- HC Vanlalruata

“Central YMA buatsaih Aizawl khawpui chhunga Branch YMA hruaitute August ni 5 zana inhmuhkhawm chuan Central YMA kaihhruaina hnuaiah kawng hrang hranga ruihhlo do tu tur ruahmanna siam ni se an ti a. Aizawl Vanapa Hall-a an inhmuhkhawmna-ah hian YMA Branch 96 atangin hruaitu mi 426 an kal khawm a, Central YMA President Pu R. Lalngheta chuan hun kaihruaiin thupui pahnih YMA kalphung inzirtirna leh ram leh hnam humhalh na’n ruihhlo do tih hmanga hruaitute’n thu an sawi zawhah hemi chungchang hi an sawi ho a. Sawitu tam ber chuan Central YMA kaihhruaina hnuaiah kawng hrang hranga ruihhlo do tu tur ruahmanna siam ni se an ti a, Central YMA Committee in ruahmanna siam a, khawpui chhung Branch hruaitute’n lo ngaihchan theuh ni se tiin an rel a ni.” Hei hi chanchinthar lamah kan chhiar hlawm awm e.
Excise and Narcotics department official website-ah hian July ni 4 thleng khan kumin chhungin ruihhlo vanga nunna chan mi 13 an awm a. An zinga pakhat chu hmeichhia a ni. Hemi tiam hian kum 1984 atanga ruihhlo avanga Mizoram a thi tawh zawng zawng chu 1,706 an tling tawh a. Tunhma kha chuan nachhawkna atana hman lar tak, India ram chhung ngei a dan ang thlapa siam chhuah spasmo proxyvon leh parvon spa kha Mizo thalaite’n an thihpui tam ber a.
Mahse, he’ng damdawi pahnihte hi an siam chhuah tak loh hnu-ah ruih tur dang an dap leh nasa a. Kum 2015-16 atang khan ruihhlo hlauhawm ber zing ami heroin vanga thi an lo pung chho leh a. Kum 2016 khan heroin vanga thi hi mi 36 (ruihhlo thi zawng zawng 59) an awm a, kum 2017-ah mi 28 zet (ruihhlo vanga thi 65 zingah) an awm leh bawk a. Excise and Narcotics department chhinchhiah danin ruihhlo ngaih hlauhawm tak Methamphetamine avanga nunna chan hi an la awm lo niin a lang a, he damdawi ngai pawh hi an awm an hre rih lo.
Nikum February ni 1 a Sr. General Min Aung Hlaing-a’n kum 2020 a an ram inthlanpui a mipui duhdan pawm lova sipai chakna hmanga Myanmar ram thuneihna a hnehchhuh leh hnu khan Mizoramah raltlán sing têl an lo lut satliah lova, ruihhlo pawh a hma ai a lêt tam tak a lo lut a. Hei hi Mizoram dep Chin state, a bikin Mizoram hnaih lama sorkar mite an awm fumfe ngam loh vang leh sorkar inrelbawlna pangngai tak (efficient administration) a awm theih tak loh vang niin an sawi a. A dik thui viau chuan a rinawm.
Mihring nuai 12 bawr vel awrh chénna Mizoram a ruihhlo kaihhnawih a nunna chân tamziate, ruihhlo ngai (drug addict) tamzia leh chhungkaw tin mai a tihbuai dan hi zêp theih leh zêp sén chi pawh a ni tawh lo. Tun dinhmunah phei hi chuan Mizo mipate ruihhlo avanga nunna chân an tam bâkah chhungkua leh khawtlâng tâna hman tlâk loh, nulate tan pawha pasal atana ngaihngam taka innghahna tlâk loh hi an tam ta êm êm a. Thapui a ruihhlo do duhna a lo piang hi a awm êm êm a ni.
Ruihhlo dona atana India Parliament dăn siam hman rim ber chu Narcotic Drugs and Psychotropic Substances Act, 1985 hi a ni a. A hremna pawh a na viau. Mahse, he dan kengkawhtu tura danin thuneihna a pek Police leh Excise and Narcotics department hian an kengkawh zo thathum lo viau mai a. A aia do awlsam zawk zu kan khap tel bawk si avangin hna an ngah lutuk a, zu chu sawi loh sorkarin phalna nei a a siamtir grape wine thlengin an do a ngai a, an indaih lo hle a ni.
