Rajiv Gandhi hun hnuhnung

  • Mahmuaka Chhakchhuak

India Prime Minister zinga hmeltha ber leh mizo mipuiin kan ngainat ber Rajiv Gandhi kha kan la hrechiang hlawm viauin a rinawm. Thingtlang leh khawpuiah amah ngainatu pawh kan thahnem viauin a rinawm a, a bik takin Mizoramin REMNA kan neih theihna atana mi pawimawh ber a nih bawk avangin kan ngaina bik a, REMNA NI-a Mizoram a rawn kal atang khan zofate ngainat a hlawh a ni. Chutianga mipui ngainat a hlawh viau lai chuan a hun tawp lam erawh a lungchhiat thlak thung a, a nu pawh amah ang bawka misualin an tihhlum a nih avangin mipui ngainat an hlawh lo thei lo a ni. Prime Minister kan neih tawhte zingah hmeltha ber a nih mai bakah India Prime Minister naupang ber a la ni bawk a, kum 40 mi a nihin Prime Minister a ni a, kum nga chhung PM a niin kum khat chhung Leader of Opposition a ni a, kum ruk chhung Indian National Congress President a ni.

Sri Lanka hmuna inkhuar Liberation of Tamil Tiger Eelam (LTTE) chuan Tamil mipuite tan kum 1970 vel atang tawhin a rukin hna an thawk a, sorkar an bei a, anmahni chu Sri Lanka leh India inpawhna lam Jaffna hmunah an inkulh a, sorkar mi pawimawhte zingah anmahni tantu an awm tlat bawk avang chuan a pawng ataka beih mai chu harsa tak an ni. India nen vawi tam tak an indawr tawh thin. India sorkar ruahmanna anga Kum 1987-a Operation of Jawan an neih a, Northern leh Eastern lam atanga LTTE te a beihnaah ngei pawh khan beisei loh takin an hlawhchham a nih kha. LTTE hotupa, Velupillai Prabhakaran chu Jaffna University Playground bula Building chhungah a awm niin report an dawng a. India sipaite chu General hoin an thawkchhuak a, a nung chunga man ngei tumin Helicopter liana Commando Para Trooper thlakin Tank rual nen an theihtawp an chhuah a. Nimahsela LTTE lam chuan an lo leh hual zawk tlat mai a, Anti Tank Armour te chuan an rawn kap ta chiam mai si a, India sipaite chu ruang chaicheh chhungah an awm a ni ta mai si a, chu mai bakah LTTE hotupa V. Prabakaran lah chu chulai hmunah chuan alo awm reng reng bawk si lo.

Hetianga vawi tam an inbeihna chhan hi thui taka sawi tur a awm ang a. India sipaite’n Tamil hmeichhia vawi tam tak an pawngsual avangin leh vawi tam tak thihna an thlen avangin LTTE ho chuan ‘Khawvel dam chhunga kan hnamin a tuarna ngaihdam theih loh hi a awm reng tawh ang’ an ti thlawt a ni. Kum 1983-a Sri Lanka tualchhung buainaah ngei pawh khan Sri Lanka sipai pawh 13 an boral a. Hei vang hian Tamil hnam huatna a lo intan phahin Black July Riot inrawtna an tih mai kha alo thlen phah tawh a ni. He Black July Riot-ah hian Tamil mi 3000 ngawt mai chu an boral phah a. Hei vang hian LTTE leh Sri Lanka boruak pawh alo hiar chho leh tan ta bawkin ralthuam chheprelh pawl an awm bawk a, chutiang zelin tualchhung buaina neuh neuh a rawn awm chho zel a, Sri Lanka sorkar chuan a zawlpui ram thenkhatte; Pakistan, Singapore, Israel leh S. Africa te chu Ralthuam leh Economic tanpuina a dil a, kum 1986 atang phei chuan Sri Lanka ramchhunga Hel awm reng rengte chu rawt chimih vek tumin an bei ta a ni. Troop 4000 zet nen chuan nasa taka an beih hnuah LTTE hmunpui Jaffna chu an la thei hram a ni.

