- Dr. H.Lalnghakliana
Ruh chuktuah, a bikin khup ruh na hi natna lar tak a ni a. Osteoarthritis kan ti a, taksa a lo upat hian ruh chuktuah tuam tu ruhno (cartilage) a lo chak lo ve a, a in nawt ral ve thin a ni. Ruhno ber a ral tawh chuan a ruh tak kha a lo langa, a na ta em em a. Kan kal zawngin a in nawt na ta thin a ni. Ruh chuktuah a lo nat tak avang hian ‘inflammatory response’ a lo awma, a tuam tu synovium chuan ruh chuktuah chhung ah tui tam tak a siam chhuak a, chu chu a chhekkhawl a, a lo tling mar/vung ta thin a ni. Hei hi taksa in ven na hmanrua pakhat a ni ve a. Ruh chuktuah kha a lo chet tlem phah thin a ni. Osteoarthritis a tan hian damdawi hrang hrang chondroitin sulphate te, glucosamine te, MSM te, Hyaluronic acid te a awm a, hengte hi a ngeih tan chuan a tha ve fu thin a. A then chu ngeih lem lo an awm bawk. Tin, nachhawkna chi hrang hrang a awm bawk a. Severe osteoarthritis (a nasa lutuk tawh) ah chuan total joint replacement (ruh chuktuah thlak tawp) mai a ngai thin. A hautak duh a, tin hmanrua tha bik a ngai bawk. Total joint replacement hi operation theatre thianghlim em em ngai chi a nih avangin a tih ve ngawt chi lem loh. A bika enkawl OT-ah chauh tih tur a ni.
Lirthei te a lo tam ta hle a , accident te a pung nasa hle a ni. Mizoramah hian statistic mumal tak kan nei lova, ruh tliak enkawlna a kan in senso zawng zawng hi kum khatah nuai 50 atanga nuai 100 inkar vel chu a nih a rinawm (record a awm lo, ngaihdan ani). Hei pawh hi traffic rules khauh tak a awm avangin a tlem zawk a ni. Ruh tliak zawng zawng hi a inzawm vek thin kher lova, zu in mi te, mei zu mi teah hian ruh a inzawm muang bik a, insum turin kan hrilh mawlh mawlh thina, tam tak chuan an zawm ve a, thenkhat zawm tum lem lo an awm bawk. Ruh tliak kan zai hian a technique te, a zawmna atana thir kan hman te, a ngheh dan te, ruh tliah dan hrim hrim te, ruh keh them paih ngai tam lutuk, han paih hnu a a kar awl zau ta lutuk te hian ruh inzawm hun a hril nasa thei hle. Tin, a septic leh septic loh hian a hril thui hle bawk. Ruh tliak a lo septic hian kan sawi tak ruh nget a siam a, a buaithlak thei hle. Natna hrik a bikin Staphylococcus hi hmanlai atanga min tibuai tu a la ni reng fan a, surgeon thiam ber ber te ti tlawm tu pawh a ni thin zawng a nih hi.
Spinal cord injury chungchang hi hriat ngai pawimawh tak pakhat ni in ka hria. Spinal cord hi kan hnungzang ruh kawrawng chhungah hian a awm a, luruh chhung a thluak atangin a rawn chhuk a, kan hnungzang ruh ah a chhuk a, kawng ruh laihawl velah a tawp a, ngum ruh thlengin a peng te chu a chhuk thla ta a ni. Hnungzang ruh a lo tliah (tliak / fracture) hian a nasat dan ang zelin a chhunga spinal cord chu a nek sawr per kual vel ta thin a, kan hriatna leh chetna line pui ber chutia hliam a lo nih tak avang chuan na hriatna te, khawih hriatna te leh kan chet theihna te kan lo hloh ta thin a ni. A tlangpuiin spinal cord injury a awm hian a tir darkar 12 atanga 24 chhung a dam leh tura tangkai test hrang hrang a hlawhchham chuan 100% a dam leh tura beiseina a tlahniam hle thin.
Zai (operation) tih hian dam leh theihna hi a hril nasa lo hle, a pawimawh zawk chu spinal cord chhiat nasat leh nasat lovah a innghat ber a ni. Operation tih a ruh kilh ngeh hian damlo enkawl a awlsam phah a, bed sore te a veng a, damlo kha a thuttir hma theih a, wheelchair te pawhin a nawrkual theih hma a ni. Spinal cord recovery lampang chu a hril thui ber lo. Tunlaiin stem cell research te, neurotransmitter injecton te an ti tan a, a hlawhtlinna hi 100% a ni rih lova, beiseina sang tak leh man to tak tak a kalpui mek a ni. Chuvangin complete spinal cord injury (spinal cord chhe tawh) zai dam ngawt theih a ni lo tih hriat a tha. Beiseina beidawng tak siam tu a ni thei a ni. Spinal cord zai dam kan tih tam tak te hi chu zai loh pawh a dam tur tho a ni a, zai hian a tanpui chauh a ni zawk. Amaherawhchu ruh tliakin nasa taka spinal cord a nek tih x ray atangin emaw MRI atangin emaw a hmuh a nih chuan a hma lama a nektu tih bo, laksawn a pawimawh ve tho, ziaawm phah tam tak an awm ve a ni, zai ngei ngei tur tihna lam a ni lo. Physiotherapy hi a pawimawh hle a, physiotherapist thiam tak leh inpe zo tak hnuaiah chuan harsatna tam tak a ziaawm phah thei a ni.
Ruh leh tha natna chi hi a tam em em mai a, vawikhatah ziah sen chi a nilo. Mihringte hi hmel leh mizia in ang lo tak tak kan nih ang hian kan taksa pian hmang hi a in ang lo em em a, thana nei awlsam bik te, kawngna nei hma bik te kan awm a, kan ruh rel leh ruh chuktuah pianhmang te pawh hi in ang lo tak tak a ni. Kan pian hmang ang zel hian in adjust a ngai thin a. Mi in in adjust (siamrem) thiam te hi mi vanneih an ni. Natna thuhmun leh in ang rau rau ah doctor rawn zing deuh leh rawn zing lo deuh te pawh an awm thei khawp ang.