- Lalnunmawia Pachuau
“Deuteronomy 30:19- In hmaah nunna leh thihna, malsâwmna leh ânchhia ka dah tih tunah hian in chungchang thua hretu atán lei leh vân ka ko a ni; chutichuan, nunna chu thlang rawh u, in nun theih nân, nangni leh in thlahte nên…”
Kan ram kal zêl dân leh kalkawng zawh tur hi keimahni duhthlanna ah a innghat a, kan nunphung leh khawsak dân atangin keimahni tuhrah seng tur kan ni. Chhungkua kan inenkawl ang chiaha ram pawh hi enkawl ngâi a nih angin, kan inenkawlna hian kan dinchhuahna leh tlâkchhiatna, malsawmna kan dawn tur leh ânchhia kan dawnna kawngah a hril thui viau a ni. Tûnah ngêi pawh hian India sawrkar laipui zém zen chung hian kan tam mêk a, hnam intodelh tak ni thin kha châwmhlawm hnam kan ni mêk ta mai hi kan hnam leh Christianna nen hian a inhmeh chiah em tih hi ngaihtuah ngun a ngai viau awm e.
Khawvelah hian ram hrang hrang roreltu te ram kaihhruai duhdan hi a inang lo a. Ram hruaitu thenkhat ten engtianga rorèl nge tha ber ang a, engtin nge ram ropui, raltiang ram kan kâi theih ang tia an ngaihtuahna zawng zawng sénga an theihna zawng zawng nèna ram an hruai laiin, ram thenkhat hruaitu te erawh mahni hma chauh sialin lal an hrawt a, nuamtin an chèn thung a.
Ram hruaitute khawsak phung dik loh vânga ram tluchhe ta leh hnam boral ta hi he khawvel hian min lo hmuhtir tawh thin. Planet khata piang theuh theuh hringfa te hi kan chawrchhuahna ram bungkhat rorelna kalphung a zirin kan hringnun kan vûiliam dan hi a danglam zut a, ram rorelna tha leh ram hmangaihtu te kaihhruaina hnuaia a ram mipui ten hlim taka hringnun an chhhiar liam laiin, nuamtin chèna lal hrawt thin hruaina hnuaiah mipui ten rethei tlawk tlawk leh harsatna tinreng hmachhawnin an hringnun an vûiliam thung.
SUMDAWNNA HLAWK BER ZORAM POLITICS:
Tuna kan Zoram, Kristian ram kalphung hi han bihchiang ila; Politics luhchilhtu te luhchih chhan han belhchian hian ram sum leh pâi, mipui chhiah tlingkhawm atanga therhlo ûma inhaivûr hi kan tum ber niin a lang. A lian ber atanga a tê ber thlenga kan politics thlir dan hi a danglam lem lo e.. Politics hi ram siamthatna leh ram dinchhuahpuina atan ram changkang ten an hman laiin, kei ni erawh chuan sumdawnna atan hmangin mipui sum hi mimal inhaivûrna leh sahmîm hraipuarna atan kan hmang thin niin a lang thung a, a pumpui tlángchhah leh a rîlphiar chan tum rêng rênga kan phar kual reng mai hian kan nunphung a tarlang chiang hle..
State kan nih hnu leh mahnia ro kan inrêl hran atangin kum 40 dáwn a herliam ve ta reng mai a, kum 40 zênzâwn chhunga sawrkar laipui atanga hmasawnna tur sum lo khawhlut zur zur te hi Mizoram mipui tân chhenfâkawm tak a nih laiin tun dinhmun hi kan thlen chin chu a ni mai si a! Châwmhlawm, leiba ngah leh intodelh lo kan nihna hi kan Hnam leh Christian-na nen pawh hian a inhmeh reng em tih hi ngaihtuah tham tak a ni.
Kan kalphung dik loh vangin Mizo mipui te rilru pawh a piangsual ta a ni ber e. Kan thlantlin MLA te chu kan mangan laia kan pûr ber, kan medical bill leh ruang phurhna chenin kan pûr a, damlo kan, khawharina kal taima, etc., te chu MLA tha leh tha lo tehna ah kan hmang ta ber mai a. Hnathawk tura kan thlan kan MLA te hi kawng dangah an zawh loh nghawngkawl kan bahtir chho ta mawlh mawlh a ni ber e. He’ng an sênso hi recover tura kawng awm ang ang dap lo thei loa siamtu kan nihna chen a awm rualin Politician ten min hruaisual hmasak vâng zawk a ni em tih hi zawhna awm thei tak a ni. Ram hruaitu ropui ten, ‘Ka ram tan eng nge ka tih theih’ tia ram an hruai laiin, ‘engtin nge kan ram sum leh pâi hi ka ei theih ang’ tih rilru pu chung hian kan ram hi kan hruai ni berin a lang..
