- Zirsangkima
April thla chu a liam dâwn ruai ruai a. Chumi thla, sikul kum laklawha kan sikula rawn lût thar, kan class-a mi, Máwi Màwii chuan kan hma lawka May thla rawn inher chhuak mai tùr chu a màwi ngei ang tih ka ring tlat a ni.
Angel khaw hai leh khawhar
Kan sikul chu thingtláng khaw daiféma awm, khawpui mipui zi luih luihin a chîm buai phâk loh, tláng chhîp hmun fianrial leh reh raiha awm hi a ni a. Sikul building chu Fártuah leh Vaubê te, Hmáwng leh Búng, Khiang, Herhsè, Kumtluang, Tlaizawng, Rihnìm, April kûngte leh thing hming ka hriat chiah loh eng emaw zâtin a hual dur khup a. Chu hmunah chuan keini zirlaite leh zirtirtute mai bâkah, sava leh thereng chi tin réngten zalèn takin tual kan chãi zà thìn.
Kan sikul hi sikul tha—result mai bâkah zirlaite nungchang pawh a thatna tia sawi kai ve hat a ni rêng a. Khawpui leh khaw dang atangte paw’n zirlai eng emaw zâtin an rawn pan thìn. Hostel kan nei loh avàngin khaw dang atanga rawn luh duh ve site chuan kan khuaah chhúngte an rawn zawng chawp fo a; chutiang zirlai eng emaw zât chu kan khua chuan kan lo mikhual kum tin thìn.
Máwi Màwii pawh hi kan khaw mi a ni lo a, khawpuia mi hausa fanu neih chhun a ni. Kum tìr sikul tan ní, January ni 9, 1996 (Thawhlehni)-ah sikul a rawn tan ve nghâl lo a; kan tan hnu fé—kum laklawh April ni 9 (Thawhlehni ve chiah tho; ni kua tho; páwl kaw zir tùr ve leh zêl tho!)-a sikul rawn zawm ve chauh a ni. Chumi ní chu a ni, he leia angel, a awmna tùr khaw hai leh khawhar ka tawn ní chu.
Kan khuaah chuan chhúngte a nei sa a, a hranpaa chhúngte zawn chawp ngai loin páwl kua chu kan sikulah chuan a rawn zawm ve a ni. A ni, ani chu a Níte ina awm a ni
Chumi ní chuan a inthlahrung dui a, mi zakzum tak a nih ngei ka ring. Chutianga a nihna tùr àwm leh a mizia tùr àwm ang chu, chû hun rei lo te chhúng chuan engtia hre thei mai nge maw ka nih le? Aw … enga ka hriat loh nâkah—ka thlìr anga chîk leh ngunthlûk hian thlír ve ta la, i hriat loh bîk atík atákah!
Hmeichhe thutna thlúr (row), tlar hnung ber, mipa lam hnaih, a sír berah a thu a. Kei, tlar hnung ber dawttu, hmeichhe tlar hnaih berah ka thu ve thung. Sikul a rawn zawm thla, April thla chuan zirtirtu thutna lam ai mahin ka hnung lawka angel no te thutna lam chu ka hawi tam zâwkin ka inhria; tin, ani paw’n ka lam chu a rawn hawi ngai lo ngai lo!
Máwi Màwii màwi êm avàng chuan, ka vawi khat tawn zàn chuan mut ka’n harsat nghâl pang a—ve ringawtin! Lêrh ve ta hle ni te paw’n ka inhre hial a. Ka awm dàn chu nuam pawh ka ti chiah lo. Keima lakah ka inthlahrung dúk ni te hian ka inhria—hetianga ka la awm ngai loh vàng te pawh a ni ta ve ang.
Mutnaah te chuan Máwi Màwii chu mitthlà ka’n tum ngial thìn a; chhùn lama ka en uluk tehrêng nèn, ka mitthláah chuan a chiang thei tlat lo! Hmél chhe báwk lil lel, min lo star ve khanglangtu—hméla fakna tùr nei miah lo Lalfaki te; thatna rêng nei lo, Lalthafamkimi tih angrengho ka mitthláa an lan fiah tehrêng nèn a! Ka thin te pawh a rim dâwn hial mai!
