Inhmun lei, in sak dil leh lei lai turte tana thurawn

  • Dr. Laldinpuia, MZU

Aizawl Municipal Corporation (AMC) huamchhungah chuan, July ni 1 atanga October ni 31, 2021 chhungin lei laih leh leivung paih khap a nih hnuah; November thla atangin in hmun laih leh, phalna pek tawhna hmunah lei vung a paih theih a. Leilung khawih danglam phal hun chhung hian fur ruahtui tlak tak tak hma thleng a huam leh turah ngai ila. AMC-in kum 2021 November thla atanga dan thar a hman tak, Site Development & Slope Modification (SD&SM) Regulations 2017 hi kum khat kan hmang tling ta.

RTI chhanna atangin, kum 2021 November atanga 2022 November thla chhung hian, SD&SM hmanga in hmun laih dilna hi 1,718 a lut tawh a; 1,459 permit pek tawh niin 47 dilna chu reject a ni thung. Heng dilna reject-na chhan hi leitlahniam hmun (sinking area) leh a bul hnai te, in sakna tlak loh- hmun remlo leh lei khi tamna a nih thu RTI chhanna atanga dawn a ni a. Geologist leh Engineer-te awmho committee, Geologic Review Board (GRB) hian a hmun hma ngeiah endik nawn hi 40 zet an nei bawk. GRB hian, Landslide Hazard Map-a ‘Very High Zone’-a tla leh sumdawnna leh vantlang hmun atana dilna lut te an endik thin a ni.

Lei laih phalna, SD&SM permission hi a valid hun chhung a inanglo a, hei hi lei laih tur tam dan azir a ni ber a. A valid hun chhunga hmalak nih hman lo ta se, renewal dil dan tur RTI zawhna chu, hetiang hian min chhang: ‘SD&SM Regulations 2017-ah hian permit renewal lam a in ziak lo va,a tharin application dill eh mai tur niin a lang’ tiin.

SD&SM danin a phut anga hmalak dan tur sawi inhrilh nawn leh pahin, mipuiten kan mawhphurhna leh kan hriat ve atana tulte han tarlang leh ila.

  1. Inhmun lei dawnin, leilung dinhmun hre deuh turte rawn emaw, rawih emaw hi a him viau a. Kan in hmun lei duhna hmuna khawtlang hruaitute emaw, a thenawm hnaite emaw te rawn tel hi a tha khawp mai. Lei vung paihna a ni em, leitlahniam hmun a ni em, leimin a awm tawh em, tih te hi hriat ngei ngei a ngai a. Leimin tawhna hmun reng reng hi him viau angin lang mah se, a che nawn leh thei.
  2. Inhmun kan lei duh turte hi, a theih hram chuan, ral hla deuh pawh ni se, a lan theihna hmun atanga han thlirin awih tlan pangngai a ni em, tih angte thlithlai a tha. Ni eng a hmuh that dan te, thli thawt dan te, a bul vela in sa tawhte dinhmun a tlangpui tal hriat tel pawh a tha.
  3. Kawr kam hnaih lutuk te, tuikhur hnaih leh hmun awih lutuk hi a hmun hma chu hmun ualau deuh pawh ni se, hmun dang zawn zawk pawh a tha maithei. Tuihna tamna hmun te hi, tunlai tui harsatna hmunah chuan a awh awm viau rualin, thlan tur dang a awm chuan, kalsan theih chuan a him zawk.

Kan insakna hmuna tuihna a lo awm anih chuan chhilh bo a, hnawh mai lovin, a tlin khawmna tur siam law law a, lak chhuah te hi a tha zawk. Lei chak lohna hmun zelah hian tui a luang thin a; kan insak dan a tibuai viau dawn te anih loh chuan, hetiang anga tui kalna, tuiluankawr awm sa hi hnawhbo mai lovin, lei hnuaia tui lut thei lo va a luan ral zung zung theih nan a luan kawr kha siam that zawk tur. Kan hnawh hian, tui hian relh rukna a zawng a, lei a chiah hnawng a, leimin leh lei tawlh a awm phah thei. Lung kel ha kan tih ang chi leh tlak lung awmna hmunah phei chuan fimkhur a ngai leh zual. Leitlahniam reng reng ah hian a mawng lamah hian tlak lei a awm ngei thin. Tui nena a inchiah hian, a inman tawn theihna a tlahniam a, a nal avang a ni.