KAN ENTAWN POLTICS CHHE MI: Mizo te hi tlâng hrang hranga lal leh a khâwnbâwl te rorelna hnuai atangin India ram Politics-ah kan inhnimphûm chho a. Kan Politics kalpui danah India ram politics dungthûla kal kan nih vangin India ram state dang political party te kalphung chu kan entawn ber chu a ni ta mai a. An kalphungah mi thiltithei, hausa, criminal case nei ten politics leh ram rorelna an thunun chho a, duhtawkin an inchhêkarbâwm a, ram dangah te sum chheprelhin an in leh lo remcháng laiah sumfai, rangkachak leh lunghlu chenin an chhêkru nghêk nghûk a, tun hnaiah CBI te, Enforcement Directorate ten an haichhuah thu chanchin tharah kan hmu chuai chuai a nih hi.
Kan Zoram pawh hi han thlir ila, kan MLA/Minister te, an chhungkaw member zingah eizawnna ngêlnghet leh eizawnna hlawk pawh nei lo, in ropui din ut ut thei hi kut zungchala kawh tur hi an awm furin a rinawm. Kum 5/10 chhunga an MLA/Minister hlawhin a phâk rêng rêng loh tur in ropui, picnic spot siam thei leh motor changkang tak tak nei thei politicians kan kawl nuk dan atang hian kan ramah hian Politics hi sumdawnna hlawk berah kan chantir mêk chu a ni e.
US President Harry S.Truman khan, “Show me a man that gets rich by being a politician, and I’ll show you a crook”, “Politician nih avànga hausa ta min kawhhmuh ula, tichuan rûkhmang ka hmuh tir ang che” a lo ti hmiah tawh a.. UT kan nih hnu, politics vanga hausa an lo tam chhoh tan leh thawkrim lova in ropui tak tak an lo din chhoh ut ut chungchangah District Council CEM ni chunga “ka In” tih tur poh nei zo lo Pu H.K. Bawihchhuaka khan a hmuhdan mittui tla zawih zawiha sawiin, “Setana malsawmna” a lo ti hial tawh a ni.. Tunah hian politics sumdawnna rah têlin chawmhlawm ram kan ni chho ta zel chu a nih hi..
MLA CANDIDATE CHU A HAUSA TUR A NI:
Tuna kan hun tawn mêkah hi chuan MLA Candidate tur hi an hausa tur a ni tih hi a ni ber mai a! Sum ngah ngah hmetha kan tih hi nula leh tlangval inngaihzawnna kawngah mai ni lovin kan ram inrêlbâwlna huangchhungah kan hnûklût chho ta zel chu a nih hi! Engtiangin nge sum an lakluh, an sum lakluhna a thianghlim em tih lam ngaihtuah lovin candidate tur chu a hausa em, sum a ngah em, a in leh lo a ropui em, car a nei changkang emt etc., tih te chu kan intehna a ni chho ta zel a nih hi!
Tun hnaia lawka India ram State lian tak pakhata Minister an lakluh te kha Criminnal Case lian tak tak nei te an nih thu chanchin tharah kan lo hmu a. Amaherawhchu, an hausakna in dinhmun sang takah vawrhin, an ram politics an thunun chho zel a, engkim an thunun tawh vangin an hmingchhiatna chu an thuneihna, thiltihtheihna leh hausakna in an hliahkhuh zel thin. Mihring ropuina, sum leh pâi hmanga tehna hmunah he ram hi kan chantir chho zel a nih chuan Milem be sakhua kan tih te aia kan Christianna hi a chungnunna leh ropuina a awm bik chuang lo ang. Tun anga sum leh pâi ropuina hmanga mihring zahawmna leh ropuina kan teh zel a nih chuan sum lakluhna hnâr pawh hriat loh, in leh lo ropui din rup rup thei leh picnic spot ropui tak tak nei ten Mizoram rorelna an lo thunun hun tur hi thlasik anga khél lovin a lo thleng chho ve ngêi ang.
