Beiseina

  • Zoliansanga Tlau

Beidawnna hi hri hlauhawm tak, tih dama tih reh a nih loh chuan engmah pawisak lohna, mi dangte zah leh venthawnna hnuchhawna mi tawrawta min siam theitu leh thihna hial thlen thei a ni a. Mihring tung chhova kal tawh phawt chuan kan tawh tur leh kan tawn tur thil niin, he beidawnna hian min ei chhe dawn nge beiseinaah min hruai lut daih zawk dawn tih thuah thu tlukna siam theitu chu nang leh kei hi kan ni. Thim a awm chuan eng a awm ngei ngei a, sual a awm chuan țha pawh a awm ngei ngei ang hian beidawnna leh beiseina hi thil awm ve ve a nih avangin beidawnna a awm chuan beiseina pawh a awm tih kan hriat a țha ang a, tin, beiseina a awm chuan beidawnna pawh a awm tih kan hriat tel a țha bawk ang. Beidawnna tur chhan hrang hrang a awm thei a – retheihna avanga beidawnna, hrisel lohna avanga beidawnna, mahni inkhawngaihna leh inhmuh hniamna avanga beidawnna, sawrkar țhat loh avanga beidawnna leh a dangte a awm nual thei ang. Hma lam hun leh tun huna (kan chunga) thil țha her chhuak tawh lo tura ngaihna leh hriatna hi beidawnna chu a ni mai awm e; engmah beisei chuan tur pawh awm tawh lova ngaihna leh hriatna chu nun beidawng emaw rilru beidawng emaw a ni mai bawk ang. Mi beidawng chuan beisei a nei lo va, tih theih, hmuh theih, neih theih inrinna an hloh țhin.

Beidawnna chhan hrang hrang a awm theih thu kan sawi tawh a, hei beidawnna hian kan rilru ngaihtuahna khawih hmasa berin, he rilru beidawnna hian kan taksaah nghawng neiin hrisel lohna a thlen thei a. Kan ngaihtuahna thim leh țha lo pui pui chuan, kan ka hmanga inpuang chhuakin a tawpah thiltihah a lan chhuahtir țhin a ni ang.

Tun hnaia Nepal rama Generation -Z-te chet dan bawraw tak kha sawrkar kalphung leh ram hruaitute duh khawp lohna leh an chunga an beidawnna an tar lanna leh hrikthlakna a ni thei ang. Vulmawi Band-a zaitu Siama khan ‘Bei a dawng lua e’ tih hlaah hetiang hian a sawi a:

“Ka han dâwn vêl ṭhin a,

Lung a awi lo ve;

Hmakhua ka han dâwn a,

Hlimni rêng ka nei lo.

Ka hma ṭahnain min hmuak a,

Hlimna parin min vuai san si;

Engtin nge ni ang, ka chan tur hi,

Luaithlîpui nûl-a fam khua chan mai em ni,

Ka vanduai chuang e zaleng zawng zingah.

Bei a dawng lua lo maw,

Ka chan tur ve reng hi;

Sakhming mi sêl tura,

Khawvela ka piang hi” tiin.

He hlaah hian hma huna hlimna tur awm lova hriatna, mahni inkhawngaihna leh in hmuh hniamna, mi dangte sawisel tura piang anga inngaihna leh inhriatna avanga beidawnna kan hmu. Bollywood flim star Sushan Singh Rajput (January 21, 1986 – June 14, 2020) chu June 14, 2020 khan a inawk hlum a. Kum 2017, July ni 20 khan American rock band Linkin Park-a zaitu Chester Bennington-a (March 21, 1976 – July 20, 2017) pawh a inawh hlum bawk a nih kha. Eng vanga inti hlum nge an nih tih leh an intih hlum chhan chiang takin hre lo mah ila, anmahni rit taka delhtu harsatna, manganna leh beidawnna an ngam loh avanga hetianga awm hi an nih a rinawm.