  1. AMC huamchhungah chuan in sak hma in, hmun hma siam rem/ lei laih phalna- SD&SM permission dil hmasak a ngai a. Hemi hnuah chauh hian insak (building) phalna a dil theih chauh. AMC website, https://www.amcmizoram.com ah hian hemi dan hi download tur a awm a. In sak kan dil hmaa kan biak tur, technical licence holder te hming, veng leh biakpawh theihna turte pawh a awm. In sak kan tumna veng emaw, a hnaih veng emaw ami kha rawih ni se, hna kal zelah chuan awlsamna a tam.
  2. SD&SM permission dil dawn hian, Geologist emaw, Soil Engineer emaw biak hmasak tur a ni a. Civil Engineer emaw, Structural Engineer emaw, Architect emaw pawh a biak hmasak theih na a, Geologist/ Soil Engineer te hi SD&SM min dilsaktu tur an nih avangin biak leh tho a ngai.

Kan in hmun leilung leh him dan tur azirin, kan tum dan ang loh taka in sak a tul thei a. Khawl hmanga lei laih pawh a remti lo mai thei a, a san zawng thlengin Geologist/ Soil Engineer te hi ngaih chan a ngai. Lei laih phalna, SD&SM permission hmu te pawhin, anni enpuina hnuaiah hian lei laih chauh tur a ni a. Anni hriat tir lo chuan hmanhmawh viau pawh ni ila, kut thlak rih loh a him ber. Him taka lei laih tir che kha, anni mawhphurhna a ni si a. Pawisa chawia kan mi rawih an nih avangin, a tul anih phawt chuan enpui tura inkoh kha inthlahrun loh tur. Geologist bik rawih man hi, Geological Society of Mizoram (GSM) chuan Rs. 10,000/- hi a hniam ber(base rate)-ah hman ni se, tiin an rel. Kan mi rawih tur kan biak fel hma in, kan senso tur zat leh, kan in hmun laih min en pui zin dan tura a intiamna te zawh fel hmasak a tha.

  1. AMC in a hman, Landslide Hazard Map behchhanin Aizawl khawpui hi hmun 4-ah then a ni- ‘Low’, ‘Moderate’, ‘High’ leh ‘Very High Zone’ tiin. High leh Very High Zone hnuaiah deuh vek hian kan awm thung a, chuvangin, SD&SM permission dil dawn hian, lei (soil) emaw lung (rock) emaw nihphung kha Geotechnical Laboratory-ah endik phawt a ngai; hemi endikna man hi Rs. 4,500- 5,700 a ni tlangpui a. Hemi hi Geologist/ Soil Engineer rawih man ah hian a tel lo.

Lei awm mang lohna hmunah chauh hian, lung endik hi a ngai a. Lei lak dawn hian, kan insakna hmun tur ngeiah, lei chunglang mai ni lo, ft. 2-10 a thuka mi kha endik atana lak tur a ni. Hemi lei lak hi Geologist/ Soil Engineer in a hmuh pui a, a lakna hmun tur pawh a thlan a ngai. Lei-lung endikna atang hian, khami hmuna lei-lung a dawl zat turte leh a nihphung tam tak a hriat theih a. Hei hi insak dan tur leh lungrem dan tur duan nan a tangkai em avangin, dan in Low leh Moderate hmuna tla te tan lei-lung endik kher hi phut lo mah se, tih tel theih a tha ber. Heng lei/ lung endik kher hi a tangkaina tam tak a awm avangin, kan hriat belh duh chuan Geologist/ Soil Engineer kha zawh chian tur a ni.

