Lehkhabu Thlirna:
Pathian a awm em?

  • Mahmuaka Chhakchhuak

Aug. 6, 2022 nia tlangzarh tak Rinfela Zadeng Lehkhabu ziah PATHIAN A AWM EM? Tih chu mitin tana chhiar theih tura zawrhchhuah alo ni a, hetiang lehkhabu rotling chhiar tur a awm hi thil lawmawm tak a niin a ziaktu pawh duhsakna ka han hlan nghal bawk a ni. Lehkhabu hi ziah a har tehlul nen hian thenkhatte hi chuan an lo ziak leh mai thei zel a, amaherawhchu lehkhabu kan ziah zawng zawngte hi chu ngaihhlut a ni vek lem chuang thin lo. Kumin (2022) chhungah ngei pawh lehkhabu thar engemawzat a awm a, ropui taka tlangzarhte ngei pawh kan nei hlawm, chutihlai chuan ngaihhlut erawh hlawh lem lo te pawh a awm nia hriat a niin keimah ngei pawhin chhiar chak lem loh chunga ka kawl mai mai te pawh a awm. Hetianga ka sawi avang hian a ziaktute hi ka dem a ni hauh lo a, lehkhabu an buatsaih theihnaah erawh chuan ka fak em em thungin ziak zel turin ka duh bawk. Chutianga ka han sawi hmasak duhna chhan chu lehkhabu tam tak zingah hian lehkhabu rotling tur lam erawh kan ziah a pawimawhin ka hria a, chutiang chuan tuna Rinfela Zadengin PATHIAN A AWM EM? Tih lehkhabu a rawn ziah hi ngaihhlutawm tak ala nih ngei ka ring a ni.

He lehkhabu hi Then Khatna atanga Then Sarihna thleng a awm a, Then Khatna leh Then Hnihnaah hian Pathian chungchang bik sawiin Lal Isua hming sawi lan a ni lo a. Then Thumna atang Then Ngana chhungah thung hi chuan Lal Isua chanchin sawiin Lal Isua hi a awm tak tak em? Tiin bul a rawn tan thung. Then Rukna leh Then Sarihnaah hi chuan chawhpawlh deuhin Pathian leh Lal Isua hi a rawn sawi a, Kan tawngtaina zawng zawng hi chhanin a awm em? Tiin bung tawp ber thupuiah a rawn hmang thung. Sawi tawh angin Then Sarihna thlenga then a niin chungahte chuan thupui 29 a awm a, chung thupui zingah chuan zawhna 12 awmin chung zawhnate chu amah vek hian a chhanna a rawn ziak lehnghal bawk a ni. Hetianga zawhna leh chhanna anga thil sawi hi a fiah duh bik avangin hnam fing hmasa Greek hote chuan an lo ching thin. Tin, phek number 191 thlenga awm a niin chutah chuan a chhungthu tak chu phek 9-na atang phek 188 thlengah a awmin a dangte chu thuhmahruai leh lehkhabu rawnte leh thil dangin a khat thung.

He lehkhabu hming hi a dangdai ti ve in awm ka ring a, Pathian a awm em han tih ngawt chu keini ringtu ramah chuan tunge awm lo ti kan awm em ni tih tur a ni a. Nimahsela Kristian ramah ngei pawh hian Pathian awm ringlo (Atheism) hi an lo awm ve zel bawk avangin a bik takin anni tan hian he lehkhabu hi chhiar ngei ngei a tul ang. Anni Pathian awm ringlotute hian an lo chhiar duh lo a nih pawhin keimahni hian Pathian awm zia kan hrilh hriat theihna atana uluk taka kan chhiar chu thil tul tak a niin rawngbawlna pawimawh tak tur a ni. Kum zabi 18-na daih tawhah pawh khan Pathian awm leh awm lohah hian inhnialna nasa tak an lo nei tawh thin a, Pathian awm rinlohna tih tak phei hi chu 5th Century BCE daih atanga lo awm tawh niin Greek Philosopher Diagoras chu First Atheist tih a ni. Khawvel sorkar hrang hrang zingah ngei pawh hian Pathian awm ringlo hi an lo awm teuh a, chung zingah chuan China hi a langsar ber pawl a ni a, Atheist Countries tia sawi theih hi ram bung hrang 24 lai an awm.

Hetiang a nih avang hian keini, Pathian awm ringtute hian an hnena Pathian a awm ngei e tia rawngbawlna neih hi kan mawhphurhna lian tak a ni a, chumi atan chuan tuna kan lehkhabu PATHIAN A AWM EM? Tih hi lehkhabu dang kan chhiar bakah chuan kan chhiar ngei ngei tur a ni ngei ang. Engvangin maw i ti em ni? He lehkhabu hian Pathian a awm e ti satliah loin Pathian awm ringlotute tan fung tam tak a rawn sawi fiahin Pathian a awm zia fiah tak takin min hrilh a, Pathianthu pawn lam lehkhabu atangtein Pathian a awm zia min hrilh bawk a ni. Kum 2006-ah khan Richard Dawkins chuan ‘The God Delusion’ (Pathian hriatsualna) tih Lehkhabu chu a buatsaih a. He lehkhabu hi phek 464 laia chhah a ni a, chhiar pawh a hlawh viauin khawvel pumah maktaduai thum aia tam hralh chhuah a ni tawh nghe nghe. Tawng chi hrang hranga lehlin a ni bawk a, Pathian hi a awm tak tak lo e, kan lo hre sualin inbumna lian tak a ni e tih thu chu a thupui laimu a nih tlat avangin chulam hawi chuan thiam taka a ziak chu chhiar pawh a hlawh chhan ber a ni awm e. Ngaihven a hlawh tak viauah chuan American Author, Columnist leh Cultural commentator lar tak Larry Tauton chuan Richard Dawkins leh John Lennox, Northern Ireland, Oxford University, England-a Mathematics zirtirtu chu debate a neih tir a, chu debate chu YouTube-ah dah a niin vawiin thleng hian thlirtu mi maktaduai hnih dawn lai an awm tawh a ni.