Eng pawh ni se, mihringte hian harsatna kan tawk fo va, kan beidawng fo bawk. Kan harsatna tawh erawh a inang vek lo va. Kan rilru put hmang a zirin kan harsatna tawh pawh hi a lianin a te thei ang. Chutih rual chuan keimahni tawka harsatna kan tawrh leh tawh erawh rit kan ti tlâng ţheuh niin a lang. Kent M. Keith-a’n ‘ The Paradoxical Commandments of Leadership’ tihah chuan (The silent revolution in the seventies ‘Dynamic Leadership in the student Council’, 1968) hetiang hian a ziak a:

“1. Mite chuan thil dik lo leh atthlakte tiin mahni indah pawimawhna an nei fo va; mahse, ngaidam phawt mai teh

2. I thil țha tih chu mite’n mahni hmasialna vang tia an phuh che a nih pawhin, thil țha ti zel tho rawh.

3. I hlawhtlin avanga țhian sual leh hmelma dik tak lakah i chak a nih pawhin, hlawhting zel ang che.

4. Vawiina i thil țha tih hi nakinah theihnghilh a la ni thei; mahse, thil țha ti zel phawt mai teh.

5. I rilru ngilna leh inhawnna chuan tuarna a thlen a nih pawhin. Rilru ngil leh inhawng ni zel phawt mai rawh.

6. Ngaihtuaihna ropui tak nei mi ropui hi ngaihtuahna mawl mang tak nei mi mawlin a hneh thei. Eng pawh ni se, ngaihtuahna ropui tak nei zel phawt mai teh.

7. Mite chu inelnaa chak lo zawkah an țang a nih pawhin, nang chuan mi chak zui la, mi chak lote pawl rawh.

8. Kum tam tak chhunga I sak chu zan khat thil thuah a chhe thut thei; mahse, sa zel zel phawt rawh.

9. Țanpui ngai i țanpui lai a, an lo beih let hlauh zawk che a nih pawhin, țanpui zel phawt mai rawh.

10. Khawvel tan i theihna tha ber i hlan chung pawh a, mite’n țanpui a hneka a chhe thei ang bera an sawi chhia che a, an nuih zat che a nih pawhin, khawvel tan i theihna tha ber hlan zel rawh” tiin. Beidawnna tur a awm nual laiin kan rilru put hmang tur țha a awm zel bawk a nih khi. Lalzuahliana paw’n ‘Beiseina thar se’ tih hlahril a phuahah chuan,

“Mihring i dawn a, i țap a,

Rosum i nei a, i lungngai a;

Hma lama hruaitu eng a chuai ta.

Nunna chu nihnain a hum hram hram a,

Hliama chu hliamtu a nih loh nan.

Tichuan i au va, nunna petu,

A thilpek la let turin.

Mahse, arsi ang maiin a reh vung vung si a” a ti a. He hlahrila mi beidawng hian beidawnna khur ațanga zalen turin Pathian a au va – a nunna la turin; mahse, anih lah chu a reh vung vung si a nih hi. Mahse, thil țha tak chu a beidawn lai pawha Pathian hriaa a au hi a ni. Beidawnna hian Pathian mite pawh a bei fo va; mahse, “Lalpa tunah eng nge ka nghah le? Nangmahah a ni ka beiseina a awm ni” (Sam 39:7) tiin beiseina neitu an au va, an ko țhin kha ringtu rilru danglam bikna a ni.

Tan ina tan hi thil nuam lo leh hrehawm tak a ni ang, Mizoram buai lai kum 1966 khan C Durthanga pawh MNF underground-ah a lut a, kum 1976-a a țhian mi 12-te nen E. Pakistan (Banladesh) pana an kal, ramri an thleng țep tihah chuan a hma lama kal fal pahnih C. Durthanga leh a țhianpa Thankima te chu ‘Kumau Regiment’ te’n an man a. Aizawl Jail, Silchar Jail leh Tejpur Jail-ah te tantir a. Chu tan ina a tan nghawng chhuah hla a phuahah chuan: 

“Engtikah her chhuak ang maw hlim ni tur,

Hei hi chan tawk khuanu ruat em ni?

Ka zuam lo kumtluanga Jail run thim nghah reng zawng,

Sual leh thim lal nunrawngte an leng si” (Jai run thim) a ti a. A chang tawp

berah chuan:

“Lalpa i malsawmna (ka) kan tawnah vur la,

Hlimte’n lenrual zawngte nen intawng lehin;

Kan Zawlkhawpui tualah nau anga nui lehin,

Tichuan, țah leh rumna hi a bo vang” tiin Lalpa a auh thu kan hmu tel.

