- Zirsangkima
Vawiina ka fate rúal ka nih lai, Middle sikul ka zir laia tlai sikul bàna ka ril tàm thinzia kha aw…!
Kumina kum 50 an tlin cham làwm mék, Bazar Bungkàwna Modern English Medium School-ah sáwn Middle sikul ka kal thin a. Tlai sikul bàna kan sikul kawmchhak lawka Haider-a egg roll kan rim leh kan sikul gate páwna kan bàn hun nghâka lo thu thin, Vaipa mix rimte kha a nia, ka ril ti ti tám êm êm thintu chu!
Khatih lai khân ka pa hnathawhna avàngin chhúngkua kan insawn kual chhên a; Ramthar véng, Chanmari, Aizawl Vénglai atangin sikul ka kal thin. Board exam kum, páwl sarih kha chu, khatih laia Govt. Higher & Secondary School (vawiina Govt. Mizo High/Higher Secondary School) quarters atangin ka kal thung a. Zarkawta kan awm leh hnu, chumi hnua tùna Thuampuia kan pèm phei leh hnu thleng hian, thil tam tak ka tawng a, thil tam tak a inthlâk hman bawk. Khàwnvàrtui leh taxi rawng a inthlâk hman a, khawpui hmélhmang danglam nasat hmanzia phei chu sawiin a siak lo!
Mahse, thil pakhat danglam ve miah lo ka hria; a ni, pahnih—‘rim danglam ve miah lo’ chu! Chu chu, kan sikul kawmchhaka artui fûntupa, Haider-a egg roll kan rim leh kan sikul kawta Vaipa mix rim kha a ni!
Khatih lai khán sikulah tiffin kan pài ngai pawh ka hre lo!
Chùnah sikul canteen-ah chow sa tui leih half plate, chéng hnih leh duli man kan ei a, kan puarpui viau thin. Duli-in sweet kan lei leh mai thin a. Kan pawisa la bãng chéng hnih chu tlai riltàm huna sikul bàn paha Vaipa mix lei nán kan khêk thin.
Tlai sikul bàna pum lama riltàm dár a invuak rîk ral ral tawh chinah chuan Vaipa mix, thak têk tâwk bâk mitthla leh rilruah a lang thei tawh thin lo a …
Sikul kan han báng a. A zuartupa kha a ‘stand’ ngaiah bawk a lo inhúng vàng tawh thin. Kan mãwl mû la keh hma kha a ni a—hmarcha ngam apiang huaisen viaua kan ngaih hun lai kha a ni bawk a; thak leh mawm têt tâwkin a búr hman thiam, ‘chéng hnih búr’-ah ngei mai chuan a dawhkàna mùri leh chana, bhujia leh masala … leh thil dang dang kha, hmarcha tam tâwk nèn a’n ‘collect’ a. A búr hman thiam chu Statesman chanchinbu hluia tuamin, lám pah titihin a’n mix ta thin a. Chil thli sèn aiin chéng hnih sèn kha uiawm kan ti ngai lo! A rim tak kha aw … vawiin pawh hian la hre chem chem theiin ka inhria nia!
Mak ka tih deuh mai chu: kha Vaipa khân vawiin thlengin a la ‘mix’ reng! |um khat chu Chanmari-ah kan inhmu a, min lo la hria! Min mix-sak leh a. Kum 20 hnuah pawh a mix dàn a la ngai reng a, a tui ngaiin a la tui reng a, a la rimtui reng tho!
Fate pawh a nei ve tawh—khutah Karimganj-ah. An puitling suau tawh nghe nghe. Amah chu a thian mistiri-te leh thir chhe zawngte nèn mi in inluah tâwmin Aizawlah a la ‘rethei’ reng a, a la inren reng; a nupui fanaute erawh chu vai ramah an rethei si lo! Duh ni se la chuan a tána ram tha lehzual zâwka hãw thei a ni tawh a; mahse, a faten lehkha an la zir zo lo a, retheia awm hrehawm a la ti lo!