Sri Lanka chuan a ram thenawm hnai ber India nen pawh kum 1987 July 29-ah Remna thuthlung an ziakin Sri Lanka ramchhunga Hel beihnaah chuan Indian Peace Keeping Force (IPKF) thawn luh an remti a, Remna thuthlung ziah niah hian Army Contingent thahnemtham tak chu India sorkar chuan a tir lut nghal a, an Operation hming atan pawh ‘Operation of Jawan’ an ti nghe nghe a ni. Nimahsela Operation of Jawan chu a hlawhtling ta tlat lo mai a, India chu a mualpho ta zawk a nih kha. He Operation-ah hian Human Right bawhchhiatna a thleng nasa em em a, pawngsual, Tualthah, Inrawk, Rukruk, Insawisak leh chitin renga nunau sawisakna a thleng a, media lam phei chuan Political visionary awm lo leh mahni ngam zawngte laka hlei lenna angah an ngai hial a ni. Hei vang hian Tamil Nadu State-ah phei chuan hnam feeling a sosang em em a, an Ministry pawhin a buai phah ta reng a ni. Northern Province chhung khaw pakhat Valteiturai (Jaffna) massacre an tihah chuan nithum chhungin Tamil pawi sawi lo nunau 50 vel lai chu India sipaite’n a chhan awm loin an thatin In 100 vel leh dawr tam tak ch bungrua awmte nen an hal chilh bawk.

Hetianga Tamil mipui chunga India sipaite chetna zawng zawngah hian India Prime Minister chu mawhphurtu berah ngaiin 1990 November thlaah chuan IPKF an inhnukdawk tawh bawk avangin LTTE hotupa Vellupilai Prabakaran chuan a sipai zing atangin Lt. Colonel 4-te chu meeting pawimawh tak a neihpui a, chutah chuan Rajiv Gandhi Ministry-in Tamil mipuite chunga rawva tak taka pawi an khawih avang hian an hnamin nasa taka a tuar avang chuan a mawhphurtu ber Rajiv Gandhi chu thah an rel thlu ta a ni. Chumi atang chuan meeting an nei reng a, an ruahmanna chu Tamil nadu State lamah pawh an thlen bawk a. Hetih lai hian Rajiv Gandhi sorkar chu Bofar Scam avangin alo hmingchhe mek bawk a, chuvang chuan Congress sorkar chu namthluk hial alo niin VP. Singh chu Kum 1989 Dec. 2-ah chuan Prime Minister a rawn ni a. Nimahsela Home Minister fanu chu Kashmir Helte’n an rubo a, a thleng nan Kashmir Militant hel tang an chhuah phah chu VP. Singh-a sorkar hmingchhiatna a niin Kashmir Valley atanga Hindu hnawhchhuahna (Exodus of Hindu) a thleng bawk a. India ram hmun hrang hrangah vantlang buaina a thleng ngun em em bawk a, hengte avang hian VP. Singh ngei pawhin banna a thehlutin Nov. 10, 1990-ah chuan Prime Minister atangin alo chawl leh a. Chandra Shekher chu hemi ni atang hian Prime Minister a rawn ni a, amaherawhchu Speaker Rabi Ray chuan sorkar thar siamtu zinga MP 8-te chu a disqualified takah chuan sorkar thar pawh chu a lo tlu leh ta a ni.

Chutianga sorkar thar siam tura Inthlan that alo ngaih takah chuan a hun atan kum 1991 May thla chu ruahman a ni a, hetiang alo nih takah chuan LTTE chuan Rajiv Gandhi chu Prime Minister a ni leh ang tih an hlau hle mai a, Rajiv Gandhi pawh March 5 leh 14, 1991-ah LTTE te hian an hmuin Remna thuthlung an ziah tawh chu vawng nung reng turin an ngen a, Tamil Nadu-ah pawh zalen takin a kal thei ang tiin duhsakna hlan nghalin an chhuahsan leh a. Nimahsela kum 1991 kumtir atang hian an thil tum a hlawhtlin theihna turin nasa takin hma an la mek thung a ni. Bomb siamtu Murugan chuan uluk takin kawnghrena pai theih turin alo siam tawh bawk a, Bomb kengtu atana an ruahman chu Dhanu ngei pawh chuan final huna a thil tih tur ang chiahin Prime Minister VP. Singha’n Political Rally a neih ni May 12, 1991-ah chuan alo ti chhin tawh bawk a. Thil dang pawimawh zawng zawng pawh ti fel vekin Rajiv Gandhi programme pawh an ngaihven reng bawk a, chet lak hun atan Rally a neihna hnuhnung ber tur Sriperumbudur, Chennai a kal hun chu nise tih a ni.

