Babel in sang method vang a lo ni e

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKÊUNA
“Babel” tih thumal hian awmze thuk tak leh ril tak a nei a. Bible-ah chuan Babel tih hian Babel-a in sang tak leh ropui tak sakna khawpui a kawk a ni. “Babel” tih hming 9hi Hebrai thumal “Bavel” tih atanga lak a ni a, chu chu ngaihfin/ chawhchawrawi “confusion” emaw “babylon” tihna a ni. “Babel” tih thumal hi Akkadian tawng “babilu” atanga lak chhuah niin an ngai a, chu chu “Pathian luhka” tihna a ni. Mahse, Bible thuah chuan “babel” tih hming hi Hebrai tawng “balal” nen a inlaichin a, chu chu “Ngaihfin” (to confuse) emaw “chawhpawlh” (to mix up) emaw tihna a ni. Tunlai thlengin “babel” tih a ni zui ta zel a ni.

A TIRAH TAWNG HMUN KHAT?
A tirah chuan lêia mihringte hi tawng hmun khat leh thu sawi dân hmun khat vek an ni a. Mahse, khaw chhak lama an insawn zêl lai chuan Sinar ramah phaizâwl an hmu a; chutah chuan awm hmun an khuar a, mihringte chuan-“Hawh u, leirawhchan siam ila, tha takin i rawh ang u,” an ti a. Lung aiah leirawhchan an hmang a, a châr nân alkatra (tar) an hmang a, tunlaia cement hi an la hmang ve lo.

Tichuan, khawpui siam an rawt a, an hming than nan in sâng saka a chhîpin vân tawng khawpa sanga sak bawk a, lei chung zawng zawngah tihdarha an awm hlauhna avanga rawt zui an ni bawk. Tichuan, Pathian chuan mihring fate khawpui din leh in sâng an sak vêlte chu Pathianin a hmu a. “Ngai teh u, mite hi pum khat an ni a, an zain tawng hmun khat an nei si a; hei thil an ti tan a nih hi; tunah zawng an thiltih tum rêng rêngte pawh khapsak rual a ni tawh lo vang.

Hawh u, i zuk kal ang u khai, tawng an inhriat tawn theih loh nan khutah khuan an tawng i zuk tihhransak ang u,” a ti a. (Gen 11:7).
Tichuan, Pathian chuan chumi ni atang chuan mihringte chu khawvel hmun hrsng hrangah chuan a tidarh a: an khaw dinte chu an bânsan ta a.
Tichuan, leia mihringte tawng chu a tihhransak tâk avângin lei chung zawng zawngah chuan a tidarh ta a ni tih kan hria.

ENGTIK ATANGIN NGE TAWNG A HRAN?
Babel in sang sak hun lai hi B.C. 2233 vel nia chhut a ni a, mahse thenkhat chuan BC 3500-3000 emaw, ni bik emaw BC 2269 (September 24th) leh 2270 BC angtea chhut an awm bawk. Hetah hian thlirna hrang hrang a awm thei. Babel chanchin hi Gen. 11:1-9-ah hmuh a ni a, mihringte’n van tawng thlenga in chhawng sang sak an tum thu tarlan a ni. Chu an chapona chu paithlak a nih theih nan Pathianin an tawng a tihrang theuh ta a ni. Bible chhuitu leh thil hlui chhuina atang chuan mithiam thenkhatin 2233 B.C. hi Babel hunlai hi niin an ngai a ni. A ni leh thla chhuitute chuan Sept. 24, 2269 BC niin an chhut bawk. Thenkhat dangleh chuan 2270 BC niin an sawi ve thung a, Mithiam thenkhatin ril zawka an chhutin 3500-3000 BC niin an chhut ve bawk. Engpawhnise, Pathianin mihringte tawng a tihhran sak atanga chhutin kum 5025 zet a liam taah i ngai phawt teh ang.

TAWNG HRANG ENGZAT NGE?
Kum sangnga zet liam ta atanga Pathianin tawng min tihhransak atang khan tunnah hian khawvel pumah tawng chihrang 7,159 – 7,168 vel hman lai mek a awm niin khawvel huapa tawng data atana hmanraw rintlak tak Ethnologue chuan a tarlang. Mahse, he chhutna hi tawng thar hmuhchhuah leh tawng boral mekte avang hian a danglam zel a ni tih hriat erawh a tha hle. Asia-ah hian tawng hrang 2,308 a awm a; Africa-ah tawng hrang hrang 2,144 a awm. Pacific-ah 1,313 tawng a awm a. America-ah tawng 1,061 a ni. Europe-ah tawng hrang hrang 287 a awm bawk. tawng 44% chu a bo tawh a, tawng thenkhat chu mi 1,000 aia tlem hmangtu nei pawh a awm ve bawk. Tawng 50% chu a bo mai hlauhawmah a awm mek bawk. Tawng 90% hi mi 100,000 aia tlem lovin an hmang a ni. Tawng hman tam ber chu English niin mi tluklehdingawn 1.53 an hmang a, Mandarin Chinese hi a zat chiah hriat ni lo mah se tawng hman tam ber zinga mi a ni. Hindi hi tawng hman tam ber zinga mi a ni bawk. Babel in sang salute avang khan thendarhin kan awm a, kan chenna a hran ang zelin kan tawng pawh a hrang ta a; kan inpumkhat thei ta lova, tawng inhretawn ta lo chu kan lo darh lhawlo zo ta vek a, tawng sangsarih chuang zet a lo piang ta a ni.

