ZPM SORKARIN AIKAL LA DAWN

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKÊUNA

Zoram siam that kan duh takzet a nih chuan thil nihna dik tak zep nei miah lova huaisen taka tarlan hmiah hmiah ngam a hun tawh takzet a ni., Tunah pawh thil nihna dik tak a lan fiah theih nan thil nihna dik tak zep awm lovin tarlan kan tum dawn a, uluk takin chhiar theuh ni se alawmawm ngawt ang. Sorkar hnathawkin aikal lak hi Cental Civil Services (Conduct) Rules, 1964 bawhchhiatna leh dan kalh a nih avangin sorkar hnathawk tuman aikal an la tur a ni lova, an chunga thuneitu controlling authority/Officer pawhin aikal lak phalna an pe tur a ni hek lo. Pek theihna dan pawh a awm hek lo. ZPM Ministry din tirh phat atang khan aikal lak chungchangah khauh taka dan [rule of law] ken kawh an tum thu an puang chamchi a; mahse, an thu an zûkleh tial tial a, a tawpah engtin tak a hlinna hrui chu phelh dul zel ang maw? Uluk taka ngaihven reng a pawimawh ang.

AIKAL LA ENGZAT NGE AWM?

March 6, 2024; Sorkar hnathawk aikal la department tinte’n an report danin, mi 3365 lai an awm nia! Kristian 87.16% awmna state tih atan chuan thil zahthlak tawpthang a va ni chiang tehlul êm!. Zah nachang kan hria em le? State Rorelna in sangbera phochhuah tlak pawh a ni lo. Mahse, kan ram hruaitute’n zak miah lovin an auchhuahpui dum dum ngam lawi si a ni. New Delhi atanga Central Service Officer hmeichhe pakhat lokal chuan kum 2011 khan Mizorama Sorkar hnathawk aikal lak chungchang a lo hre ve a; mak a ti lutuk chuan-”Engtinnge an hna an commission theih? Commissioner dik tak an ni. Hetiang hi ka la hre ngai lo” tiin a chek tlawk tlawk mai a, a zahthlak duh rem rem kher mai. Hnar kan hmu larh larh mai alawm le!

Sorkar department 43 vel awm zingah aikal la mi 3365 lai an awm a nih chuan chawhrualin department tinin aikal la mi 78.25 zel nei anga chhut theih a ni a, India ramah state 28 leh UT 8 kan awm a, aikal la tamna ber state kan ni a, ‘The Guinness World Records kan break chiang hle’. A taka Pathian thu nunpui ringtu ni ila aikal la tumah an awm hauh lovang? Pathian thu awih lo ringtu tamna kan nih avangin aikal la an tam tihna mai a ni e. Sorkar hnathawk chunga Aikal lak hi hlemhletna leh eirukna rapthlak tak a ni tih kan hre lovem ni? Aikal lak hi dan dik tak (rule of law) emaw ti pawl pawh an awm hman hial!

HREMNA THUHMUN

Assembly budget session neih mek a member-te zawhna chhangin Department of Personnel & Administrative Reforms (DP&AR) changtu Home minister ni bawk Pu K. Sapdanga chuan sorkar hnathawk aikal late chungchanga hmalak dan tur sawrkarin a ngaihtuah mek tih a tarlang a. Hemi chungchangah hian DP&AR chuan December ni 29, 2023 khan hriattirna a tichhuak a. Mizoram sorkar chuan department hrang hranga aikal late leh an lak chhante theh luh hun atan Jan. 5, 2024 thleng a lo bituk tawh a. Sorkarin Aikal la zat leh an lak chhante a hre tawh a, dan anga an chunga kutthlak chiah hmabak a nei ta. Hetih rual hian aikal lak phalna a ruka petu leh siamrem saktu Controlling Officer zawng zawngte phei chu aikal latu aia na zawka hrem tur an ni a; mahse a hrem tel ngam ang em? A titu ai chuan a tihtirtu chung a pik zawk tur a ni ang. Hremna thuhmun emaw, an phu tawk ang zela hremna pek ve ve emaw an nih loh chuan aikal lak hian tawpin tai a nei lovang. Aikal lak phalna petu leh aikal latu hi thuhmun reng an ni. Chuvangin, sorkar hian a hrem ve ve tur a ni tih hriat a pawimawh hle. A hrem ve ve ngam lova Aikal latu chauhin hrem a tuar a nih chuan High Court-ah PIL thehluh chi a ni ngei ang, emaw CBI chhui turin FIR thehluh chi a ni ngei ang. Council of Ministers, December 29, 2011-a thukhawm khan Sorkar hnathawk Aikal late laka action lak dan tur chungchanga thutlukna, December 1-2, 2009-a a lo siam tawh chu a ennawnleh a. Meeting hmasa a thu lo dah tawhte chu khauh taka kenkawh a nih theih nan thutlukna a siam nawnleh a nih kha! Chungte chu DP & AR (ARW) chuan Department a thuneitu zawng zawngin an thuneihna hnuai theuha Sorkar hnathawk Aikal late leh a phalsaktu Controlling Officer-te chungah rang takin action la tura hriattir an ni : Hetiangin-