May ni 26, 2020-a ‘America’s Got Talent Season 15′-a inlan, Elton John-a’n kum 1974-a a larpui em em hla “Don let the sun go down on me’ sa a, endiktute leh mipuite mittui titlaa ding (standing ovation) meuha an lo lawm. Mi dang thiltih sual avanga kum 37 chhung tan ina tang, a hnu March 21, 2019-a chhuah zalen tak Archie William-a chuan, “Zalenna chu thinlungah a awm a. Tan inah tang mah ila, ka rilru leh ngaihtuahna erawh tan inah ka tan tir ngai lo. Ka zalen hun tur thlir lo vin ni khat pawh a liam ngai lo” tiin a sawi a. “Engtik lai pawhin a eng zawngin thil ka thlir zel a. Engtik niah emaw chuan dikna lan chhuah hun a awm dawn tih ka hria” tiin a sawi bawk. Benjamin Disraeli chuan, “Tan ina khung leh hrenga khar khipa awm hi mi naran chuan a tawrh kawchhuah paw’n beidawngin an kai kun tlawk tlawk mai a ni. Thu leh hla mi erawh chuan chu’ng hremna an tawrh chu an dam chhûnga an hun tawna hun duhawm berah an chantir ṭhin” a lo tih angin James Dokhuma (1932 – 2007) pawh kha rambuai lai khan Mizo fate tan tiin a rammu ve a. Kum 1968 March thla-ah vai sipai lakah hliam a tuar a, India sipa te’n manin Nowgong Special Jail-ah thawn a ni a, chumi hnuah Gauhati jail-ah sawn a ni leh a. Tan ina a tan lai hian a ngaihtuahnate chawlhtir mai lovin thu a ziak nual a. James Dokhuma kan hriatna leh James Dokhuma nih tirtu – Thla Hleinga Zan, Rinawmin, Khawhar In tih leh Ṭawng Un Hrilhfiahna (Mizo Ṭawng Pa ti hiala an koh phahna) bute kha tan ina a ziah te an ni. ‘Kristian Vanram Kawng Zawh (The Pilgrim’s Progress)’ bu pawh kha John Bunya’n tan ina a ziah a ni tih kan hre fur ang. Tirhkoh Paula pawh khan tan in ațangin lehkhathawn (Ephesi, Philippi, Kolossa, Philemona) pali lai a ziak a, chu’ng zinga Philippi buah phei chuan, “Lawm fo rawh u ka ti leh pek țhin ang, lawm rawh u” (4:4) tiin a la fuih thei hial zawk a, hetiang a tih theih chhan chu beiseina leh lungawina neitu Pathian nena an inzawmna ngheh vang a ni ber ang (Philippi 5:13-14; 4:11). Lalṭanpuia Tochhawng pawhin :

“Kan chan tawka, khuanu lêngin a rêl ve chu,

I vui lo’ng aw, chan tawkah lungawi thiam ila;

Ral leh mai tur hringnun kan chan,

Damlai pialral i chan tir ang.

A tawp berna atan chuan,

Hei hi vawng reng ang u, lenrualte u,

Hmangaihna a insuih khawmin,

Tuar te tuarpuiin, lawm te lawmpuiin,

Lungngaih ni leh hlim ni zawngte’n”. a ti a kha. 

Mafaa khan,

“Hren kan nih chhan a dang angin,

Phûar kan nih dan a hrang ṭheuhva;