Mizoramah hian kan kalphung hi a letling hu mai a, sorkar in mipui tana hna a thawh kawngah pawl leh mimalin an ţawiawm a an thawhpui thin laiin keini-ah chuan sorkar hian tlawmngai pawl leh kohhrante hi rinrawlah a neih pek a. An hnung a zui zawk ni berin a lang. Chu chuan hrim ţha lo zet mai a nei a, sorkarin mipui tana dan siamte kengkawh ţha ţhum ngam lovin tlawmngai pawl hnathawh a zui zawk fova. Chu chuan dan bawhchhiatna leh tharum thawhna, a tam zawkin an tam chhuanga midang an rahbehna a thlen ţhin a ni.
Tunah pawh hian Central YMA leh branch-te hian nasa leh zuala ruihhlo a ţulin an hria a, chumi awmzia chu sorkar an ring tawk lova, anmahni’n a do pawl din leh an duh a ni mai. Kum 2004-2005 chhovah CYMA hian ruihhlo do pawl SRS tia an vuah an din tawh a. An tum a that hle rualin mihring invuakhlum mai mai a tam a, mihring zalenna (human rights) palzutna a nasa hle a nih kha. A chhan chu dan (law)-in dan kengkawh tura a ruatte ni lovin anmahni kuta dan an lek vang mai a ni. Danin dan kengkawh tura a ruat lohte’n dan an bawhchhiat chuan dan bawhchhiatna lian leh zual a thleng tihna a ni.
Tunma ang ni lo khan sorkar mi, dan hmanga ruihhlo do tura danin a ruatte hian an hna pangngai thawk zel sela. YMA lam hi ruihhlo zuarte chet veld an chhuitu (intelligence) atan hmang thung sela, chumi an senso chu tumsak ta bawk sela a ţhat a rinawm. Dan bawhchhetute lo chhui zui leh thuneitute hnena hrilh a hriattir hi khua leh tui tu pawhin kan mawhphurhna a ni sa hrim hrim a. Hun tam tak leh tha tam tak sêng tur an nih avangin sorkar hian an senso engemawzat tumsakin (sorkar hnathawk anga pek diak diak chu a rem kher lovang a) hmang ţangkai ta zawk sela a ţha hle-in a rinawm.
Chuti lova dan kengkawhtu emaw ti a, thuneihna inpe chawp a anmahni kuta dan an kenkawh hian pawi a khawih ţhin tih kan hre vek tawh. Kan tlawmngai pawlte ţhahnemngaihna hi a ropui a, dan hnuai-ah danin dan kengkawhtu atana a ruatte ţha taka thawhpuiin che ta sela, an ţangkai hle ang tih a chiang a. Chu chuan dan bawhchhiatna lakah a veng bawk ang a, chutih rualin uchuak taka chet leh tharum thawhna kan pumpelh thei ngei bawk ang.
Mizorama ruihhlo hluar lutuk hi mutmawh hnarmawha neiha do a ţul tih chu kan hre vek mai a. Chutah chuan mitin kan pawimawh a, dan kengkawhtute an pawimawh leh zual. Dan kengkawhtute thawhpui a ţanpui hi mitin mawhphurhna pawh a ni. Chutih lai chuan mitin kan thawkchhuak thei lova, kan ţangkai vek lem hek lo. Ţangkai thei an awm a, chu chu mipui nawlpui zingah engemawzat an awm a, YMA member an ni bawk.
Hetia central YMA-in ruihhlo do a duhna hi dan hnuaiah tihhlawhtlin a ţha ber a, tunhma anga tharum thawhna leh mimal chanvo rapber zawng ni lovin dan ang thlap leh thuneitute nen ţangruala kalpui a ngai tawh a ni. Tunhma American ho mawl lai anga sakawr rutu a puhte an chungchang dan anga ngaihtuah lova thingzar hnai bera khaihlum then nawlh nawlh hun (lynching era) kha tun hunah hi chuan bansan a kalsan a hun tawh. Engkim hi dan hnuaiah dan ang taka kalpui chungin dan bawhchhiate a hrem theih a, dan kalha chetna a do theih a ni tih i hria ang u.