He Vaipa, mix zuar hi ‘patling’ ka va han ti tak! Ni e, he ring lo mi hian a pathian a tihna avàng leh a chhúngkua a hmangaihna avàngin rinawm taka hrehawm chunga la mix (hna thawh) rih a thlang zâwk niin ka hria. À … hrehawm a ti kher paw’n ka ring lo; nuam ti tak leh lungawi taka hnà a thawh ka ring zâwk!
Bazar Bungkàwna damdawi zawrhna thlèr pheia artui kan fûntupa Haider-a saw—kum 30 chuang kaltaa ei tùr a sìam, ka ril ti tám êm êm thintu pawh sâwn, vawiin thlengin a egg roll siam rimin ka ril a la ti tám reng thei nia!
Riat li kum khán Calcutta atangin Aizawl a rawn lût a. 1990 kumah tùna a dàwr saw, vawiin thlengin a la luah a ni. Heti zât kumsûl a vei hnu paw’n a egg/beef roll siam dàn a la ngai reng a, a masala telh a la danglam lo a, tactic thar a hmang chuang lo a, technology changkãng zêl hian a ei zawnna a ti buai pha lo a, kháwl thar a hmang chuang hek lo. A la ngai pát reng a nih saw!
A thil siam rimtuizia chu Aizáwla piang emaw sei lian emaw chuan kan hre theuhin ka ring—vawiin thlenga a rimtuina la danglam lohzia te nèn sâwn! A vànglai ang khán a la ding ni léng zak peih reng a, kuta khawih hman lék loin cigarette a la pet kawh vá reng tho! Paratha, artui, ar sa leh bawng sa a kan dàn pawh, kum a tam ruala mihring kan tara kan chak lo zêl ang ni lo hian … a la ngai reng—a man tih loh!
Haider-a hi kum 30 chuang egg roll siamin Aizawl mipui tán a service ta! Vawiin thlengin a engine down a la ngai lo a, ‘tar’ a la inti hek lo. Damdawi in kawng kal pèl thinte ril a la ti tám reng thei hi a mak hran lo—a peih rei a ni mai! ‘Tei rei peih’ tih hi sawi chî a ni loa, nunpui chî a ni zâwk tih a hre tlat a … chu chu a hlawhtlinpui a ni.
~
An ram pawh ni loah anni chuan ei an rawn zawng a—hmãn atang tawh khân. Thil hrang hrang an ti kual ve dun dun lo a, an tih chhunah nghet tak leh rinawm takin, taima takin, tlàwm leh zah pawh sawi loin an thawk miah miah mai a. Hei chiah hi a ni, an tlo tlatna chhan chu! An tum, an goal an hre chiang a, ni tin sum tam tak an pêt goal zat zat reng mai a nih hi!
‘Keini ve hi le …’ han tih ziu ka va’n châk tak êm! Mahse, kan chhiatna lai ringawt sawia insiam tha tùr chu ni ila, he hnam hi hmãnah kan tha tawh ang! Tin, sawi tùr leh sawi thei ni paw’n ka inhre lo—sawi tlâka fel ka ni miau si lo a! Mahni mawng ka inhlîm a, i duh leh lo thlír zui mai la …
Ka tlâkchham êm êm mai chu, nun nghet cherh chawrh neih hi a ni. Sumdàwnna chauhah lo pawh, ngêlnghehna hi a pawimawh tih ka hria; mahse, ka nei thei tlat thin lo. A tha lo zawngin ‘nun tam’ ka nei zâwk thin!
Hmãna mi, kàwm duh tawh loa ka kalsan tawh pawh kàwm leh mai duh, khúta mi tih ang tihpui ve zêl thei, ‘mi rèl station’-a lèn luh chánga mi dang chhiatna lai pàwtpuia rèlpui ve zêl thin, ‘Eng nge a pawi vakna? Anni paw’n an tih ve tho saw…’ tih zawng zawng pawm ve zêl thei nun tam neih hi, Isua lo kal chhan ‘nun tam tak an neih nán’ tih lam kha a ni miah lo!
Hêng ring lo mi, vai pahnihte nun atang ringawt pawh hian, nun nghet neih hi zir chhuak thei hrãm ila aw …