Tunge CM huaisen chu?

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKÊUNA

‘Politics’ tih hi Grik thumal ‘Politikos’ tih atanga lak a ni a; Latin-in ‘Politicus’an ti. A awmzia chu mimal emaw Pawl leh khua leh tui thatna tura kaihhruaina leh dik taka an chanvo theuh an chan theihna tura rorelna dik ken kawh, dan leh thupek, hnam leh hnam chi leh chi inkara inunauna tha thlen tura thawh leh hnamzia rang humhalh leh ramri kham fel leh mipui vantlang thatna tura kawng tinrenga thawhte a ni. Mizo pachhuanvawr Pu J.F Laldailova’n a hrilfiah ve dan chuan Politics chu-“remhria, hmangchang hria, thiam, fing, ram awp dan” titein a hrilhfiah a ni.

Hrilhfiahnate thlirin ‘Politics’ kan hman dan leh ngaih dan te, teh dan leh hawitir tum dan nen a inpersan hlein a lang. Kumin kum tawpah inthlanpui kan hmachhawnleh dawn a ni a; he tawngkam hi duh dan hawi zawng zawngin kan pawt sawi kualleh vel dawn niin a lang. ‘Politics’ hi a awmze dik leh nihna ang takin ram hruai tawhtu te, la hruaileh zel tumtu te; hruaitu thar leh roreltu ni mekte leh nih tumte hian a awmzia hre chungin kalpui se’ng chuan eng hun lai pawha ram hruai tawhtute khan ‘Rorelna dik” chu luipui angin an luantir tawh mai tur a? Mizoram UT kan nih atanga chhut pawhin kum 51 ni mek tawhah pawh ‘kalphung thar” kan la ti dek dek chauh a ni a; politics awmze dik tak hi zawng kan man thiam har hle niin a lang. Tunah pawh kan Pollitician 90% hian politic awmze dik tak an la man lo a niang, insawichhiatna leh mahni insaawimawina ringawt bak an la hre lo ni berin a lang.

TUNGE CM HUAISEN CHU?

India ram state Chief Minister chungchang sawi chuan Jyoti Basu, Manik Sankar, Nitish Kumar, Arvind Kejriwal-te hming sawi rik a ni ngei ngei thin. An that dan leh huaisen dan erawh a inang vek lem lo, an mahni state enkawlte tan chuan an chhuanawmin an huaisen a, an fakawm hle a ni. An thawh that dan leh huaisen dan erawh a mal mala tarlan sen a ni lo.

Kum 1972-a Union Territory kan nih atanga tun thlengin CM panga kan hrawn ta, chungte chu Pute: Ch. Chhunga, Brig. T. Sailo, Lal Thanhawla, Laldemga, Zoramthangate an ni. An 5 zingah hian tunge tha ber, tunge huaisen ber, tunge ram hmangaih ber, tunge sakhaw mi ber, tunge a ngaihna hre ber tih zawhnate han inzawt ta ila kan chhan dan a hraang nuaihin a rinawm. Policitc awmze dik tak kan nunpui thin loh vangin kan party milpui theuhte kan la vãwng ang a; kan chhanna a hrang nuaiin a rinawm. Kan party CM lo apiang chu kan dah hniam vek ngei ang. Mahse, ram hmangaihna dinhmun atanga thlir chuan kan CM kal tawhte leh ni mekte hian kan ram tana thil tha tih, leh tha lo tih, huaisenna leh dawihzepna lai an nei vek a; mahse, chung an thil tihte chu a inang lo mai chauh zawk a ni.