  1. Mi tam zawkin in kan sak dawnin Bank loan kan lak a ngai a, SD&SM permission hnuah chauh, bank a kan thehluh tur building permission tur kha a dil theih avangin inhmakhua lawk a ngai. Geologist/ Soil Engineer te hian report an buatsaih nan kar 2/1 tal an mamawh thin, lei-lung endikna kha ngaih chan a ngaih avangin. Kan insak dan tur ruangam- site plan hi thil tel ngei ngei a ngaih avangin, a bikin Geologist kan rawih hma in kan lo nei lawk emaw, a hnuah emaw pawh nise, building tak tak tura kan hman tur duang tur, Civil/ Structural Engineer kha biak lawk pawh a sual lutuk lo. Lei laih dan ruahman dan azira in sak dan tur tihdanglam theih anih avangin Geologist te, Engineer te leh Architect te thawh hona tha a ngai hle.
  2. Biak In, School, Hall leh in lian tham tak kan sa dawn anih chuan, hriat belh ngai a awm nual a. Kan hmunhma khan 500sq.m. a awh dawn chuan, lei chhungril dinhmun hre tel tura lei verh, borehole drilling a ngai. Hemi anih avang hian Geologist/ Soil Engineer mal rawih ai mahin, a huhoa awm firm rawih te hi a tha zawk maithei a; anih loh vek chuan, tawnhriat nei ngah deuh tur rawih ni se. Sorkar lama a hnar kaitu- Dir. of Geology & Mining tho hi mamawh tur anih avangin, he ta thawkte biak rawn a, an remchan phei chuan rawih pawh a tha ber e.
  3. Eng in pawh ni se, kan sak tumna hmuna Local Council Chairman hnen atangin a remtihpuina- No Objection Certificate (NOC) lak a ngai a. Kan LSC-a thenawm hming lang te hnen atangin NOC lak a ngai bawk.
  4. Technical license holder-ten report an peih hnuah, AMC-a theh luh hian, leilung kan khawih danglam dawn avangin lei vung tam dan azirin chawi tur a awm a. Lei vung kha 500 cu. m chin a nih chuan Rs. 500/- chawi a ngai a, a aia tam anih chuan, 1 cu. m a pelhna zelah Rs. 0.50 in a pung.
  5. AMC-a dilna thehluh hnu hian, hun remchang hmasaberah, kan in sakna tur hmun bialtu, AMC a thawk Geologist Consultant hovin, technical license holder leh in neitu nen enho tur a ni. A chunga sawi tak, kan in sakna tur hmun (Zone) kha ‘Low’ emaw, ‘Moderate’ emaw, ‘High’ emaw a nih chuan, Geologist Consultant in a chung lama thuneitu ah recommend a ziak ang a. Anni pawhin rem an lo tih chuan, SD&SM permission hi hmun hma endik atanga chhiara kar 2/1 chhungin a chhuak mai thin.

Kan insakna tur hmun kha Very High Zone a ni emaw, sumdawnna tur a ni emaw (eng zone pawh ni se), a chunga sawi tak- building lian leh awh zau tur a nih chuan, AMC in a din, Geologist leh Engineer-te awmna Geologic Review Board (GRB) in report hi a lo thlir ang. Phalna a pek nghal theih mai a awm rualin, GRB member-ten in sak dilna hmun hma chu a hmun ngeia an endik leh phawt ngaihna te leh permission pek an phal lohna te a awm bawk.

Geologist Consultant hi pathum an awm a, Aizawl khawpui a zau avangin dilna a lut tam bawk si a; a tlangpuiin SD&SM permission hmu tur hian thla 2/1 awh turah i ngai ang u.

SD&SM dan hman hnu hian, in sak phalna hmuh nan senso a tam belh ta hret a, nghah hun chhung pawh a lo rei ta. Mahse, he danin a tum en chuan kan khawpui tan, keimahni tan a lo tha viau mai. Kan hriat tlan angin, Aizawl khawpuiah leimin kan tuar tam viau a, a tam zawk hi inhmun laih leh kawng laih nghawng a lo ni a. Danin fur laia in hmun laih a rawn khap ta a, hmun hma lai turin Geologist/ Soil Engineer ten ruahmanna min siampui bakah min enpui ta bawk a. Hemi avang pawh hi a ni mai thei, kum 2022 chhungin Aizawl khawpuiah bik chuan, kum dang nena khaikhinin leimin kan tuar nep ta! Tlem lai deuha kan hriat, insakna tur hmun pawh hmu miahlo, LSC chauh ena insak dan tur duan te kha a lo reh ta viau mai. Insengso tho si kha, a tak taka hman loh tura duan ang chi te kha a lo bo ta. Sum leh pai sengin a thiam zawkte kan ruai ta sa sa, ring ila, chhawr tangkai ila, keimahni leh kan khawpui him nan thuawih takin tan i la zel ang u.

Leave a Reply

error: Content is protected !!