Mizo Historian kan neih tam tak zinga a ber-a chhiar ngam tur Pu B. Lalthangliana hi kum 1943 ah khan Khawbung South-ah lo piangin unau pasarih zinga upa lam atanga chhiara palina a ni. Kum 1955 ah Kawlphaiah pemin Tahanah an inbengbel a, kum 1978 ah nupui neiin fapa hlir pali an nei a, kum 1986 ah Mizoramah rawn kir lehin Aizawlah chhungkuain an awm a ni. Pu B. Lalthangliana hian kum 1975 khan M.A (History) chu Distinction-ah a pass a, chumi hnuah Mandalay University-ah thawkin kum 1985 thleng a thawk a, Mizorama an rawn chhuk hnuin kum 1986 – 1987 ah khan Morning College, Hrangbana College-ah thawk lehin Pachhunga University-ah thawk ve leh bawk a, kum 1987-ah a ngheta thawk tanin Hrangbana College-ah hian tluang takin a thawk a, a pension hnuah pawh thla ruk lai a service hi pawhsei sak a niin kum 2011 ah khan Superannuation pension-in a lo chawl ta a ni.
Pu B. Lalthangliana hian thu leh hla lamah kuthnu a ngah tawh hle mai a, a kuthnute hi hnam ro tling an ni vek hlawm mai bawk nen hian mizo hnam tan a hlu hle a ni. Lehkhabu hi 21 zet a ziak tawhin lehkhabu 30 lai a puahkhawm (compile) tawh bawk a, heng bakah hian lehkhabu 5 a letling tawh bawk a ni.
Heng a kutchhuakte avang hian ngaihhlut pawh a hlawhin chawimawina chi hrang hrang pawh chu 10 lai a dawng tawh bawk a. Heng chawimawina a dawn zingah hian ‘Book of the Year’ Award vawi hnih a dawnte a tel bawk a ni.
Amah hi seh tawh chu seh ngat ngat mi an tih ang chi hi niin a thiltih tawhna reng rengah hian a tawp thlenga ti mi a ni a, zofate zingah pawh hian thu leh hla lama thawhhlawk berte zinga chhiar ngam tur a ni. Vawi 100 dawn lai chu seminar leh symposium ah Paper alo buatsaih tawh bawkin History, Culture leh Tawng chungchang lamah sulhnu a ngah tawh hle bawk.
Tunah hian kum 79-na a hmang mekin Pathian zarah ala chak tha hle a, lehkha chhiar leh ziak ala taima hle bawk a ni. May 26, 2022 niah khan Convention Centre, Lungleiah International Seminar kan hman tumin khuallian a ni a, Tahan leh Khawbung atangtein mi 30 vel an rawn tel bawk a. Damhauhva leh Pateate sulhnu zirhona kan nei a, hetah pawh hian thu tha tak a sawi a, zan lamah thu leh hlaa inpawlkhawmna kan nei chhunzawm leh a, hengte pawh hian a phusa berah ala tang peih a ni. Hemi tum hi alawm hmaihma ngeia ka vawikhat hmuhna chu.
Keini chu a thlengtu kan ni bawk a, mikhual rawn thlenniah pawh hian theihtawpin kan lo inbuatsaihin Art & Culture Office ah kan lo hmuak a. Chawhnu dar 3 velah anni, Pu B. Lalthanglianate hi Aizawl lam atangin an rawn thleng a, kan han inchibai nak nak hlawm a. An han thutchawlh hnuah chuan a kiangah kalin ka va chibai nawn leh a, ‘ka pu, min hria em’ ka ti a, a ni chuan ‘ka hre chiah lo che, i hming han sawi teh’ a ti a, keiin ka hming ka han sawi chuan min lo hriain a kiangah chuan min thut tir nghal a. Kan titi nghal mawlh mawlh a, kei lahin zawh tur ka lo pai nual bawk avang chuan midang ngaihsak lem lo takin kan pahnih chuan kan titi a. R. Vanlawma Political Ideology hi eng ber nge ni i rin dan? Ka ti a, a niin tawi fel taka min chhan hnuah chuan a nih leh Macdonald Sapin Ch. Saprawnga a ben chhan kha eng nge ni ang? Tiin ka zawt leh a, zawhna inkarakik tak tak ka zawtin tlangnel takin a bulah chuan ka awm nghal a.