Heta an inhnialna thute hi a pawimawh hlawm viau mai a; Rinna mit chu a del a, Science erawh finfiah theih a ni tih chungchangte, Thilsiamte hi duan chawp an ni tih ngaihdan hi thi tawh a ni; ni lo sela a duangtu chu tuin nge duang veleh chhawng tih an sawifiah tur a ni tihte, Tuman a chhia leh tha thliar turin Pathian an mamawh lo tih leh Mi tha emaw mi sual emaw ni turin Pathian kan mawh kher lo tihte hi vawiin thleng pawha sawifiah har tak tur ala ni reng tho nain thu har tak pawh nisela Pathian a awm ngei a ni tih ringtute tan chuan tanchhan tur tha tak alo awm leh thin si. Chu tak chu kan lehkhabu sawi lai mek hian fiah takin a rawn tarlang a ni. Khawvel mithiam tam takin Charles Darwin-a Theory kha la pawmin vawiin thlengin la ring mahsela Darwin chuan nunbul tan dan a sawifiah lo a, nunna awm tawh hnua thil thleng thenkhatte chu a sawifiah mai chauh a ni. Thil nung thenkhatte indin chhoh dan (evolution) min hrilh a, nimahsela chu inthlahpung zela chu engtinnge alo awm tan tih min hrilh chuang si lo.

Then Thumna chhungah hian Bung hmasa berah Lal Isua hi a awm tak tak em? tih thupuia hmangin a rawn sawi a, a dawt leh chiah Bungah Lal Isua hi tu nge? Chanchintha Matthaia ziak atangin tih thupuia hmangin a rawn ziak leh a. Chutiang zelin Chanchintha Marka ziak atangin, Chanchintha Luka ziak atangin tih leh Chanchintha Johana ziak ziak atangin tiin Lal Isua awm leh awm loh a rawn sawi. Hengah hian Lal Isua chu Pathian Fapa tih leh Pathian fapa tiin a rawn ziak pawlh thung a; Matthaia ziak chungchang a rawn sawina chhungah hian Lal Isua chu Pathian fapa tiin vawi 4 a rawn ziak a, hei hi Pathian Fapa tia ziak tur ni awm tak a ni. Marka ziak atanga a rawn sawina bungah pawh hian Pathian fapa tiin vawi 4 a rawn ziak leh a, Pathian Fapa tiin vawi khat a rawn ziak bawk. Johana ziak atanga Lal Isua chungchang a rawn sawifiahnaah pawh hian Pathian fapa tiin vawi 6 lai a rawn ziak a, Pathian Fapa tiin ziakna a awm lo thung. ‘Fapa’ tih leh ‘fapa’ tih hi a ngaihpawlh vang a niin a lang. Tunlaia kan rama Trinity leh Oneness chungchang titi tam tak karah hian tanfunga hman theih a nih avangin Pathianthua ziak dan ang tak hian han ziak thei sela a tha zawkin a rinawm. Luka ziak atanga Lal Isua chungchang a rawn sawi erawh a bengvarthlak hle a Chanchintha bu dangte sawi ve loh; Samari mi tha chungchang, Duli bo, Fapa tlan bo, Mi hausa leh Lazara, Sangha tam tak man, Nain khaw hmeithai fapa kaihthawh, Phar sawm tih damte a rawn tarlang a ni.

Then Thumna bung tawp berah hian Lal Isua hi tu nge? Islam sakhaw bu atangin tiin a rawn ziak leh a, hethu hi a bengvarthlak hle a ni. Khawvel mihring zawng zawng zinga zaa 85 te hi sakhaw mumal tak vuantute kan ni a, chung zingah chuan Kristian kan tam berin 2.38 Billion vel kan awm a, pahnihna chu Islam an ni, anni hi 1.19 Billion vel an awm. Hinduism hi 1.16 Billion vel an awm bawkin Buddhism hi 507 Million vel awma ngaih a ni bawk. Hei vang hian tuna kan lehkhabu sawi mekin Islam sakhaw bu atanga Isua hi tunge a rawn tih hi a bengvarthlak mai bakah he Lehkhabu ti hlu tu ber pawh a ni hial thei awm e. Chungte chu helai hmunah chuan kan sawi hman rih lo ni mai sela, nangmah ngeiin kimchang zawkin a bu ami ngei hi lo chhiar turin ka duhsak zawk a che. Mithiamte zirna atanga Lal Isua chanchin tih hmanga a ziakte hi chhiar hmaih chi rual a ni lo. A bu ngei hi lo chhiar ve turin ka duh che a, i chhiar zawh hnuah pawh khup mai loin chhiar nawn leh fo turin ka duh che a ni.

Leave a Reply

error: Content is protected !!