- Lalremliana Pachuau
ZPM rawn sawrkar tan tirha lâr ber pakhat chu SASCI kan tih mai hi a ni a, tun thlengin mi tam tak chuan he Loan hi eng nge a nih chiah tih kan la hre chiang hauh lo. SASCI Loan kan tih mai hi eng nge ni? Engtin nge Zofate tâna ânchhia a nih theih a, nakin huna Zofate mangana thlentu a la nih theih dan tur? Mi tam takin Loan tha mi tiin an fak hle lai leh, kan Chief Minister Pu Lalduhoma phei chuan nakin huna rulh ngai lo thei ang hiala a sawi, MNF leh ZPM sawrkarin nasa taka an hman sual dan hi kan bih chiang dâwn a ni.
A lo pian chhuah dan : SASCI (Scheme for Special Assistance to States for Capital Investment/ Capital Expenditure) hi India sawrkar laiin COVID-19 avanga India leh State Economy-in buaina leh harsatna nasa tak a han tawh khân, State tin Capital Expenditure (hnathawhna tur Budget-a pawisa) tihpun nân October 2020 khân a lo piang ta a. A tirah chuan “Scheme for Special Assistance to States for Capital Expenditure” tih a ni a, hnuah SASCI tih a lo ni leh ta a ni. SASCI Loan hman dan tur : State sawrkarte’n kawngpui (road), building, water supply, tourism, digital infrastructure leh capital asset dang siam nân an hmang thei. Chutiang ni lova pawh pen chu Corruption chi khat a ni tih kan hriat a pawimawh hle. He tah tak hian MNF leh ZPM hi an fihlim lo tih kan en dâwn a ni.
SASCI hi Special Assistance to States for Capital Investment sawrkar laipui (Central) scheme a ni a. Ram hmasawnna hna lian zual (Infrastructure) thawh nân State hrang hrang hnena Central-in Interest-Free Loan (kum 50 hnua rulh lêt tur, Loan a pung awm lo) a pêk thin a ni. He sum hi ?um hnihin sawrkar laipui hian a pe chhuak ?hin. 1st Installment (66%) leh 2nd Installment (34%). Tin, SASCI Guidelines chuan 1st installment hmanga hnathawh hi 75% (75% physical progress) a hman tlin chuan, 2 installment dawng turin Utilization Certificate theh lutin dawn leh mai theih a ni. SASCI Loan hi a thlawn a ni lo a, kum 50 liam hnua sawrkar leiba, rulh ngei ngei tur a ni. Chutih laiin mi tam tak chuan Grant, rulh pawh ngai lo ang deuhin kan ngai niin a lang a. Sawrkar Liability a ni dawn tih chiang taka kan hriat a, a hmannaah pawh kan duhtui a hun ta tak zet a nih hi.
SASCI Sum Lapse theih dan : 1. Sum hman dan tura inkaihhruaina leh dân zawm tur anga hmalakna kalpui a nih lohin. 2. Hmalakna/ hnathawh a hun taka zawh a nih lohin. 3. Hnathawh nâna pawisa hman hun chhûng bituka hman a nih lohin. 4. Hun tiam chhûnga hna thawh zawh a nih ngei tih tar lanna Utilization Certificate theh luh a nih lohin. Hetiang a lo thlen hian, SASCI sum kha State sawrkar chuan a chân ta vek mai a ni. Tichuan, State pachhia leh thawh chhuah nei chhia keini ang State tâna he SASCI sum hlutzia leh, hman loha tih Lapse uiawmzia hi kan ngaihtuah thiam tawh mai awm e. SASCI Loan kan hmuhte hi cheng vaibelchhe 2 leh a chunglam Project thawhna tur a ni a, lo then sawm chi a ni lo bawk! Mahse, chutiang chuan hman a ni si lo.
ZPM sawrkar hnu hian kum 2023-24 khân ?233.31 crore (?23,331 lakh) a lapse a. MNF chuan ZPM sawrkar chet tlai vangin a lapse an ti a. ZPM lam hian MNF-in an sawrkar laiin hun tiamah hna an zawh hman loh avangin, 2 installment dawn a ni lo an ti thung. MNF version hi dik ta se ? ZPM sawrkarin sum a release tlai avangin lapse a ni. ZPM version dik ta thung se ? MNF sawrkarin project a kal chak loh avangin lapse a ni. Independent Fact erawh hei hi a ni ? ?233.31 crore SASCI second installment chu Mizoram-in a hmu ta lo a, infrastructure hna tam tak atân hman theih tur sum a bo ta a ni.