Hemi tlaiah hian zanriah kan eiho a, kan titi leh bawkin a kiangah chuan ka thu leh a, midang ngaihsak nachang pawh ka lo hre meuh lo a, Pu B-a nen bawk chuan kan titi chhunzawm leh a. Hetah hian alawm R. Vanlawma leh Ch. Saprawnga te pahnihin Pu Poonte-a Office-a an inkawm thu ka han sawi chuan ‘a nih chu thu chu tu ziak nge i chhiar a’ min han tih chuan ama ziak a nih thu ka han hrechhuak leh thut chu hmun leh hmunah inmelh chungin kan han nui dun leh a. Mi kawm a thiam hle a, min tih tlangnel dan lah a thiam a, a thusawi reng reng lah inngaitlawm tak leh ngaihthlak nuam taka a sawi zel thei hi a ngainatawm hle a ni. A fa rual lek ka ni naa tlangnel taka a kianga min awmtir a, ka inbunruahna (zawhna khirh pui puite) lah chu tha takin min chhang thei zel kha ka fak ngawt mai.
Hemi hnuah hian kan inhmu lo vang vang a, Telephone hmang erawh chuan kan inbe zauh zauh a, vanduaithlak kan ti nge vanneihthlak kan ti zawk dawn, damlohna avangin Aizawl Civil Hospitalah kan lutin kar hnih lai damlo ka awmpui a. Ka damlo awmpui pawh Pathian zarah a dam sawtin that lam kan pan bawk avang chuan chhun lamah darkar hnih/ khat vel hi a chhuahsan theih a. Chutiang a nih avang chuan nikhat (June 13,2022) chu Pu B-a hi phone-in ka be ta a, ina a awm remchan leh remchan loh zawtin ka len duh thu ka hrilh a, a ni chuan i duh hun hunah rawn leng rawh a tih avang chuan ka leng thla a, rei fe kan titi a, a lehkhabu pathum lai hi min pe bawk a, ka lawm kher mai. Zirtirtu a ni bawk a, tlangnel taka min awmtirin zawhna bawkin titi bul kan tan leh a, hlawk ka inti hlein hemi nia ka hun hman hi ka inchhir lo hle a ni.
Pu B-a danglamna em em nia ka hriat chu thil a sawi reng reng hi fimkhur takin a sawi a, kohhran upa tawng sual hlau ang maiin muangchangin a tawng a, a ngaihdan sawi mai loin chumi ziakah chuan tiin a sawi hmasa phawt thin. Mizo Chanchinah kher chuan ani aia hre tur hi an awm chuang lo ang a, kum hnih dawn lai chawlh la meuha China, Thailand, Burma leh Mizoram hmun hrang hrangahte kala a lo buaipui a nih bawk avangin a thusawi hi a awihawm bik lo thei lo a, a ngaihnawm bawk a ni.
A lehkhabu ziak pakhat, MIZO ENCLYCLOPEDIA bu ang hi ziak ve tur ngat phei chu mi taima fal ni ngawt a tawk lo ang a, mi hrat khawkheng tak nih a ngai ngeiin a rinawm. Chung zawng zawng ai chuan mi inngaitlawm tak mi a nihna hi a ngainatawmna ber ni zawkin ka hria a, heti zat lehkhabu ziak tawh a, heti zat thu leh hla lama chawimawina lo dawng tawh nimahsela keini thleng thlenga a kianga tlangnel taka min la awmtir thei zel hi ka fak lo thei lo a ni. Pathianin hriselna tha tak pe zel sela zofate tan thu tha tak tak ziak zel turin duhsakna ka hlan nghal bawk a ni e.