- Upa Lalthara, Kohima (9436001667)
- THUTHLUNG HLUI HUNA ISRAEL HNAM KHA THUTHLUNG THAR KOHHRAN LEH KRISTIAN CHHUNGKAW HLIMTHLA A LO NI
10.1. Then 8-naa Israel fate nihna leh dinhmun kan sawi kha Thuthlung Thar huna kohhran lo ding tur hlimthlâ a ni, tih hi chu hai rual a ni lo. Tu pawh, Israel chhûngkuaa lo pianga seiliante chu ‘Pathian mite/ Pathian fate’ an ni a; he an nihna hi an thawh chhuah tur ni lovin, an pianpui nihna (an birth right) a ni a; an naupan lai atanga chiang taka an hriat tur leh an than hnan tlat tur thil a ni zâwk.
10.2. Hetiang deuh chiah hian, tunlai Mizo chhûngkua (kum 100 lamtluang zawh zo Kristiante chhûngkua) atanga seiliante hi chu ‘Pathian chhûngkua/Pathian fate’ kan ni a; hei hi kan thawh chhuah ni lovin, Kristian chhûngkuaa lo piangte pianpui nihna (kan birth right) a ni, kan ti thei ve ang chu. Chuti lo deuh pawhin, ‘kan nu leh pate zâra kan nihna’ emaw, ‘Pathianin min dahna/ min ruatna’ emaw kan ti thei bawk ang. Hei hi a chunga kan sawi tâk, Kristian chhungkuaa lo piang nauên te chhandamna changtu an nih dân tur nên pawh a inmil chiah a ni.
10.3. Pathian thu atanga thlîr pawhin, chhandamna hi kan thil tih vâng ni lovin, Pathian khawngaihna avang liau liauva kan dawn a ni a; ringtu kan nihnaa puitlin lam kawng kan zawh thui leh thui lovah emaw, thlarau lam thil tawnhriat kan ngah leh ngah lovah emaw pawh a innghat hek lo vang. Hemi tifiahtu atân, entirna thil pakhat han sawi leh ila: Tu pawh mihring chhungkuaa lo piang chu, a thawh hlâwk emaw, a thawh hlâwk lo emaw, a naupan laiin a thi emaw, a puitlin hnuin a thi emaw, ‘a pa fa’ a nihna a dang chuang lo.
10.4 Chuti ni si, Pathian fa leh Pathian chhûngkua kan nihna hi mihring fa kan nihna leh, mihring chhungkuaa kan dinhmun ai pawha nghet lo leh derthâwng zâwk anga kan chhuah fo mai hi a dik thei dâwn em ni? Thil tih vang ni lova, khawngaihnaa chhandam kan nih thu hi Bible-ah hian hmun tam takah kan hmu bawk si a. (Rom 4:27; Gal 3:16 etc). .
10.5 Pathianin a hnam thlan Israelte a endan hi lo thlir leh lawk ila: “Lalpan heti hian a ti: Nu-in a fa hnute hne lai a theihnghilh thei em ni? A rila rah a lainat lo thei dawn em ni? Nuten an fate chu an theihnghilh mai thei e, Kei chuan ka theihnghilh tawp lovang che u. Ngai teh, ka kutphah-ah i hming ka ziak tawh a, I kulh bangte ka veng reng thin a ni” (Isaia 49:14-15). Thuthlung Thar huna Kohhran leh a chhunga awm (a fate) Pathianin min endan pawh hi a danglam chuangin a lang lo.
10.6 Kristian chhungkuaa lo pianga seilian ni si, puitlin hnu-a keimahi duh thlanna ngeia Isua hi ring thara, kan chhandamtua pawm thar tur anga inzirtir hi ‘pian thar theology’ in a kentel niin a ngaih theih a. Mahse, hei hi chu Bible thu nen a inmil chiah lo. Israel chhungkhuaa lo piang tawh phawt chu Pathian mite an ni ang chiah khan, Kristian chhungkuaa lo piangte hi chu a fa atana Pathian mithlante kan ni a; hei hi kan naupan lai atanga kan inhrilh hriat chian a pawimawh em em a ni.
10.7 Han ngaihtuah chian chuan kan mihring nu leh pate pawh hi kan thlang lova, an fa ni turin Pathianin min siam/ min thlang/ min dah a ni. Chutiang bawkin Mizo kan nihna leh Kristian kan nihnate pawh hi kan thlan a ni lova, Pathianin Mizo hnamah leh Kristian chhungkuaah min piantir a ni zawk a. Heng kan nihna hi nghet tak leh lungawi tak a pawm mai tur leh, chumi kan nihna-in a kentel leh a phut anga nung mai tur chu kan ni zawk a. Hei hi Lal Isuan “Nangnin mi thlang lo, keiman ka thlang zawk che u…” (Jn 15:16) a tih awmzia pawh kha niin a lang. Tirhkoh Petera pawhin Asia Minor-a Jentail Kristiante kha ‘Pathian mithlan’ an nih thu a hrilh a nih kha (1 Pet 1:2).