Kum 2025-26 ah cheng ?439.52 crore (?43,952 lakh) a lapse thu MNF hian an sawi leh ta. He SASCI Sum a lapse dan, RTI zawhna ZPM Sawrkar-in a chhan dan chu hetiang hi a ni – 1. 2025-26 SASCI Part I hnuaiah hian Mizoram Sawrkar hnenah sum engzat nge pêk a nih? Chhanna : Mizoram sawrkar hnenah kum 2025-26 atân SASCI Part I hnuaiah cheng 328 Cr Approved a ni. 2. He sum atang hian cheng engzat nge pêk chhuah a nih? Chhanna – Cheng 216.48 Cr hi I installment atân pêk chhuah a ni. 3. Cheng 328 Cr Approved atâng hian cheng engzat nge lapse/pêk chhuah loh a nih? Chhanna – Cheng 111.52 Cr hi Mizoram Sawrkarin 2 Installment a dil loh (avail) avangin, a lapse a ni. 4. Pawisa dil chhuah lohte hi hmuh let leh theih a ni ang em? Chhanna – Ni lo. 5. 2025-26 atân SASCI Part I hnuaiah vek hian Additional sum Allocate (sem chhuah) a ni em? Chhanna – SASCI 2025-26 hnuaiah hian NE State tan bik Additional Allocation, a tira sum dah zat ang (100%) pêkna turin Provisional a awm a. State dang zawngah chuan a tira sum awm zat atânga 50% pêk chhuah a ni. Mizoram tân chuan a tira pawisa cheng 328 Cr ang kha a ni e. Hei hi kan chân ta der mai a ni!
Er Ruata Sailo chuan heti han a sawi a – “Eng vanga cheng 233 cr. chuang zet mai lapse nge a nih tih hi ka’n sawi ve teh ang. Kan pawisa dawn zat tur hi hma taka hriat a ni a, a Guideline ang hian Project siam ni se, inthlan hma fe khan Work Order pawh tih chhuah hmana, hna pawh thawh theih a ni ngei ang. DPR siam puitling hlei thei loin hun rei tak a awm a, chu mai bakah tih danglam a nasa hle a, Sanction pawh a awm hma hlei thei lo a ni. Sanction a nih pawh khan hmanhmawh takin Tender (Restricted Tender LEM) hmanga tih a nih avangin hun a duh rei leh zel a. A chhangtu tur zawn chhungte kha a rei khawp mai. Department mi leh sate an hah em em a, a Contractor hming putu tur zawn chhûng kha a rei a, a lema competitor tur tak ngial pawh an hming leh an particular an pe fel mai thei lo a ni.
A dik tak chuan Election kha an puang leh ta thut bawk si a, Work Order pék thleng khan Back Date pawh a tam khawp ang. Hna thawk ?an turin an hna thawhna hmun tur hre lo Contractor leh Department mi pawh an awm, a makin ram hmakhua aiin Party hmakhua ngaihtuahna a ni. Election in a rawn nang chinga, hna an la thawk tan si lova, sawrkar thar lo ding ta bawk si a. MNF bawk kha lo lal leh ta se la chuan, buai nuai nuai karah hna chu thawh a tam zawk mahna. ZPM lamin thawh ve an lo duh bawk nen, kutchi kutchi hota hai kha a awm ta a, vawiin ni hi kan thleng ta anih hi. Han lapse lo zia zang pawh a ni lo ve tihah hian duh tawk rih phawt ila, a tul leh kan sawi zawm zel dawn nia”” tiin MNF kum tawp leh ZPM sawrkar tan tirh huna thil thleng min hrilh ta a ni.
Hei mai a ni lo, SASCI Sum kal tlanga kum 2025-2026 (April 2025 to March 2026) chhûnga hnathawhna tur cheng vaibelche 645.00 a lapse leh ngei niin a lang a. Mahse, hei hi tu mahin an sawi chhuak duh ta miah lo thung! Mizoram sawrkarin kum 2025-26 chûng khân SASCI Loan cheng vaibelche 645 zet a hmuh, Part hrang hrang – Part-IX, Part-XA, Part XA (Part-III leh Part XB) ah then sawmin, Finance Department, Government of Mizoram, Expenditure Control Branch chuan Letter no G-21/283/2025-EC-FD, Dt 19.3.2026 ti chhuakin, heng pawisate hi ‘Blanket Administrative Approval’ (part hrang hranga then sawmte) hmangin Department hrang hrangah, an hman zat tur leh a hmangtu tur Dept hming a ti chuak ta a. Pu Lalduhoma’n Zonuni nen an interview tuma vawi khat chiah Blanket approval pêk a nih thu a sawi kha dawt chiang tak a ni.
