Hnam vei lo

  • HC Vanlalruata

Social media-in min chenchilh tak hnu, mi tu pawh mai deuhthaw-in phone veivak hmai hlai kan hum tak hnu-ah hian Mizo tam tak mize dik tak hi a lo lang chhuak chiang ta hle mai a. Hmeichhia ang leh hmeichhia aimaha ancheh Mizo mipa zinga an tam tawhzia a lanchhuah bakah thil chik peih lo, awmhmun aţanga duh duh sawi a, mahni tapchhak zawla huai ber thawka thawte kan intodelh ta hle a. Thatchhia, hnathawk peih lo leh engmah ngaihtuah tha peih lo, chhiar tlem lutuk hi kan lo ngah ta hle mai.

Tleirawl hawklak leh lehkha zir sang, mahse, thiamna tak tak nei si lo, zirlaibu behchhana ‘note’ siam bak chhiar zau lote an tam tih hi social media hian a pholang chiang ta hle a. Anni hi chu dahţha ta pawh ni ila, kan Mizo khawtlang a ‘parawn’ (prominent citizen) tling pha, mipui vantlang pawhin engemaw tal an hriat viau avanga mi tam tak hian ram leh hnam vei lo tur zawng hian an kaihruai emaw ni chu aw tihpalh awl a ni ta. Mizo zinga parawnho thenkhat hi chuan hnam an vei lo satliah lova, hnam tan pawi an khawih thui ta khawp mai.

Mizo IPS hmasa zinga tel pha, Pu F. Lalremsiama hi hna a la thawh lai khan Mizoram sorkar khan a la chhuak a. Police lama a hna chelh tura ngaih chelhtir lem lo khan Secretariat lamah a ţhu a. A kum ka hre ta lo, ni khat chu Solomon’s Cave chunga a pisa (khatihlai khan Secretariat pisa ţhenkhat kha he building-ah hian dah a ni)-ah ka leng a. Chutih lai chuan MUP General Headquarters hruaitute an lo leng lut diah diah a. Pu FLR Siama chu sum tuak na’na an lehkhabu siam an rawn zawrh a.

Ka rin loh deuh maiin a lo chhang a. A sawi dan ang tak chuan ka sawi chhuak thei tawh lo na a. Nangni kan rual-u-ho vang hian he hnam hi a chhe thui tawh khawp mai. Mizo hnam nuna inchhungkhura mipa lalna leh thuneihna in tichhe vek tawh a. In thaibawih tak lutuk avang hian Mizo inchhungkhur leh khawtlang hi in tichhe nasa lutuk a ni, tih ang tiat velin a sawi a ni. An lehkhabu zawrh pawh chu a leisak duh ta lo a nih kha. Thil intihre ve ang reng, Mizote zinga eng eng emaw vanga lar ve fu, mahse, mi lem tak takte ai chuan hetiang ţhaka thil sawi ngam hi ngaihsan tur an ni.

Mizoram leh hnam hruai tura inpe, kan politician-te aţanga kan khawtlang leh kohhran hruaitu langsar ber ber tam tak hian he ram leh hnam hi an vei lo ngawt mai. Mizo ţawnga ‘a phaw vuak’ a hnam vei, intihlarna atana thusawi huai deuh deuh anga inlantir kohhran rawngbawltu ţhenkhat hi ram vei a kan ngai a nih chuan a ni mai a. Anni tiam hian a tak taka ram leh hnam vei kan nei lem lo. Tun ţum chu a thling baw hawkin sawi law law teh ang.

Vote an zawn lai a ‘Hnathawh kawr min haktir ula” rawn ti nazawng, kan ram hruaitute hi kan hre chiang tawh viau turah i ngai ang hmiang. Ram leh hnam tana an thawh aiin an hausak chak dante leh an in leh lo bakah an thlam ropui sak leh senso sanziate hi a langsar tawh zawk a. US-ah te khu chuan ‘keini chu kan rethei a, sorkar hnathawh a ngai a lawm’ an ti ţhin niin an sawi a. Mihausate chu industry lian tak leh leilung hausakna hmanga ran vulh, huan zau pui pui neite leh sumdawngte an ni a.