Kan Pathian neih chhun ‘Beiseina'” a lo tih angin beidawnna tan in ațanga

min chhuah zalen theitu chu beiseina hi a ni a. Beiseina chu, “thil a țha tur zawnga thlirna; thil a duhawm zawnga lo awm tura thlirna or suangtuahna” (Remkunga, Mizo Țawng Dictionary, p.28) tiin kan sawi thei ang. Kan hma lam huna thil țha leh duhawm lo thleng tura beisei tlatna hian David Zohmangaiha chu Mount Everest a lawn chhuahtir a, chutiangin, Lalrintluangi pawh. Mi ropui leh hlawhtling kan tihte pawh hi an nih tur an nih theihna chhan chu he beiseina bawk hi a ni. Amaherawhchu, a eng zawnga thil thlir leh hma lam huna thil țha lo thleng tura suangtuahna leh beisei ringawt hi chu a la famkim tawk zo lo va. Innghahna rintlaka innghah a paiwmawh. Innghahna rintlak chu Pathian a ni. Bible-ah chuan rinna, beiseina leh hmangaihna te hi awm reng tura tar lan niin heng zingah hian hmangaihna chu a ropui ber a nih thu kan hmu (1 Korinth 13:13). Grik țawnga ‘elpis’ beiseina (hope, expectation, confident trust) tih hi rinna tih pawha lehlin thei tho niin thil chiang taka beiseina emaw beiseina innghah ngam emaw tia lehlin theih a ni bawk. Hebrai țawngah chuan beiseina tih sawina chi hrang a awm nual a. Pakhatna chu ‘seber (hope, expectation, anticipation)’ nakina thil țha lo thleng tur beiseina emaw inrintawkna nena rinna emaw tihna a ni (Sam 119:116). A pahnihnaah chuan ‘yachal (to wait, to hope, to expect)’ dawhthei taka beisei emaw nghak emaw tihna a ni (Isaia 42:4). A pathumnaah chuan ‘tiqvah (expectation, hope)’ he beiseina hi chu Pathian rinawmna avanga innghat beiseina a ni (Jeremia 29:11). A palina chu ‘qavah (to wait, to look for, to hope, to expect)’ dawhtheih taka nghahna leh inzawmna hmanga beiseina tiin a sawi theih ang (Isaia 40:31). Bible-in beiseina a sawi hian Pathiana innghat beiseina leh rinna a ni tih kan hre thei a, he beiseina hian dawhtheih taka nghahna leh innghah ngamna Pathian a kawk a ni. Hei vang hian Pathian-a beiseina nghah chu innghahna tlaka beiseina nghah tiin a sawi theih ang.

Schopenhauer-a chuan mihring nun khal kaltu chu “nun duhna (will to live)” hi a ni a ti a. Nietzsche-a chuan nun khal kaltu atan “chhungnun duhna (will to power)” hi kan hmang tur a ni a ti ve thung a. William James-a chuan rinna sawi pawimawhin sakhuaah leh Pathian “rinna (will to believe)” hmangin nun awmzia a hriat theih niin a tar lang bawk a. Viktor Frankl-a chuan nun khalhtu ber chu “nun awmze nei (will to meaning)” hi a ni tiin nunin awmzia a la nei tih hria te chu an tuar a chelin an dam khaw chhuak thei zawk niin a sawi bawk (Hringnun zawhna ril: Pathian a awm nge awm lo?, Synod Campus Ministry, p. 179-182). Kei, mihring nun khal kaltu chu “Beiseina (Will to hope)” niin ka hre ve thung. Carl Sandburg-a pawhin “Beiseina nei lovin tu nge nung thei” tia zawhna a zawh nghe nghe bawk kha. C. Zarmawia hla phuah “Hringnun” tih hlaah chuan:

“Hringnun hi, aw a tawi lua e,

Van rang chhum iang ral mai;

Mahse maw tawi lua mah se maw,

A hlut ngei e, siamtu hian.

Keini’n hringnun hi eng nge nia kan ngaih?

Siamtu’n hringnun hi eng nge niin a ngaih ve le?

A mak, a thisen meuh a seng a,

Chhan awm lo hian seng hian ka ring lo” tih a awm a. Pathian tan kan hlu hle a (Mathaia 10:29:31) a, min hmangaih em em bawk a ni tih kan hre bawk (Johana 3:16). Pathian chu rin tlak, beisei tlak leh inngahna tlak a ni a. Kan Pathian hian kan țhatna tur a ngaihtuah a, beiseina (tiqvah [Pathian rinawmna avanga innghat beiseina[) min pek a tiam nghe nghe bawk (Jeremia 29:11). Pastor C. Saikhuma pawhin,

“Aw Lalpa, lawmthu kan hrilh che,

Beiseina lawmawm vang leh;

Engkim siamtharna hun ropui,

Thleng thuai se, kan nghakhlel e” a tih kha.

Leave a Reply

error: Content is protected !!