10.8 Kan thlahtu Evi leh Adama te pawh kha Pathianin a siam leh a ruahman anga nung mai tur an nih laiin, duh thlan theihna Pathianin a pek kha hmang sualin, chu an nihna chu duh tawk lova, an phatsan tak avangin Eden huan atanga hnawhchhuah an lo ni ta a ni. Hetiang deuh chiah hian Pathian hnam thlan Israel fate leh Thuthlung Thar huna a mithlante zingah pawh mahni nihna hre lova, Pathian laka bo hi tam tak kan awmzui ta zel bawk a ni. Heng mite tana tihtur pawimawh ber chu innhriatchhuahna leh Pathianin min thlanna leh min dahna hmun ngeia kir leh hi a ni ang. Chu chu ‘pian tharna’ ni lovin, kan nihna ngai awh lehna a ni zawk mah ang. Hei hi ‘fapa tlanbo tehkhin thu’ atangin chiang zawkin kan la sawizui dawn nia.
- KRISTIAN CHHUNGKUAA LO PIANGA SEILIANTE HI CHUAN ‘PATHIAN HRIN’/‘PATHIAN FA’ KAN NIHNA HI NAUPAN LAI ATANGA KAN THANHNAN LEH KAN TAWNHRIAT TUR A NI NGEI ANG
11.1. Kristian chhungkuaa lo pianga seiliante hi chuan kan naupan têt atangin Lal Isua rinna leh, Isua ringtu nihna hi kan thanhnan thei a. Hei hi kan nih dân tur pangngai leh tluangtlam dik tak chu a ni zâwk a. Hei vang hian ‘Lal Isua kan rin tan nî’ emaw, ‘Pathian fâ/chhandam kan nih kan inhriat tan nî’ emaw pawh hi kan hriat kher a tul lo vang. Hêng hi chu kan mihring nu leh pate kan hriaa kan ring nghet bur ang deuh hian, kan thanhnan tur thil an ni zâwkin a lang. Kan mihring nu leh pate hi eng tik atangin nge ‘kan nu leh leh pa’ an ni tih kan hriat a, chutiang taka kan pawm emaw, eng tik nî atangin nge ‘ka nu,’ ‘ka pa’ tia kan koh tan kan hre ngai hauh lo va. Mahse, kan nu leh pâte an nihna leh, an fâte kan nihna hi chu kan chiang êm êm tho mai a; mi dangin min rawn hrilhhriat kan ngai hauh lo.
11.2. Hetiang deuh tho hian, Kristian chhungkuaa seiliante hi chuan, Pathian fa kan nih hi, puitlin hnu chauhva kan hriat chhuah tur ni lovin, kan naupan têt atanga kan than hnan tur leh kan hriat chian tur thil a ni a; kan mihring nu leh pa te kan hriatnaa kan chiang êm êm ang deuh hian kan chiang thei tur a ni. Amaherawh chu, naupan lai atanga nu leh pa kâra seilian ni lo, puitlin hnua mahni nu leh pate hre thar an awm thei ang deuh hian, Kristian anga inchhâl zîngah pawh hian puitlin hnua Pathian hre thar/ ring thar chu a awm theih tho ang chu; mahse hetiang hi chu a nih dân tur pangngai ni lovin, thil danglam bîk ( exeption) a ni zâwk ang.
11.3 Hindi film-ah chuan puitlin hnu-a mahni nu leh pa te hrechhuak thar chauh kan hmu thin a; hêngte pawh hi an ‘piang thar’ emaw, ‘nihna thar an nei’ emaw ni lovin, a tira an nihna dik tak kha an rawh hre chhuakin, an rawn luah ta, a ni ber zâwk âwm e. Heng mite kawng zawh ang a, mahni nihna dik tak puitlin hnu-a hrechhuak chauh tur anga kan tleirâwl leh thalaite kan ngai a nih chuan a dik thei lo vang.
11.4 Pathian chhandamna huang chhûnga lût tur hian puitling leh naupang kan pawimawh dân a dang chuang lo va; kan hriatthiam chin leh, kan tihtheih chin erawh a inang lo mai zâwk a ni. Nova chhandamna lawngah khân, Nova leh a chhûngte zawng zawng, Nova fâte an nih avanga (an pa rinna leh thiltih azâra) an lût vek ang khân, Kristian chhungkuaa awmte hi chu (Kristian chhûngkaw member kan nih avangin) chhandamna huang chhûnga seng luh vek kan ni ngei ang. (Kristian chhungkhua / chhandamna lawng atanga mahni duh thlanna hmanga tlân bote chungchâng erawh chu a hranin kan la sawi zui ang).
11.5 Thuthlung Thar intan tirh hun laia Timothea te ang khân, kan fate hi an têt tê atangin Pathian thu kan zirtirin kan hrilh ang a, Pathian hriatna leh rinna pawh an thanhnan mai dâwn a lo ni. Timothea hnêna Tirhkoh Paulan a lehkhathawn hi lo en ila: “I rinna takzia pawh ka hre reng thin; i pi Loisii-neih, i nu Euniki pawhin a neih bawk kha nang pawhin i nei ta zêl a ni tih ka hria,” a ti a nih kha. Hei hi Kristian chhungkaw awm dân tur leh, kan fate kan thanlentîr dân tur dik tak chu niin a lang a. He hna hi Kohhran nen tang kawpa kan tih tur leh kan tih mêk pawh a ni e. Kan fate hi an puitlin hnu-a mi dang daihin, kan chhungkua leh kan Kohhran member pawh ni lo tena Pathian thu an rawn hrilhhriat tur emaw, an rawn pian thartîr tur emaw a kan ngai a nih chuan a dik lo hul hual ang.
(la chhunzawm tur)