Keini zingah chuan sorkar hnathawk hausa hi an tam em em mai a. Mipui rawngbawl tur, ram hmasawnna tur a taka thawktu tur kha mipui chanai eitu an tam hle a ni. He ram leh hnam hi thuneihna chelhtute hian an hmangaih lovin an duat lo ngawt mai. Kan ram leilung, thing leh maute bakah khawmual leh lui dunga awm nungcha tam tak thihna tur zawnga hmasawnna hna hminga thawktute pawh kan sorkar hrawn tawhte hian an thununin an khap thei lo. Air condition hmanga pindan tih vawh chhunga pisa an kal a, an in lama chutiang bawka an khawsak tho avang chuan kan boruak leh a chhehvel (environment) chhia hi an vei hauh lo hlawm a ang ţhin ngawt mai.

Hmasawnna hna ţha taka thawh rual a kan ram leilung leh nungchate chhiatna thlen lo zawnga thil kalpui (sustainable development) lam hawi kan tlem avang hian kan ram hi a chereu mek a. Chutiang kawnga thuneihna nena ke pen theitu turte chu pawisa hmanga an hmui hupsak leh che thei lova siam an ni hlawm bawk. Kum kal tate leh kuminah ngei pawh hian kan lui tui a kam telh telh a, khua a lum dan lah a tawrhhlelhawm telh telh bawk a. He ram hi chenna tlak lovah kan siam mek a. Kan tu leh fate’n min la rawn dem ngawt ang.

Mipui nawlpui zingah pawh hian kan ram boruak tichhe thei tur thiltitu kan intodelh viau. Mahni in tur lui dung tur hmanga lo hrai duh maite, silai changkang hmanga sava tam tham tak mai suat duh leh ramsa that duh reng hi kan la khawi hnem a. Ram tihkan pawisa hauh lote leh an hlawkna tur a nih phawt chuan thlawhhma atan pawh ni lova ramngaw tihchereu hreh lo hi kan kawl nual a ni.

He lam sawi lo pawhin kan ram hi kawng hrang hrangin kan suasam nasa lutuk. Hnamdang sumdawntirna atana an hming hmantir hreh hauh lo, thla khata Rs 20,000 – Rs 50,000 vel hlawh theihna a nih avanga ram leh hnam hralh mek hi an tam tawh a ni. Phailam mi, sorkar laipui a income tax chawi ţhinte’n chhiah an awl ruk theihna atana hmanraw ţangkai taka ţan hreh hauh lote hian Mizoram leh hnam mai ni lovin India sorkar pawi an sawi a.

Ram pum leh Mizoram ngei hmasawnna tur pawisa, income tax awl rukna kawngah hmanraw ţangkai takah an tang a ni. Income Tax Act, 1961 section 10 (26)-in keini tlangmite tlangrama kan awm avanga income tax (chhiah) min awltir hi kan hmang sual reng a nih chuan kan la tuar ngei dawn tih hi chiang teh ang u. Sum duh avanga kan hminga hnamdangte kan sumdawntir hian he hnam hi kan hralh mek a, ram leh hnam hmelma kan ni.

Kawng hrang hrangah Mizo tam takin kan ram leh hnam kan hmangaih loh leh kan vei lohzia hi a lang chhuakin a takin kan hmu mek. Hetianga kan ram leh hnam hmangaih lova kan vei hauh loh chhan hi kan duham leh sum duh luat vang a ni deuh vek. Juda Iskariot-a’n a Lalpa a hralhna tangka 30 aia tlem zawka mahni ram leh hnam hralh hreh lo hi kan kat nuk mai zawng a nih hi. ‘Sum pathian’ hi kan intodelh em em mai a. Thih hnu a feet 6 a sei leh feet 3 a zau thlana zalh a bo vang vang turte vek kan nih lai hian ram neih kawngah te hian kan va duham si em!

He ram hi tuma’n min enkawl sakin he hnam hi hnam dangin min humhalh sak dawn lo. Chuvangin Mizoram leh Mizo Hnam hi keimahni ngeiin kan tihhmasawn a, kan tihchangkan a, kan humhalh tur a ni. Duhamna leh sum leh pai um luat avanga kan vei thei lova kan hmangaih thei lo a nih chuan kan hmabak hi a thim khawp ang. I ram leh hnam a chhiat a, a boral chuan hausa eltiang mah la i him dawn chuang lova, i boral ve tho tho dawn tihah hian chiang teh. Hnam a boral chuan sum ngahin ţangkaina a nei dawn chuang lo.

Leave a Reply

error: Content is protected !!