ang tih hi beisei ila. Chumi chuan kan identity a siam ang. Chu identity chuan kan history lo la awm tur chu a ziak dawn a ni.

SUMHMUN POETRY

(Hetah hian chhiartute thawhkhawm nen kan dah thin dawn a ni kan tih tawh kha)

Suangtuahna
~gba

Suangtuahna thla zâra lêngin
hringnun thim leh thûk kan pêl a,
chauhna leh chaklohna zawng ten
thuneihna zahthla an zar lohna ramah,
lungmuang leh lunglawmin kan lêng a.
Duthusâm sâng ber a chêngin,
tlin loh leh tling lo a awm lo.
lunghnûrna leh lungzûrna tur rêng awm lovin,
hmatiangah sirtiang kan sâwn a,
engkim a leng a, engkim a mawi a, engkim a kim.

Dân khirh leh khauh, serh leh sâng ten
hmun leh hun an chan lohna hmunah hian,
hringmi theihna sâng ber a par vul ṭhin a;
hringnun khân leh khâm sâng atâ tla a,
chaklohnain chakna a chan chângin,
suangtuahna thla kai pharha zar pharhin
zalênna ram panin kan lêng ṭhin.
Tah chuan châu tân chawlhna tuikam awmin,
hringmi hliamah mawina a hnâm chhuak a,
kâwlkil pawh mit khap kâra thlengin,
khuavêl zawng hi kan tâ a ni.

Leave a Reply

error: Content is protected !!