Christian ram hi Christian ni ve lo te châwmhlawma a awm hi a dik rêng emt Kan sakhua thleng hian nghawng thalo tak neiin Sakhaw dang te hian kan Christianna thleng hian min hmu kháwbáw zo vek ang tih te pawh hi thil hlauhawm tak a ni. Tuna kan entawn mêk Indian Politics kalphung hi sumdawnna, mahni inhaivurna, nawmchenna, etc., a ni ber a, hei hi politics kan hriat dan leh kan hruaitu te lo kalpui dan kumhlun chu a ni ber e.. Thawhrimna hnualsuatin awlsam taka hausak thut hi kan rilru hian a tum bulpui ber chu a ni chho ta mek a, sum hmuhna awlsam kan bawh hum hum a, kan hlawkna tur a nih dawn phawt chuan dân leh dûn palzam rap rap pawh kan pawisa tawh lo mêk chu a nih hi.
TUTE NGE KAN ENTAWN TAK ANG:
Christian-te sakhuaa hmun pawimawh ber luahtu Israel ram, Pathianin a dinchhuah dan leh hreawm tinrêng tuara Israel fate an lo dinchhuah dân chanchin ngaihnawm lutuk han hriat cháng hi chuan kan Zoram riang tè, Christian ram hruaitu te ram hruai dân leh khawsak dân hi chuan lung a dum mawlh lo a, ram ropui hruaitu te nunphung nen chuan chhim leh hmar ang maia inpersan, tehkhin ngam chi pawh a ni lo. Israel thenawm, Arab ram te oil lipui chungah a nghah laiin A hnam thlan Israel fa te tan thlaler ram, lung khawkrawk hmun leh rûl tûr hlauhawm tak tak pâi te tualchâina a buatsaih sak thung a! Mahse Pathian chuan sum leh pâi hlutna aia Mihring thlihtih theihna ropuizia puangchhuakin ram tereuhte Israel chu a thenawm Arab ram hausa tangrual te khan an do rawn chung pawhin an hneh lo a nih kha.
Mihring hi thawhrimna, tawrhchhelna, taimâkna nena chherhriam kan nih loh chuan hlutna leh ropuina hi kan nei lo tih hi Israel fa te hian an pholang chiang hle. Hei hi Pathianin mihring a din chhan pawh a ni. A hnam thlan Israel fa te chu rimtak leh taima taka hna thawka, inchherhriam tur leh dingchhuak tura a duh vanga ram khawro, lung khawkrawk hmunah a dahna leh a mihringa te tumruhna, tawrhchhelna leh huaisenna chuan ram zîmtè khu ram ropui takah a din chhuahtir a ni. Israel ram fangtu leh pêm thla te pawhin Israel rama hna an thawh nasatzia te, awmze neia an thawh ang hian Mizoramah pawh thawk se tumah an retheih loh tur thu ngaihnawm kan hre thin.
KAN HMAAH MALSAWMNA LEH ANCHHIA: Kan ram hmabak, Zofa te hun tawn tur chu kan inrêlbawldàn leh kalphungah a innghat a, kan hma hun hi keimahni thawhrah vânga danglam thei, tlusawp thei leh dingchhuak thei a ni. Mipui chanái sum hmanga inhaivûr te, eirûk hmang te, nuamtin chèna lal hrawt ten zalèn tak leh khawèn láia he mipui sum an rawk chhunzawm zêl a nih chuan kan chan tur chu ânchhia leh boralna a ni. He kan ram leh hnam hmangaihna nei lova mahni sahmîm hrâipuar hmachhuana dimdâwina tel hauh lova kan rawk chhunzawm zêl a nih chuan kan hmabak chu Hnam boralna a ni.
Father of Singapore ti hiala an koh Lee Kuan Yee khan, “Ram tana i thawh laia i hausa a nih chuan chil an chhak ang che, i thih ni ah kut an bêng ang” tiin eirûkna a dona kawngah nasa taka beih vangin Singapore poh khawvel ram ropuia dinchhuaktu a ni.. Dikna tundin kan duh a, ram ropui dinchhuah kan duh a, eirûk chîng te leh mahni hlawh phû lova inchhêkarbawm te tan kawng kan khâr hunah leh kan diriama, kan hnualsuat hunah chuan râltiang ram kan kâi ve ang. Kut hnathawktu, thlantui far zawih zawiha kâwla nichhuak chhiara sadâi êk ham pherh thin ten an thawhrah hpawk tak leh lawm taka an têl hunah leh thawkrim te tan kâwl a ên ve hunah he ram hian malsawmna a dawng leh ngêi ang. Dikna leh huaisenna, rinawm leh taimâkna, hmangaihna leh khawngaihna nena he kan ram neih chhun hi kan hruaia, kan enkawl ve hunah malsawmna chu kan dawng ve ang. Kan hma hun hi kan ko ah a innghat a, thihna leh nunna, malsawmna leh ânchhia chu kan hmaah a awm a, duhthlanna chu kan ko ah a innghat e.