Kan CM Pu Ch. Chhunga khan a lan dan maiah chuan eirukna leh hlemhletna a khawih tam vak lova, a nihna tak erawh hriat a har tawh hle. State ramri erawh a veiin a ngaihven hle niin a hriat theih; a theih ang chin chinah hma a la nasa viau niin a lang. Brig. T. Sailo kha ram buai karah mihring dikna chanvo leh development huaisen taka kalpui ngam a ni a; kawngpui tha, kawlphetha leh ramri a ngai pawimawh a; intualvuakna leh tharum thawh ngaiah pawh a hmatawnga tang ngam a ni tih a hun laia harsatna awmah khan a takin a lantir. Pisa kai hun leh haw hun a ngai pawimawh hle. Laldenga khan huaisen takin Chanmari-Ramhlun -Bawngkawn kawngpui zauh a kal tlangpui ngam a; Kohhran a hlau ve vak lova, huaisen takin zu a zuar ngam niin sawi a awm. Assam Rifle-te’n civil mi pawisawi lote an kah hlum avangin Home ministry-ah thlenin hel (rebellion)-ah puangin state dangah dah sawn nghal an ni. Lal Thanhawla khan sawrkara lungawi lo nuar tur awm mang miah lo khawpin a tuang a tichhah thei; a sawrkar tlak phah thak khawpin zu a zuar ngam niin sawi a awm. Airport leh rel kawng a siam a, helicopter service a siam bawk. Sorkar hnathawk aikal lak huai takin a thunun ngam. Zoramthanga hian hun khirh leh harsa mautam, ramri buaia inkahna leh covid-19 hripui leng, sum harsatna leh thenawm ram leh thenawm state atanga raltlan chhawmdãwl hna phur rit tak a tawng, mahse, zam miah lovin a hmachhawn ve zel. Nationalism-ah a chiang a; huaisen takin zohnahthlakte harsatna sutkianpui tumin an thlavang a hauh ngam; Myanmar, Bangladesh atanga zohnahthlak raltlante Sorkar laipuiin nawr let tura thu a pe chungin huaisen takin a zawm lo ngam. Manipur zohnahthlakte harsatna sut kian nan huaisen takin thawhlawm a khawnsak ngam a, kawngzawhnaah a tel ngam, zofate insuihkhawmlehna policy pawh Manipur CM N. Biren Singh-a pian kum 1961 atang daih tawha an aupui tawh a nih thu huaisen takin a auchhuahpui ngam.

A TLANGKAWMNA

“Tunge CM huaisen chu?” tih zawhna chu chhan dan tur thuhmun lo hle dawn mah se, Mizoram bika kan CM-te khi an hun theuh zela Pathian ruatah tute pawh khian thatna lai leh huaisenna lai an nei vek a, han filawr bik tak an awm chuang lo. Chuvangin, an hun lai leh thil tawn azir theuhin CM ni tlak an ni vek a; deusawh tak taka sawi zuia tawngkam feikibara han khawh zui puat puat kan ching thin hi a khamawm thin hle mai! Tun boruak inthlan dawn hnaiah phei hi chuan, “mahni infak leh sakhi ngalah engmah a bet lo” tihte hi a letlingin kan kalpui a; party thil tum aiin insawichhiat, inrelzui leh inpuhchhiat, infak tlawr, insawifiah etc. chauh lo chu Social media hrang hrangah hmuh tur leh hriat tur a tlem hle. Facebook, Youtube, whatsapp-ahte ngat phei chuan thu lawi lo leh thu satellu bak hriat tur a vang kher mai. Kan CM kal tawhte leh tuna kan hrawn mekte thleng hian fak tlak an nihna zawnah fak ngam ila, sawisel ngaia an awmna laiah a tha zawnga sawisel (constructive criticism) ni se a van tha dawn em! Kalphung thar CM tura huaisen taka inttiam mek pawh a intiam ngam chuan a taka tilang turah ngai mai ila, a taka a daileh ngam loh pawhin a phak tawkah ngaihsakleh mai ila, A CM thei ta lova CM dang an lo aam pawhin tha taka sawrkarna chelh turah ngai mai ila, chutiang zelin tu pawh lo sorkar se mipuite hian Pathian ruatah ngai thlap zel mai ila tun ai hian Pathianin kan ram hi mal a sawm ngei ang.

Leave a Reply

error: Content is protected !!