NIHAWI CHI THATNA

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKÉUNA

Binomial hming Helianthus annuus-ah chuan nihawi chi hming hi Grik tawng htlios ‘ni’ leh ánthos ‘pangpar’ atanga lak niin ‘Helianthus’ tih a ni. A chi hming annuus tih awmzia chu Latin tawngin ‘kum tin’ tihna a ni. He pangpar hi America ramah an ching hmasa ber a. Kum zabi 16-naah khan America ram atangin nihawi chi hi Europe-ah an rawn la lut a, a hriak (sunflower oil) nen chaw leh ei tur siam nan hman tlanglawn ber pawl a lo ni ta a ni. Hun a lokal zel a, industrial-scale production tam zawk chu Eastern Europe-ah a insawn a, kum 2020 thleng khan Russia leh Ukraine-te hian khawvel puma nihawi thar chhuah zatve aia tam an thar chhuak ta a ni. He thlai hian zung a kai nghet hle a, a san zawng tlangpui chu meter 3 (feet 10) a ni. Record-a nihawi sang ber chu 9.17 m (30 ft 1 in) a ni. Nihawi hnah hi a hlai a, a par mawi hle bawk. Thlasik laiin a par thin. Nihawi “pangpar” tia sawi fo thin hi a takah chuan centimetre 7.5–12.5 (3–5 in) a zau,[4] pangpar te tak te, petal panga nei (“florets”) tam tak a ni. Pawn lam pangpar, petal ang deuhte chu ray pangpar an ti a. “Petal” tin hi asymmetrical ray pangpar fused petals atanga siam ligule a ni. He pangpar hi Mipat hmeichhiatna lama sterile an ni a, rawng sen, serthlum rawng emaw, rawng dang emaw pawh a ni thei. A lai taka pangpar hlawm bial hi disk flower an ti a. Chungte chu nihawi chi “seeds” Kan tihte hi an ni. Ngaihdan dik lo awm fo chu, nihawi pangpar laia dum hian Ni chu van lam hawiin a zui zel thin tia ngaihdan hi a ni. He ngaihdan dik lo avang hian English botanist John Gerard-a chuan a herbal huan hmingthang taka nihawi a chin atanga a finfiah hnuah he ngaihdan hi a hnawl a ni. Pangpar hnah lo thang lian a tawp a, pangpar a puitlin chuan heliotropism pawh a tawp a, chuta tang chuan pangpar chu hmar lam a hawi ta a ni. Hetianga hmar lam hawi hi zing lamah a lum chak hle a, chuvang chuan pangpar rawng a tipung thei bawk.

A THATNATE CHU?

Nihawi chi hi snack tui tak a ni satliah ngawt lova hriselna atana tha tak a nih avangin a tangkai hle a ni. Nihawi chi hmang hian saum (butter) kan siam thei a, salad-ah pawh kan telh thei bawk. He pangpar chi hi ei tur chihrang hrang nen a inrem hle a, hmeichhia leh mipa tan pawh hriselna atan a thain a pawimawh hle a ni. Nihawi chi hian hmeichhia leh mipa tana hlawkna a neih dan te, ei leh in lama a thatna atanga kan hriselna kawng hrang hranga nghawng tha a neih dan sawi tur tam tak a awm. Nihawi chi kan ei hian thatna hrang hrang a nei a ni. Nihawi chi hi eitur tha tak a ni a, vitamin, mineral leh thau hrisel tak tak a pai tam hle. Hengte hian vitamin E a pai tam hle a, chu chuan taksaah antioxidant chak tak angin hna a thawk a, free radicals avanga chhiatna lakah kan cell-te a venghim a ni. Tin, nihawi chi hian vitamin ‘B’ thiamine, riboflavin, leh niacin-te a pai tam hle a, hei hi kan taksaa nervous system hrisel leh chakna siamna atana pawimawh tak a ni. Tin, magnesium, selenium, leh copper ang chi minerals hnâr tha tak an ni.

LUNG HRISELNA:

Nihawi chiah hian Monounsaturated leh polyunsaturated fats a tam avangin lung tan a tha hle. Heng thau hrisel tak takte hian cholesterol tha lo (LDL) level a ti tlem a, lung natna vei theihna a ti tlem bawk. Tin, nihawi chia vitamin E awm hian anti-inflammatory agent angin hna a thawk a, lung chu oxidative stress lakah a venghim bawk.