LTTE te’n Rajiv Gandhi thah an tum tih hi sorkar mi pawimawhte ngei pawhin a rukin an lo hre tawh a, hei vang hian Tamil Nadu pawh hi kal lo mai se an ti nghe nghe a ni. Nimahsela amah Rajiv ngei hian LTTE hruaitute hmaihmaa alo hmuh tawh avangin Tamil Nadu-ah hian boruak chhia a thlen a ring lo ni awm tak a ni. Journalist Ram Bahadur Rai chuan ‘Amah Rajiv ngei hian security kalphung a bawhchhiain campaign-na hmun 40 laiah venhimna dan hi a namnul a ni’ a ti nghe nghe. Justice JS. Verma thung chuan ‘Rajiv Gandhi hi Security chhiat avanga thi a ni, engvanga security chhia nge tih erawh chhui fe tham a awm’ tiin a sawi thung. Hengte hi a chhan a ni em, ni lo em tih erawh chiang taka hriat a ni chuang lo a, LTTE te hian sorkar mi pawimawh zingah anmahni tantu an awm ngeia hriat a ni bawk.

May 21, 1991 alo thlen chuan Rajiv Gandhi chuan Car hmangin Sriperumbudur hi a rawn pan a. Zan day 10;00-ah a rawn thleng a ni. Dar 10;10 a ri chiah tihah chuan thusawi turin dawhkan lam a pan a, hetih lai hian pangparthi awrhtir tura Party mi pawimawh tak tak lo awm zingah chuan pangparthi awrh tir paha amah thihchilh tumtu Dhanu ngei pawh chu pangparthi kengin alo awm ve reng tawh bawk a. Dhanu hian a tih tur chu a hrechiang viau nain a hmelah lungngaihna ruk tak a nei a ni tih alang thei hial nghe nghe nain a koa tlu tawh chu tha taka hlen ngei a tum thung a. Security lam pawh chu an fimkhur viau nain mipui lamin an chim buai avang chuan an fimkhur seng bik lo a, Dhanu ngei pawh hi nawr sawn zingah a tel hman tep nghe nghe a ni. Amaherawhchu Rajiv ber hian chutia mipui, amah lawm avanga rawn kalkhawmte chu ‘Mitin khan pangparthi chu a indawt khan awrh tir phawt mai teh u’ tia a rawn auh takah chuan Dhanu ngei pawh chuan a inruahmanna ang chiahin pangparthi chu a awrh tir ve thei dawn ta.

Rajiv Gandhi chu pangparthi awrh tir pah chuan muangchangin a rawn tawlh phei zel a, Dhanu zawn a rawn thlen chuan a ding chat a, Dhanu chuan pangparthi chu alo awrh tir a, a awrh tir zo, zahna chibai buk tuma Rajiv Gandhi ke deh tuma a kun chu Rajiv chuan ‘a ngai lo e’ tiin chawikan a lo tum a, chutia an pahniha an kunhniam lai tak chuan a kawnga Bomb pai hmehpuahna trigger chu a hmet ta a, ring lutuk tak maiin Bomb chu a puak ta a, eng nasa takin a chhuak nghal bawk a, a hmunah mi 14 an boral nghal a, mi 43 laiin hliam an tuar bawk a ni. Boral zingah hian Rajiv Gandhi hi telin a taksa ngei pawh chu chhar khawm hleihtheih loh khawpin a darh nasa a. Kum 47 mi chauh niin a nu ang bawkin hmelma kutah alo boral ve ta a ni.

(He thu hi C. Vanlal Ruaia Lehkhabu ziak – REMNA (An Interpretation of Memorandum of Settlement in Mizoram) tih atanga siam rem paha lakchhuah a ni)

Leave a Reply

error: Content is protected !!