“Zoram” hi kan ram a ni

  • Lalhruaitluanga Chawngte

Kan pi leh pute hunah tu hnuaiah mah kan awm lo a, mahnia ro inrel kan ni. Kan lalte pawh ‘Ni leh thla kara leng’ inti ngam ngat an ni.

Pathianin ram min pe a, ram zau tak, ram mawi tak, tlangram thengthaw nuam tak min pe a, kan pi leh pute’n thi leh thau pawlhin chu chu an enkawlin an lo hum thin.

“Zoram” chu zau tak a ni; tuna khawvel map, hman ni lawka an siam hi lo mitthla lo ula – map hi chu ziah that a ngai reng – an siamtha fo – tuna an world map pawh hi an la siamtha dawn chauh – khawvel hi a la inlumlet zel dawn a, vawiin hi history a la ni dawn. Kan ram chu zau tak a ni ka tih kha; chhak lamah tuna Chin Hills an tih tak zawng zawng hi kan pi leh pute hun lai atanga kan ram, ro kan relna hmun a ni a, thlang lamah tuna Chittagong Hill Tracts an tih tak, Bangladesh sorkar hnuaia mi hi, hmar lamah Manipur huam chhunga awm mek hmun mawi tak tak te, Cachar tlang te, chung zawng zawng chu kan ram, tual kan lenna, kan thawnthute lo pianna, kan thlamuanna, kan himna hmun, ro kan relna, kan duh dana duat taka kan enkawl, kan thlahtute zalna, Zofate ram chu a ni – a leite hi kan thlahtute ruang atanga insiam a nih hi.

Khawvel inher velah kan ram chu thendarh a ni ta thut a, kum zabi 19-na leh kum zabi 20-naa khawvel politics thli tleh velah khan khawvelin kan ram chu sorkar pathum hnuaiah a semsawm ta a ni tiin sawi mai ang, a tawi zawngin. India sorkar hnuaia kan ram pawh chu state hrang hrang hnuaiah thendarh a ni tiin sawi mai ang, a tawi zawngin.

A ho asin; ‘hemi chin hi Burma hnuaiah awm rawh se,’ an tih avangin kan ram engemaw zat chu Burma hnuaiah a awm ta ringawt a, ‘hemi chin hi Bangladesh hnuaiah’ an tih avangin engemaw zat chu Bangladesh hnuaiah. India hnuaia awm tura an tih pawh chu state hrang hrang hnuaiah a darh ta nuaih bawk. Khawvel hian bungraw semin min sem darh kual vel te pawh a ang a, mi awm hle hle chutianga han sem darh rikngawt mai chu, hetia han ngaihtuah pawh hian thinhnuna vih ang ngâiha na a ni thei. Chutiang na tih nachang hre lo nih chu mihring leh a chenna khawvel hian a dah sangin ka ring lo! In in hmun kha tute emawin rawn thendarh ringawt ta se, hlim taka i nui vun vun thei tho a nih chuan nangmahah herh thawl hret ngai lai emaw herh tawt deuh ngai lai emaw a awm tihna a ni thei hial mai thei!

Chutiang chu kan hnam leh ram chanchin a nih avangin, ‘Burma-ah kan unaute an awm,’ tih te hi tuna khawvel politics mila kan sawiin full marks hmuhna tur a tling a nih pawhin Zo thinlungah chuan a dik thei lo a, ‘Burma-ah kan unaute an awm ve,’ ni lovin ‘Burma hnuaiah kan ram engemaw zat a awm’ tih zawk tur a ni. Bangladesh-ah kan unaute an awm ve a ni lo a, kan ram engemaw zat chu Bangladesh sorkar hnuaiah a awm rih a ni zawk. Manipur-ah kan unaute an awm ve a ni lo, kan ram engemaw zat hi Manipur huam chhungah a awm a ni zawk. Chu chu a ni, mahni puala sorkar kan neihna awm chhun Mizoramah an rawn raltlan changa ‘nationalist’-te an thut mai mai theih thin loh chhan chu ni.

Ka’n sawi ta chiam a, heng hi i pawm lo a nih chuan thudik aia pawm nuam tih zawk i nei tihna a ni ang. Ka sawi pawh a ni lo, khawvel sawi zawk a ni e.

Kan ram, kan pi leh pute’n lu an nghahna hmun, an thlahte hnena an hnutchhiah hi humhalh kan tum tur a ni a, min chuh an awm a nih pawhin theihtawp chhuahin kan tang tur a ni. Mahse heta ‘tang’ kan tih hian tang thiam leh tang thiam lo a awm theih ang a, thahnemngai deuh chunga thawh hlawk chuang miah lo te, thawh hlawk lo mai pawh ni lo, tum loh deuhva lehlam pawlte ban tha tichak zawnga chet daih te pawh a awm thei ang. Fimkhur a ngai, fim a ngai.

Leave a Reply

error: Content is protected !!