THLUAK PUITU:

Nihawi chia vitamin E tam tak hian thluak hriselna a pui thain a pawimawh takzet a ni. Thluak cell leh neurons-te chu oxidative damage lakah a venghim a, cognitive decline a veng a, memory leh concentration a tichak bawk. Nihawi chi hian omega-3 fatty acids a pai bawk a, hei hian thluak hmasawnna leh hnathawhna kawngah hmun pawimawh tak a chang a ni.

VUN HRISELNA:

Nihawi chi ei hian vun a siamtha thei. Nihawi chia vitamin E awm hian vun hriselna a tichak a, free radicals-te chu a thianfaiin a dolet thei a, hei hian tar harna a thlen thei a ni.

IMMUNE CHAKNA:

Nihawi chi hi antioxidants, vitamins leh minerals chak tak a ni a, chu chuan immune system hrisel tak a pui a ni. Nihawi chia vitamin E leh selenium awm hian immune response a tichak a, taksa chu natna hrik lakah a venghim bawk. Nihawi chia zinc awm hian immune function-ah pawh hmun pawimawh tak a chang bawk.

MIT HRISEL NAN:

Nihawi chi hian Mit hriselna a thlen thin. Nihawi chi hian vitamin E leh antioxidant dang a pai tam hle a, hei hian mit oxidative stress leh kum upat vanga macular degeneration lakah a venghim thei a ni. Nihawi chia zeaxanthin leh lutein awm hi mit hmuhna tha leh mitdelna tihziaawmna atan a pawimawh hle.

SUGAR LEVEL TAN:

Nihawi chi hian Thisen Sugar Level a tidanglam thei. Nihawi chia fiber tamna hian thisenah glucose lakluh a tihtlem avangin thisen sugar level a tidanglam thei a ni. Zunthlum vei mimal emaw, vei hlauhawmna nei tan emaw a tangkai thei hle. Nihawi chia magnesium awm zat hian insulin sensitivity-ah pawh hmun pawimawh tak a chang bawk.

MIPA TAN A THA:

Nihawi chi hi mipa tan a tha hle. Nihawi chi hian mipa chi thlah kawnga hriselna a thlen a, vitamin E, selenium, leh zinc-te a pai a. Nihawi chi atanga heng nutrients-te hian sperm siamchhuahna hrisel tak neih theih nan a pui a, fa neih theihna a siam tha a, prostate hriselna zawng zawng a pui bawk.

HMEICHHE TAN:

Hmeichhe tana nihawi chi ei thatna hi a tam hle. Nihawi chia Vitamin E awm zat hian premenstrual syndrome (PMS) leh menopause symptoms, mood swings leh hot flashes-te a tiziaawm thei a ni. Nihawi chia magnesium awm hian thlasik natna a tiziaawm bawk a, chawlh hahdamna a thlen thei bawk.

CANCER TAN:

Nihawi chi hi Anticancer Properties a ni a, Nihawi chi-a antioxidant awm hian free radicals a ti neutral a, cell tihchhiat lakah a veng bawk a, cancer thenkhat hlauhawmna a ti tlem thei a ni. Nihawi chia phytosterols hian anticancer property a nei bawk a, a bik takin hnute leh colon cancer a inkaihhnawih hian a ni bik lehzual thin.

A TLANGKAWMNA

Kan sawi tawh angin, Nihawi chi hian hriselna atana thatna mak tak tak tam tak a nei a. Lung hriselna tihchangtlunna atanga thluak hnathawhna puih thlengin, vun hrisel tihchangtlun atanga ei leh in hriselna tihchangtlun thlengin heng nihawi chi te tak te hi a tangkai hle a, ei leh in lama chakna tha tak min petu a ni. Salad-ah a ni emaw, yogurt-ah a ni emaw, snack pum pui angin kan ei emaw, ei leh inah nihawi chi kan ei tel hian kan hriselna zawng zawngah nghawng tha tak a nei thei a ni. Hetih lai hian nihawi chia thau awm hian vun bawl leh mawm a siam thei, hmai bawl leh arngengte pawh a thlen thei bawk. Chuvangin, a thatna tam tak hmuh tur a awm rualin nghawng thalo a nei ve thei tho tih hriat reng tur a ni.

Leave a Reply

error: Content is protected !!