i) Officer, a office-a Aikal lak phal saktu ;

ii) Sorkar hnathawk aikal late chu major penalties, viz, dismissal, removal, termination, etc. thlengin an chungah hremna chelek turin ;

iii) Sorkar hnathawk, natna khirhkhan tak tawrh avanga Aikal late chu danin a sawi angin Invalid Pension pek an ni ang ;

iv) Aikal lak avanga dismissal, removal, termination, etc. leh Invalid Pension a chhuakte hmun ruakte chu dan anga hnawh khahleh a ni ang. He kaihhruaina ang hian Aikal late leh aikal lak phalsaktu Controlling Officer-te chungah action lak hmiah hmiah zel ni se, corruption a zung nen lama phorona hun tha tak leh eirukna laka fihlimna tha tak a ni dawn a ni. Mahse, ZPM Ministry hian henkaihhruaina ang hian kut a thlak ngam dawn si lo; utawk tur vawn mai mai atan chuan a van uihawm tehlul ém!

A TLÂNGKAWMNA

Aikal lak chungchang hi Pu Hawla Ministry hmasa kum 2009 atang tawh khan tun thlengin ministry apiangin an buaipui tawh a; tuman an la hlawhtlinpui lo. ZPM Ministry hian a tihhlawhtlin ngei beiseiin mipuiin kan thlir thup a, atira an insawi hlauhawm ang leh invaupum nasat ang erawhin an kalpui ngamleh dawn ta lo tih chu Budget session-a an sawi atangin a lang chiang hle. Aikal late chunga action lak an sawi rualin lohtheihloha hriatthiamngai an awm tur thu an sawi tel ziah a; hei hian aikal la mekte a tihhuangtau lehzual turzia a tilang chiang hle. Hetiang a nih chuan lehkhalem [forgery] hmanga aikal lak tum an tam tual tual ang a, an Ministry hun tawp lamah chuan ZPM Ministry hian Aikal a lakbelh teuh dawn tih chu kutphah hnung lam leh hmalam kan hrechiang ang hian thil lang chiangsa a ni. Aikal lak tihtawp tak tak an tum a nih erawh chuan ngaihhnathiam ngai bik an awm tur a ni lo. DP&AR Guideline lo duan tawh ang khian Invalid Pension-a kal chite chu huaisen takin pension-in kaltir mai se, Invalid pension-a kalte ai lehkhathiam leh tling zawk midang laleh nghal zel se, employment harsatna sutkianna a nih bakah sorkar tan hna a chak zawk bawk dawn a ni. Chutiang zelin Aikal lak phalsaktu Controlling Officer pawh an phu tawkin hremna pe hmiah hmiah ngam mai se Aikal lak hi a reh thei chauh ang. Tuna ZPM Ministry-in a tum dan hi chuan engtikahmah aikal lak hian reh hun a nei dawn lova aikal an la tam tual tual dawn zawk tihna a ni. Hetiang khawpa thil dik lo umbo tur hian Val Upa Council [VUC]-te khan an pute hi thurawn an pe ngam ta lo em ni? khawiahnge an bibo zawh tak diak le? Thàwm an nei ngam lo em ni? Pu Liansuama Education Minister a nih lai khan zirtirtu semrual hna a takin a khawih a, Aizawl khawpui atangin zirtirtu an chhuak chur chur a mahse, thla 3 chhungin Aizawl khawpuiah an hawkhawmleh hman vek nia! Pakhatin a semrual a, a thawhpui ministers leh MLA-te’n a suanluh leh hna an thawk thung a, a hlawhchham ta a nih kha! Khatiang chiah tho tur kha a ni. Tlanchhe chunga thil tih ai chuan ti lo law law ngam se thiam an chang zawk ang. Chuvangin, ZPM Ministry hian Aikal a laleh ngei ngei dawn a ni tih hi Zoram mipuite hian lo hre mawlh teh se.

Leave a Reply

error: Content is protected !!