- Rempuia R. Lutmang
Sap chuan ‘plural’ tichiang turin thumal awm sâah ‘s/es’ an belh thin a; chumi tlukpui chu keini tawngah hian ‘te’ tih a awm ve, mahse a nazawngah ‘te’ kan telh zen lo. Plural ‘te’ kan telh ngai lohna pakhat chu tawngkama ‘tam tak’ tihin a rawn zui nghal hian a ni.
Matthaia 3.7 (O V):
“Nimahsela, Pharisaite leh Saddukaite tam tak a baptisma chang tura lo kal a hmuh veleh an hnenah, “Rul thlahte u! thinur lo thleng tur hi tlansan turin tuin nge zilh che u?” (Baptistu Johana tawngkam)
A châng tîr lama “Pharisaite leh Saddukaite tam tak” tih hian kan sawi zawh tâk chiah Mizo tawng chheh dan kan tih kha a kalh a, tawng dik loa chhuah em em chu kan ngam chiah lo ang a; mahse, kan tawng pangngai a pâwl phak lo.
Matthew 3.7 (RSV):
‘But when he saw many of the Pharisees and Sadducees coming for baptism, he said to them, “You brood of vipers! Who warned you to flee from the wrath to come?’
Sap chuan ‘many’ hmang mah se noun-ah ‘s/es’ an belh ngei ngei a la ngai, an belh loh chuan tawng dik lo a ni mai. Keini tan chuan chutiang chu a ni lo, ‘tam tak’ (many) a awm si chuan ‘te’ (s/es) a awm a tul ve tawh lo. ‘Tam tak’ hian Pharisai kha pakhat aia tam tih leh Saddukai kha pakhat aia tam tih a hril nghal a, Sap anga ‘te’ dah kha kan tih dân a ni ve lo. Chu vang chuan O V-a an tawng chheh dan hi a fuh zan lo a ni. O V Reference-ah chauh a ni lo, O V Re-edited-ah te, O V Re-edited ’13-ah te leh O V Re-edited ’17-ah pawh hian siam that lohin a awm char char mai.
Kan laichin unau leh lamhnaite sawina ‘chhungte’ tih hi chu a dang deuh a, mi pakhat chauh pawh ni se, “Kha, tu nge ni a?” an tih chuan, “A, kan chhungte a nih kha,” tiin kan chhang thei a, a dik bawk a ni. Chu vang chuan, “Kan chhungte tam tak” tih chu a dik leh thei lawi si.
‘Te’ chi dang a awm a, plural-a siamtu ‘te’ a ni ve lo a, tawngkam thlun zawmtu, lam chhuah tinuamtu a ni ber ang chu, grammar thiamte chuan ‘coordinate conjunction’ an ti a, ‘Ram te, thiltitheihna te, ropuina te’ kan tiha amaha ‘te’ lo awm diat diat hi a ni. Hetiang tawngkamah hi chuan ‘tam tak’ tih hmaah a awm diah diah a tul ve thei. “Nupui te, fanu te, fapa te tam tak a nei” tiin kan sawi thei, object a awm diah diah avangin conjunction ‘te’ lam tel a remchang ta bik a ni, 1 Chronicles 8.40-a, ‘… fapa te, tupa te tam tak a nei a,’ an tih ang hian.
Conjunction ‘te’ a nih loh chuan ‘Pharisaite leh Saddukaite tam tak’ tia ulh deuha chhep kual loin, O V hmun danga an dah ang hian, ‘nupui leh fapa tam tak’ (1 Chro. 7.4) tih te, ‘Juda leh Grik tam tak’ (Tirh. 14.1) tih te leh ‘mi dang tam tak te’ (Luka 8.3) tih te ang hian dah mai tur a ni. A nih loh vek chuan, sawi sual leh lehlin sual kan hlauh si chuan, ‘tam tak’ hi hmang nawnin, ‘zawlnei tam takte leh mi fel tam takte’ (Matt. 13.17) ti ila kan tawng chheh dan a la mam hle zel tho ang.
‘Pharisaite leh Saddukaite tam tak’ chauh hi hetianga an hman ing-euhna awm chhun a ni lo a, ‘ramhuai mante tam tak’ (Matt. 8.16) te, ‘chhiahkhawntute leh mi sualte tam tak’ (Matt. 9.10) te a la awm, a tawngkam mawi loh dan a inang tlang vek. Matthaia ziahah chauh hian a awm niin a lang a, a letlingtute tawngkam hman bik a ni mahna. Matthaia hi hmar lam lehlin a ni a, anni vek hian Marka te, Korinth te, Hebrai te leh Thupuan te an letling tho si a, Matthaia tih lohah chuan hetianga ulh hian ‘te tam tak’ tih an hmang leh duh der si lo a, an ti ho ngawt mai.
‘Tam tak’ hmaa thumal dah mak deuh mai a la awm a, chu chu ‘a then’ tih a ni. ‘A then tam tak’ tiin tu mahin kan sawi ngai lo a, hmanlaia mite pawh khan an sawi ngaiin a rinawm loh. Mipui an pung khawm a, chung zingah chuan lungawi tam tak an awm a, lungawi lo tam tak an awm bawk a, ‘Mipui pung khawm a then tam tak an lungawi lo’ kan ti ang em? Ti lo ang ti rawh u maw! ‘Mipui pung khawm zinga tam t…