- Debbie Rinawmi
‘Detox’ tih chu ‘detoxification’ lam tawi a ni a; kan taksa chhunga bawlhhlawh leh thil tha lo tihfaina/tlen faina tih a ni awm e. Detox-na hmanrua chi hrang hrang a awm a; zu leh ruihhlo bawiha tang te tana detox-na a awm a, nunphung pangngaia nung te tana detox-na pawh a awm a. Kan taksa chhung hian tlen fai a mamawh em avangin taksa pawhin a ngeih hle a, ram changkang zawkah chuan an uar hle a, keini ramah pawh kan hmelhriat tawh a ni.
Kan taksa chhungrilin detox a mamawh a, a ngeih ang chiah hian kan pawn lam nun dan te, midangte nena kan inkar te hian detox a mamawh a, chu chuan kan chhungril nun thlengin a tleng fai dawn a ni. Pawn lam nun dan hian ngaih pawimawh a hlawh lo deuh em aw a tih theih a, engemaw ti tak chuan dah hniam theih pawh a ni. Pawn lamah chuan thui tak lem chan theih chu a ni na meuh mai a; amaherawhchu, thinlung kha (ngil lo) hi chu a lang chhuak leh nge nge thin. Tawngkam tuihnai leh tawngkam dam/hriat nuam takin han khuhmawi thin mah I la, a lo chhuahna a thianghlim lohna nun ho naah a lo lang leh thin a ni. Hei hian kan nun ho naah detox kan mamawhna a tilang a ni. Kan tawngkam tin te hi thlit fim a ngai a, kan chetzia te hi thlit fim loh chuan mi rilru tinatu leh mi hrehawmna thlentu a lo ni leh thin.
‘Social media detox’ an tih te hi tunlaiah chuan mamawh kan tam ta hle. Social media hi tunah chuan kan nuna bet, pawimawh em em a ni chho ta a. A that lohna sawi vung viau thin mah I la, a thatna pawh tam tak a awm bawk; a hmangtu ah thui tak a innghat a tih theih awm e. Thuziak tha leh rintlak, nitin kan nun atana beiseina min pe thei te leh chanchinthar chhiar tur te a awm laiin thu belhchian dawl lo leh tawngkam tha lo, mi diriamna chhiar tur pawh tam tak a awm a; chuvangin a tha emaw tha lo emaw tia sawi a harsa a ni. Inpumkhatna thu ah pawh hian hmun hrang hranga awm Zofate inpumkhatna atan kum tam tak beihpui thlak a ni a, Mizo Zirlai Pawl (MZP) buatsaihin Zohnahthlak hnam insuihkhawmna inkhawmpui ZOFEST neih thin a ni a. Kumin pawh hian 6th-9th Pawltlak thla ah Sialsuk khuaah neih a ni a, thupui pawh “Chhul khat kual kan ni” tih a ni; hetih mek lai hian social media lamah chuan khawchhak lama kan unau zaithiam te kan ‘troll’ kan ti a, fiamthu thianghlim kan ti a, tawngkam chhe tinrengin kan umzui a. Fiamthu thianghlim hian mi hlim lohna a thlen theih tho chuan anchhia aiin eng nge thatna bik a neih chuan ang le? Kohhran huang chhungah hian ringlo mite zinga rawngbawlna a awm a, hemi huang chhung ami te chuan rim tak leh hah takin an thawk a, chutih laiin chumi pawnah chuan kohhran mi thenkhatin ringlo mite chu nawmnah leh hmusit takin an cheibawl a, lehlama hah taka mi thenkhatin an thawh chu an tichhe leh mai thin a, hei hi inpumkhatna chungchangah hian kan ang lek lek thin. Hetianga kan sawi rual hian social media-a kan hmuh hi Mizoram mipui aw (voice) a tih theih hauh lo vang; Mizo Idol/icon-ah te hian finale hmaa lar tak te hi mipui vote hun a thlen hian 1-na dinhmun an hauh ngai mang der lo. Au ring satliah an awm a, chu chu mi zawng zawng aw a tih theih loh a ni. Myanmar rama kan unaute hi Mizorama lo tal pawl ve te hian kan ngaihlu in kan thlamuanpui hle a; Assam nena ramri-a kan buai avanga buh leh bala kan phang pawhin thlamuanna thu an chhuah vat thin a; thisena inzawmna nghehzia a tilang kan ti thei ang. Thenkhatin tawngkam lo duhtui lo satliah mahse, unau kan nihna a ti dal lo va, kan inpumkhatna a chhe ngai dawn lo a ni. Social media detox miin a neih dawn chuan hun engemawti chhung social media atanga awm bovin hun engthawl leh hahdam tak an hmang thin a, nunin a ngeih a, mithiamte pawhin an fak hle. Hei hian kan pawm lam nuna thlit fim/tlen fai kan ngaihzia a tilang chiang hle awm e.
Krismas leh detox chu eng nge a inzawmna? Krismas Isua Krista pianchampha a ni a, chutah chuan a tawp mai lo va, ken tel tam tak a ni a; a pawimawh ah chuan a lo kal chhan leh a zirtirnate kha a tih theih awm e. A lo kal chhan chu sawi tam ngai lovin Mizo Kristiante hian kan hre bel tawh hle a; a zirtirnate hi ngaih pawimawh tak tur, kan ngaih pawimawh zawh loh thin te pawh a tih theih ang. Mizo Kristiante zingah hian kum tin Bible chhiar chhuak mi thahnem tak tam tak kan awm a, chuti chung chung chuan Isua zirtirna in a huam zauzia hi kan hmuh kan fo. Isua zirtirna thlir let chuan khawtlang nun a detox char char a ni deuh ber a, chumi a tihnaah chuan a tha lo lai a sawi chhuak a, huat a hlawh phah te pawh a tih theih a. Langsar em em chu khang hunlai khawtlanga dinhmun hniam leh thil tha in a huam ve lo va an ngaih hmeichhia te leh piangsual te, thil ti sual tu an hmuhsit em em te kha Isua ah chuan an huam tel vek a, min hmangaih dawn a inang vek a, min duhsak em em vek a ni. He inthliarna rilru zawng zawng hi Krismas hian keimahni theuha kan detox tir chuan kan inhmangaih tlang ang a, kan nun ho naah pawh hmasawnna tam tak a lo awm dawn a ni. A nihna takah chuan tualthah emaw eirukna emaw thil sual kan tih hrang hrang te hi kan inhmangaih lohna atanga lo chhuak a ni tlangpui a. Kan kalkawnga kal lo nia kan hriat heng ruihhlo bawiha tang kan tih te LGBTQ kan tih te pawh hi mi tam tak chuan mihring anga en lovin an nihna an en a, an hmusit thin a ni. Amaherawhchu, he Krismas hi mi zawng zawng kan mihringpui anga kan en tan lehna lo ni mawlh rawh se.