- Lallunghnema, Charity Lodge
Consumer Huang hi nei lo tain consumer issue leh interest-te hi ziak thin lo ta ila, Consumer- te zinga harsatna neiten min pan thin ta lo se, Eng nge ka tih tak ang le? Ka awm mai mai dawn em ni ang? Consumer lam lehkhabute hi buatsaih thin lo ta ila, engnge ka buaipui tak ang le? Ka tih turte chu tlem te pawh ni se, consumer-te thlavang hauh tho a ni ang.Ka Thianpa Pu Lura tawngkam ka hawh a nih hi!
Consumer-te thlavang ka hauh loh chuan Party Politics lem khelin lemchan ka zir ang a. Mipui bumin dawt hmangin politics ka khel ngei ang. Mipui hmangaih derin thu tak ang reng tak ka sawi ang a, ram leh hnam hmangaih ber anga insawiin corruption a derin ka do ang.
Eiru lo turin mipui ka zirtir ang a, “Corruption haw rawh u”, ka ti ang a,kei erawh chuan ka eiru zel thovang. Chutiang vel chu ka nih ka ring. Mahse, politics lemchanna a, ka zuang lut lo hi ka lawm veng veng a.
Kei leh ka thiante ho, Pu C.Rohnunate hi chuan consumer-te thlavang hauh hi kan atchilh bur mai, kan hman hlel zel zawng a nih hi ! Nuam kan ti veng veng a, kan hlim em em a ni. Kei phei chuan consumer-te chanvo humhalh lam hna thawh hi Pathian min pekah ka ngai tlat zu nia! Sumpai ngah lo mah ila, vannei ka inti hle reng a. Miin an harsatna an sawite hian tha tho takin ka buaipui ve mai thin bawk. Mahse, thil tha ber ti chu ka inti lem lo. Ka la nep veng veng zawk a nih hi! Kei mite ber zinga te lawt lak hi!
Ka hriat ngai loh mi pakhat nena kan titi hi i lo ngaithla teh ang.
Mi pakhat: Pu Hnem, biak che ka duh a, i hman remchang em?
Keimah: Eng nge ni ta! Khawi atangin nge?
Chupa chuan:Aa, nimin lawk khan Scooty ka lei a.Kan lei hnu lawk,ni hnih khat hnu lekah scooty chu a nung tha thei ta tlat lo mai a. Kan faten an va report pawhin ,’a thleng theih tawh loh,’ an lo ti bur ringawt mai a.
Pu Dika, consumer hotupa ka va bia a, Pu Hnema hrilh rawh, a lo pui thei ang che, a ti a. Ka rawn hrilh che a ni, min lo puih theih chuan ka lawm hle ang.
Keimah: A nih tak chu,eng pawh ni se, in scooter lei neitupa hming leh phone number scooty man zat(price) han text ula, ka lo be ve ang e. Thil lei tha lo thleng phal loh chu ‘Unfair Trade Practice’ a ni a. Consumer Protection Act 2019 bawhchhiatna a ni a. Hrem theih an ni asin, kan bei zel ang a, a fel mai ang ka ti a. Consumer Commission-a khin theih an nih thute chu ka hrilh ta mawlh mawlh bawk a.
A tukah chuan scooter neitute leh a leitute hi an inbe rem ta tih min hrilh a. Ka lawm hle mai.He thil thleng chungchang ka sawi chhan chu, thil leituin ‘right’ a nei, chanvo a nei, zalenna a nei. Huaisenna an neih erawh a tul bawk, tih hi a ni. Thil lei tawh a thleng leh theih loh, kan thil zawrh hi a tlawm a, a tha ber tih chhen pawh hi a ropui lem lo. A tha lo ber pawh zuar se, a tha ber, tih zel hi…a Kristian em?
‘A pulpit tawngkam, ‘ kan ti em? Hetih lai hian consumer nih pawh inhre duh lo, right pawh hre lo, thil zuartu leh sumdawngho laka tlan chhe duai duai ho hi Kristian tha tak an ni thei ang em? Lo ngaihtuah ve teh.
Chawlhkar liam taah khan passenger care chungchang ka rawn ziak a. Ka tawnhriat ka sawi a nih kha. Bus a ni emaw, taxi, maxi cab leh thlawhtheihna a zinte hi Consumer Protection Act 2019 chuan ‘Consumer’ an ni e, a ti thlap a.Chu chu kan sawi fo tawh. Mahse kan beng kan chhu thlep tlat a, kan tuar zel a ni. Kan hmuh theih chinah chuan heng bus, maxi cab(sumo ka tihna), taxi leh lirthei dang khalhtu driver te leh conductor te hian passenger te hi an ngaihsak tur a ni. An hnathawh(service) leisaktu passenger te chu an ti tha tur a ni. Duh hun huna dinpui leh duh hun huna tlanpui dawr dawr tur a ni hek lo. Passenger(motor a chuangte) chu an tam chuan lirthei neitu, driver te leh conductor te tan malsawmna a ni. Passenger tel lo chuan an ‘ho’ der thei a ni. Chuvang passenger care hi ngaihpawimawh hluah hluah tur. Ziak kher a ngai lo,thupek chhuah kher a ngai lo. Ziak loh dan rangkachak a ni.
Hetih lai hian passenger tam zawk chuan an duty leh dinhmun an hre lo. An ‘right’ an hre hek lo. Bus-a chuangte chuan bus chhungah phone hman loh tur, ring tak taka tawng loh tur, biak pawh biak lo a tha. Mite tana hnawk turin nawmnah taka thut loh tur. Bula thute zah tlakin awm tur.
Bus chhunga mei zuk kan sim ta! Mahse, khaini, sahdah, tuibur hmuamte hi a tha lo a ni bur! Tuibur hi a rim a chhe hle. Khaini pawh a ni tho. Sahdah hi a rim a na vak lo na a, mahse a rim a ru em em a hahchhiaupui theihna a ni.
Puitlingin seat an indaih lo a nih chuan naupang thuttir loh ngam tur. Naupangin bus fare an chawi ngai si lo. Hetianga puitling seat chang lo an din thup laia naupang thut tir talh mihring hi ka hmu zauh zauh. Mei nei taka ka melh pawhin a sawt lo. Conductor lahin hrilh nachang a hre si lo, a manganthlak lam deuh chu a ni. Seat a full tawh hnua ‘Thutna a la awm’, tih fo hi a changkan loh thlak em em bawk a ni.
Hetiang hian ka rawt duh :
Bus fare hi passenger hnenah bus a an luh veleh conductor hian khawn thin rawh se. Passenger zinga seat chang lo ding innawk tulh tulh kara bus fare khawn fo hi a changkang lo hle a ni. Innek sual palh a awm thei. Bus hnunglam atang chauha luh thin a, a hmalam kawngka a chhuah hi chin tur a ni a; thil chin harsa a ni lo hle. Kan practice peih loh vang mai mai a ni.
Bus Passenger- te hi ‘King’ in ni e, dikna leh chanvo in nei e. Huaisen takin champion pui hram teh u.
In lo hriat atan leh min lo chhawr theih mial takin hei hi ka belh duh. Electricity Rules tharin a sawi angin Sawrkar chuan Consumer Disputes Redressal Forum District hrang hrangah a din a.Kei pawh hi Aizawl Power Circle a CDRF MEMBER atan min ruat ve a,3 kan ni.Kawlphetha hman kawnga harsatna nei chuan min han pan chur chur teh ule.Inthlahrung reng reng suh u.Dawizepho tan erawh kawng a zim!Mahse, Rules- in a chhan ang che u.
See u next week!