‘Zangnadawmna mumal pe lovin Mizo lalte ram laksak’ tia petition thehluh SC-in hnawl

Mizo Chief Council-ten Assam Lushai Hills District (Acquisition of Chief’s Rights) Act, 1954 hnuaia Lushai Hills (Mizoram) ‘Mizo lalte ram chu zangnadawmna mumal pe lova laksak an ni’ tia Writ Petition an thehluh chu Supreme Court chuan a hnawlsak.

Supreme Court-a Advocate on Record hna chelh mek JC Lalnunsanga sawi danin, khang hunlai khan Mizo khawtlang hi lal rorelna hnuaia awm a ni a, lalte hian ‘Ram’ neiin an awp thin a. Khawtlang mipuite hnenah lo neihna tur ram an sem thin a, thlai thar, a tlangpuiin buh atangin chhiah ‘Fathang’ an la thin a ni.

British awp lai pawhin lal rorelna hi kalpui chhunzawm a ni a. India-in zalenna a hmuh hnuah he bial hi Assam hnuaiah a lo awm a, sorkar chuan Assam Lushai Hills District (Acquisition of Chief’s Rights) Act, 1954 siamin, he dan hmang hian sorkar chuan lalte thuneihna, ram leh rorelna chu a laksak ta a ni.

Kum 1955 khan sorkar chuan lalte hnenah hian zangnadawmna Rs 14,78,980 an pe a ni.

The Mizo Chiefs Council-te chuan Supreme Court-ah sorkar laipui chu kum 2014 khan a khing ta a. He thubuaiah hian Mizo lalte chuan an chanvo neih thin pek let emaw, zangnadawmna pek emaw an dil a. He thubuai (Mizo Chief Council Mizoram Thr. President Shri L. Chinzah v. Union of India & Ors., WP(C) 22/2014) hi Supreme Court hian rei tawh tak a ngaihtuah tawh a ni.

The Mizo Chiefs Council, Lal 309 awmna te chuan Assam Legislative Assembly-a The Assam Lushai Hills District (Acquisition of Chief’s Rights) Act, 1954 siam a nih hnua an chanvo leh dinhmun tha an hloh tak avangin court-ah an zualko a. An thuneihna leh an ramte chu laksak an nih avangin Mizo lalte hi ram nei mumal lovin an awm ta a. Mizo lalte hian tun hmaa an dinhmun pek let an nih dawn loh chuan Rs vbc 500 zangnadawmna (compensation) pe turin Court-ah hian an dil a ni.

Mizoram sorkar chuan Mizo Chiefs (Lal) te thil phut chu tawmpuiin, Supreme Court-ah Affidavit a thehluhsak a; mahse, zangnadawmna pe tura an phut hi a tam tham avangin khatih hunlaia Mizoram sorkar, Indian National Congress (INC), Lal Thanhawla kaihhruai sorkar chuan zangnadawmna chu sorkar laipui (central government) pek tur zawk a ni tiin Supreme Court-ah hian an tang a ni.

He thubuai (WP(C) 22/2014) hi August 31, 2025 khan ‘hearing’ hnuhnung ber neih a ni a. He thubuai hi Supreme Court Judge, Justice JB Pardiwala leh Justice Mahadevan ten an ngaihtuah a. Hemi ni hian arguments (inhnialna) te neih zawh a ni a. Supreme Court chuan ukilte chu written submissions (thubuai neih te, dan leh dun inghahna te leh finfiahna etc. inziahna) chawlhkar hnih chhunga pe tura a tih hnuah, March ni 13, 2026 khan thutlukna hi a siam ta chauh a ni.

Lalte hian zangnadawmna an pek kha ‘Fathang man chauh a ni a, ram man a tel lo’ tiin an tang a. Mizo lalte chu India rama rin luh an nih hnua hmanlai ‘princely state’ lalte hamthatna leh ‘privy purse’ pek an nih ang bawka pek ve tur an ni tiin an phut bawk a. Mahse, Justice JB Pardiwala leh Justice R Mahadevan te awmna bench chuan he an ngenna hi an hnawlsak a ni.

Court chuan ‘princely ruler’ te hnena ‘privy purse’ leh hamthatna an pekte chu constitution hman hmaa sorkar nena inremna hranpa an lo siam tawh sa anga pek an ni a, pawl dang ten dan hmanga an chanvo anga an phut ve theih a ni lo tih a tar lang a. Lalte thuneihna tihbo a nih atanga kum 60 deuhthaw hnua petition thehluh a ni chu a pawm theih a ni em tih a ngaihtuah tel bawk a. Court chuan high court-ah te kalin sorkar lam te hian beiseina an pek thin avangin ngaihhnathiamna pein he thubuai hi ngaihtuah phal mah se, a tawpah chuan lalte hian ram chu dan ang taka an ta (legal ownership) a ni tih an finfiah zawh loh thu an sawi a. Finfiahna an thehluh te, chumi zinga mi thiamte thuziak leh chanchin ziah dante chuan lalte chu ram neitu pumhlum an ni tih a nemnghet zo lo a ni.

Chuvang chuan, court chuan India constitution hnuaia lalte ro/ram neih theihna dikna chanvo (property rights) chu bawhchhiat a ni lo va, an fundamental right laksakna a awm lo tiin thutlukna a siam a, an petition thehluh hi a hnawlsak ta tih JC Lalnunsanga chuan website (www.jclalnunsanga.in)-ah he thubuai remna chanchin hi a tar lang a ni.

Leave a Reply

error: Content is protected !!