TAWNG PAWIMAWHNA
Babel in sang satute kha a tir chuan an inkawm ngeihin an tangrual hle a, tawng thuhmun vek an nih laiin chapo takin van tawng hialin in sak an tum tak avangin Pathianin an thil tum a tih hlawh chham theih nan an tawng a tihransak ta phut a, inbetawn hlei thei lova an hran nuaih tak avangin an inzawmkhawm thei tawh lova, khawvel hmun hrang hrangah an vak darh zo ta a ni. He ‘Babel in sang method’ hi inthendarh nan chuan Pathian hmanraw tangkai tawpkhawk a ni. Chuvangin, tawng pakhat (single language) hmangtute chu hmel leh pian, len leh tet emaw vun rawng lam a ni lova tawng inhriatpawh tawn nana leh mihring inunauna hnuk pawimawh ber chu tawng thuhmun hman hi a ni. Hei vang hian tunah pawh khawvela tawng lar ber leh hman tam ber saptawng chu thiam tumin khawvel hnam tinte’n kan zir chuah chuah ta a nih hi!

MIZORAM ZAU ZAWK CHU?
Hman ata tawh “Greater Mizoram” tiin “Mizoram sawrkar, YMA, NGO leh kohhran thleng thlengin Myanmar, Manipur, Tripura, Bangladesh, Assam leh khawvel hmun hrang hranga Zohnahthlak chihrang hrangte hi unau vek kan ni a, inhaw tur kan ni love; ang khat vek kan ni, rorelna pakhat hnuaia awm tur kan ni” kan ti thlung dur ût a, mahse, kum 170 chuang kan kal tawh hnuah pawh kan inunau thei chuang lova, kan inngeih chuang hek lo. Hei hi a chhan ber chu hnam tenau, tawng hrang hmang (ethnic group) hrang kan tam lutuk a, mahni hnam bil, chibil leh tawng bil kan ngainain kan hmangaih theuh a, chuvangin, tawngka chauhin kan inhmangaih a, kan tawng leh hnam, chibil a boral dawn ai chuan thih thain kan tang ral raih ngam theuh a, inlumkhat tak tak kan hlau ru thum mek zawk a ni.

A TLÃNGKAWMNA
Babel in sang method awmzia a lang chiang ta hle. May 3, 2023-a Manipur meitei leh Kuki zohnahthlakte buaina leh a hnua Zohnahthlak leh zohnahthlak inkara buaina vawi 2 chhuak ta te, July 4 & 5, 2025-a Burma Cin Hill area-a zohnahthlak & zohnahthlak unau anga ngaihte inkah leh buainate pawh kha a chhan ber chu Babel in sang method an hman (apply) vang a ni. Ramri inchuh ang taka an lan lai khan a laimu tak chu ‘mahni tawng’ dah pawimawh luat vang a ni tih ‘Falam slogan’ leh ‘zokhawthar slogan’ atang khan a lang chiang hle. Chuvangin, Pathianin Babel in sang method hmanga sinar phairuam mipuite, babel in sang satute a hnawt tiau ang khan tunah pawh Zohnahthlakte pawh hi hnawh tiauin kan awm mek a ni tih hrethiam mawlh teh ang u. Chuvangin, Zohnahthlak chihrang hrang zinga tawng hlawm lian ber duhlian tawng (mizo tawng) hi hmang rual thap thei ni ila chuan kan impumkhat thap ang a, thinlung takin kan inngaina tawn ang a, “zohnahthlak theuh kan ni a, inhaw tur kan ni lo ve” kan tih kan tih a ngai lovang. Chuvangin, tawng thuhmun, hnam thuhmun (one nation, one language) tih hi kan nunpui hunah chuan kan inngur tawh lovang a, kan iunauvin kan inngaina tulh tulh tawh ang. Chuvangin, tuna Burma mipui sipai zohnahthlak unaute inhmuhthiamlohna ber pawh kha ‘Babel in sang method’ vang mai a lo ni e.

Leave a Reply

error: Content is protected !!