SASCI sum a pêk chhuah hi hi han en ta ula, March ni 19, 2025 a ni tih kan hmu thei ang. Chu mi awmzia chu, he SASCI Loan cheng vaibelchhe 645 zet hi sawrkar kum kal mek, 2025-26 chunga thawh hman ngaihna a awm miah lo tihna a ni. March thla chanve hnu lamah ti chuakin, sawrkar kum 2025-2026 a tawp zui nghal der! Financial Year 2025-26 chhûnga hman zawh ngaihna awm miah lova Finance lamin ‘Blanket Administrative Approval’ hmanga sum cheng vaibelchhe 645 a pêk chhuah chhan hi eng vang nge ni ta ang? Chuti a nih chuan, 2 Installment hmu turin UC theluh ngaihna hman awm lo tihna niin, 2 Installment lo kal tur hi a lapse tih chiang takin a hriat theih ta a ni. Heng pawisate hi K-Deposit lamah sawrkar hian a dah a ni thei. Dept lam hian Cash-in Hand-in an kawl thei bawk. Chipchiar takin Youtube lamah en theih a ni.
Sum Lapse vanga tawrhna leh harsatna lo thleng ta chu hengte hi an ni – • State sum bawma lut tur GST sawrkârin a chân phah a, GST chhun lut a tlem tiin kan sawi kan sawi phah ta a nih kha. Hei hian Central sawrkar-in SGST Mizoram chan tur a tih tlem nachhan pakhat a rawn ni chho ta bawk. • Kut hna thawktute pual Labour Cess lo lut tur pawh a awm loh phah leh a. •Project 41 thawh zawhna tur 2nd instalment sum lo kal tur a awm tawh loh avangin, harsatna a awm ngei dâwn bawk. ZPM sawrkârin SASCI 2023-24 2nd instalment a tih lapse khân tun thlengin project tam tak an pending phah a, court case a la kal reng bawk a ni.
ZPM sawrkar hian SASCI sum hi hnathawh nâna hmang vek lovin, sawrkar hnathawk hlawh pêk nânte a hmang a. MNF lamin SASCI thau an lo sawk ang chiah khân, ZPM worker lamin he Loan hi an lo hmutai ve bawk si a. Chungho chuan MNF tih angin Contract thawh nânte an hmang a. Mahse, TBC Lalvenchhunga’n eng rotling vak mah an thawh chhuah lohzia a rawn sawi chhuak ta hial a nih kha! Thil dangah an pawt peng ta vak vak a, kawng leh lamah chuan sawrkar hnathawkin hlawh an la hmate hi a lawmawm viau. Mahse, sum dang lo kal tur dan chaha a awm tak tlat si avangin leh, Party mi leh sain dik lo taka Contract thawh nâna an lo hman ve bawk si avangin, Mizoram leh mipuite tân chuan a lawmawm ta reng reng loh a ni.
Zoram Dârthlalang Youtube Channel lamah SASCI Loan Lapse dan chipchiar leh, MNF leh ZPM-in an hman sual dan chipchiar takin, tum 3 zet tar lan a ni a. Article pakhat chauh kal tlanga SASCI Loan leh a kaihhnawihte hi ziah chhuah vek sen a ni loh avangin, video-te hi pakhat mai ni lo, a vaia en ngei a tha hle ang. Kum 50 hnua Loan kan rulh tur hi vaibelchhe sang khat tih vel mai mai a ni dâwn lo! Tluklehdingawn tam tak a ni dâwn a, chutih huna lo la sawrkar tur tân chuan mangchhia a ni tawp dâwn. Chuvang tak chuan rotling hna thawh nân hman ni ngei se chuan, Zofate tân malsawmna a ni ngei ang. Pu Duhoma’n hunbi tiam nei a nih vangin, SASCI Loan-te hi Blanket Approval-in kan tih a ngai a tihte hi, thu dik ziktluak lo a ni.
ZPM hi kawng engkimah fak tlakin hna an thawk tha a. Aikal lak tih bân, pisa kai hunbi vawn dik, file kal chak, hlemhletna leh ei rûkna kawnga fihlim leh kawng hrang hranga danglamna, a tha zawnga thlentirtu an ni. Mahse, Restricted Tender CM Approval leh Blanket Approval an kalpui erawh an hming chhiat rengna tur a ni dâwn ta a nih hi. A tawp berah chuan kan Chief Minister-in restricted tender kalpui a nih chhanah Er Ruata Sailo a mawhpuhna, 5% below Court lama khin thuah hian, ama mawng a hlim mai a ni zawk. Contract hna thawh that loh chhan ber zawka chu, Engineer remruat anga contractor-in hna a thawh loh vang leh, contractor hnathawh viltu Monitoring awm mumal loh vang a ni tih mi pangngai chin chuan kan hre vek! A sawi chhuaktu pawh Ruling pa lian zinga mi a nih kha! Pu Ruata hi mawhpuh tawh lovin, inthlan hmaa a intiam angin Monitoring hi Ruling, Opposition leh NGO nena thawhhonaah siamin, hna hi vil ngun se hna chu a tha mai zawk dâwn a lo ni. SASCI pawh a nihna takah hman ni zel tawh se, Lapse tawh lo ngei bawk rawh se!