- V. Lalnunthara (Mathara); President, Foundation For Drug-Free Mizoram
- Drug kan tih hi Dutch thumal ‘droog’ kan tih atanga lokal a ni a. A awmzia chu ‘to dry’ ti ro tihna a ni a, hmasang atanga ngaihdan awmah chuan, ruihhlo hi hnimhnah tih ro atanga siam tan a ni a ngaih a ni.
- Kan thluakah hian neurotransmitter ‘dopamine’ a awm a. Dopamine chu reward system ti a sawi a ni bawk a. Mihring kan nih chuan, phurna a lo thlen chang kan nei thin a. Chu kan phurna chu kan naupan lai chuan kan duhzawng tak inkhuallemna kan nu leh pa ten min lei a, dingchung leh au lam chunga kan phurna lo chhuak thin te, exam na a kan tih that avanga lawm a kan au phurna lo thleng thin te, kan tan zawng tak te an chak tum a kut benga, kawr phelha kan lo lawm hlim phurna lo thleng thin te hi a ni a, chung ang phurna leh hlimna chu thil thleng, chhan tak tak awm vanga chawp leh chilha phurna kan neih atanga lo chhuak a ni a, a natural em em a ni.
- Amaherawhchu mi in ruihhlo a tih a, a harsat chhawk nan emaw a rilru hah chhawkna atana damdawi a hmansual chiah khan, hun rei lo te chhung chu artificial phurna, phurna tak tak tling zo lo phurna lem lem a pe zuai a, an harh a, an nguai zui leh mai thin. Ruihhlo khan phurna lem reilo te a pek kha an harh chhuah leh chuan, a ngai awh bawk awm lehin; an phurna a lo reh leh mai a, phur leh zuks tur chuan ruihhlo an tih leh a ngai a. An taksa leh rilru ngaihtuahna a tihchhiat vek bakah an hriselna a lo chhiat phah vek tawh thin a. A pawi takzet a ni. Hmanni a kan titi na atanga ka hriat thar chu hei hi a ni. Ngelnghet taka hnathawh/eizawnna tha nei zingah pawh hian ruihhlo in a tihbuai hi an tam tak em avangin; chung mite chuan an hna an thawh that loh zui ngei bawk si avangin; tun atanga rei vak lo ah chuan Ruihhlo laka fihlim leh fihlim loh fiahna (urine test) hi kalpui a hnai viau tawh a ni.
- Chumi in a sawi chu, mipui vantlangin ruihhlo ti a kan lo hriat lem loh, lo ti ru thin, an awm pawhin chung mite chuan hna ngelnghet an hmuh theih loh hun a thleng thuai dawn a. Economics zirna atang phei chuan, mahni inthunun loh vanga mahni an duhthu vang renga hnathawk thei lo voluntarily unemployed emaw disguised unemployed huangchhunga khung theih an ni dawn a, eizawnna hna kan duh ve si anih chuan; drugs kan ti ve tur a ni lo tawp.
- Kan ramah hian kum 2017 khan drug addict Baseline Survey Report tihchhuah a ni a. Chuta thil duhawmlo langsar zual te chu : i. Ruihhlo ti thin zingah Mizorama district headquarters zawng zawng mi 2633 atangin zirchianna neih a ni a. Chuta za zela 96 chuan zuk leh hmuam an khawih vek a. Zuk leh hmuam hi ruihhlo tihna kawngka a ni tih a chiang a. Ruihhlo kan do anih chuan zuk leh hmuam hi sawi mawi chi a ni lova. Zuk leh hmuam ti lo te zingah drug addiction a lut an tlem hle a, zuk leh hmuam kan tih loh ringawt hian ruihhlo a kan luhna kawngka hi a inkhar pui nghal tihna a ni ber a ni.
ii. Mihring tungchho ah kan nu leh pa min chawmtute hian min dampui reng dawn lo tih hi dam taka pawm tur a ni. Eizawnna hi keimahni a kan dap hun a thleng chho ngei dawn a, eizawnna hna ngelnghet kan duh chuan ruihhlo lakah kan fihlim a ngai a ni. A chhan engvangin maw kan tih chuan, ruihhlo ti thin zinga za a 81 te hian hnathawh an nei lo, hna an thawh loh chuan awlsam takin pawisa an nei dawn lo tihna a ni.
iii. Pathianin mihringte min siam dan rengah hian inthlah punga khawvel luah khat turin min ti a. A tawi zawngin nupui/pasal nei tur kan ni. 2017 zirchianna kan enlet chuan, ruihhlo ti zinga za a 49 te chuan nupui/pasal an hmu zo lova. Tin, a hmu zo inti te zingah pawh innghahna tlak ni hek lo, za a 24 te chu an nupui/pasal ten an neih zui duh loh an then leh te an ni. Ruihhlo nen hian chhungkua a din tak tak theih loh tihna a ni. Kristian Chhungkua kan din ve duh anih chuan ruihhlo in hmun a chang lo tihna a ni.
iv. Ruihhlo tih hi ram danin a phal lo bur tih hriat tur a ni a. Ruihhlo ti thin za a 44 lai te chu ruihhlo leh a kaihhnawih rukrukna leh thildang vanga man tawk tawh/thubuai nei an ni a. Ruihhlo hian mihringa kan hlutna hi a ti tlahniam em em a, ruihhlo vanga thubuai kan nei anih lek phei chuan zahthlak tawp a ni a. Jail bang zut a hla lo tihna a ni.
- Ruihhlo vanga thihna han thlirho ila.
Kum 1984 – 2025 chhung hian;
Mipa – 1,677
Hmeichhia – 231
Total – 1,908
Kum 1986 kha Mizoramah chuan kum tha a ni, 1986 a piang kan awm em aw kan zingah? Engvangin kan tih chuan, ruihhlo vanga thi an awm loh kum awmchhun anih avang a ni. Sorkarin Ruihhlo vanga thi a chhinchhiah hi kum 1984 a heroin vanga mipa thi a awm atangin a ni.
- Ruihhlo dona kawngah hian hemi kawnga hmalatute kan tan tlan a ngai. Demand Reduction, Supply Reduction leh Harm Reduction-a thawktute hi min thuikhawmtu thuneitu an awm a ngai hle. Entirnan Aizawla ruihhlo tihna hmunpui veng pakhatah chuan kohhran thalai ten an tisa leh thlarau mamawh an rawn tihsak a, eitur pe in tawngtaina an hmanpui a, rawngbawlna atanga thlirin a ropui hle a ni. Chutih laiin a veng mite tan chuan kohhran miten an tinsan hun zanlai pelh chu vartian thlenga an sual rawn tihna bu pui ah a chang chho leh ta a. Vengchhung leh YMA duty ten an venga punkhawm chu him lo a hriain; hnawhdarh tuma hma an lak mek nen a inpersan chiah bawk si a ni. Kohhran emaw khawtlang hnathawh kan va sawiselin; kan va dem ni lo in; ruihhlo kan dona leh thenfai kan tumna kawngah hian pheikhai rual zawka kan pen tlan loh chuan, mahni zawn theuhah chak takin ruihhlo hi kan do emaw kan tih laiin; kan hun leh tha leh ngaihtuahna sen thin hian awmzia tak tak awm lo hian kan kual kan kual niin ka hre thin. Mimal, Kohhran leh Khawtlang te hian Ruihhlo do kawngah tun aia awmze nei zawka kan beih a hun tawh hle a ni. The Salvation Army Hmuchhuaktu General William Booth-a khan a tawp thlengin ka bei ang a lo ti. Keini pawh hian tha thlah thei kan ni lo.