‘May pár’ an ti si lo a!
Tlai khat chu sikul kan báng hma a. Khaw lum dàn chu nmén lo tak a ni. Khiang thing hnuaia thutna an siamah chuan mahniin ka thu a. Upaten, ‘Khiang thing hlim hi a dai bîk,’ an lo tih kha a dik zia ka hre ve ta. Thlifím thaw heuh heuh chu ka dawng a. Khami tum khán, khatah khán eng vànga thú nge ka nih kha inhre lo? Ka chiang ta lo. Hei erawh ka chiang: ka rough book-a ka hla thu ziah ka chhìar lai chu Máwi Màwii’n ka hnung lam atangin ngawi rengin a rawn bih ve, tih kha.
Chutia a rawn bih ve tih ka hriat rual chuan, ‘Hei! Mãwl ‘mi? Mi thil chhiar lai an bih thlâksak ngai ‘mi?’ lungàwi loh hmèl deuhin ka ti a.
Nui sáng pahin, ‘Tih palh. Nang hi, class-a hnung lam i hawina lamah i ring i herh hial tawh lo maw?’ min ti! Ka va zak tak! Ka sírah a la rawn thu tak deuh deuh a. Ka khùr ru der derin ka inhria. Zahzèlah kè ka phût ringawt!
‘Herh têp tawh ang!’
‘I ring i herh tawh ka ring a ni.’
‘Nia!’ Ka va chháng bung ve …!
Lài tût kei hi min be zui zêl a. Ka hmuh tirha a mizia àwma ka lo rin kha a ang ta lo hle mai. Ngampa hi ka tia; mahse, zak thei lo han tih atán êm chuan ka phal si lo a. Chutiang nihna chu a hmél hian a support ve lo hrim hrim!
Kan khua chu nuam a tih leh tih loh te ka zâwt ve; nuam a tih thu leh kan sikul boruak thiang a tih thu te, zirlaiho fel min tih zia te a sawi luam a.
A hnu deuhah kan vêla thing hmingte chu min zâwt den den a. Ka hriat chin ka hrilh a, ka hriat bâk ka risk bawk. A tàwp bera min zawh chu April kûng a ni.
Chu April kûng chu a pàr hun ka zâwt lêt ve a. ‘Aw … April párte chu April thlaa a pàr loh nâkah,’ tiin min chháng. Hre lo chhah hi ka’n ti ve khawp a! Mahse, khawpui mi a ni a, ka dem hran lo.
Nui suk chungin, ‘Tùn hi April thla a nih hi. Thlà a tàwp têp tawh a, a la pàr chùan si loh hi!’ ka ti ngat a.
‘Engati nge a!?’
‘Ih maw Máwi Màwi, April pár chu May thlaah an pár thìn alãwm …’ tiin zàwi sapin ka chháng a. Chutia zàwi sap leh uluk hmèl taka ka chhànna chhan pawh chu ka hre chiah lo!
‘May pár tih ve mai àwm.’
‘An ti si lo a! An tih lohna chhan hi a awm ngei ka ring a ni,’ ka ti a. Ka ngawi zui daih a.
Máwi Màwii nèn chuan April pár, May thlaa a pàr tlatna chhan ni thei tùr àwm kan ngaihtuah zui dùn nge pawh ka hre lo, kan ngawi dùn ta reng a. A hnu deuhah ka rough book chu green bag-a khung pahin, ‘Hawh, hãw tawh ila …’ ka ti a. Kan tho dùn a.
‘Ka va’n hãw peih lo tak,’ Máwi Màwii chuan a ti chhuak hlawl mai!
‘Eng vàng chuan maw? Thlah kher i phût em ni?’ ka ti a. Ka inbeisei sáng mah mah chuan ka inhre leh deuh a, ka inchhîr leh deuh a.
‘Chu lehnghâl nghâl.’
‘A nih, eng vàngin …?’
‘En teh, À Ní saw … Inhàm strict vêl lutuk a maw. Mipa inthlahtír te phei phei—a sa dáwn râss mai!’ a ti ta a. Ka zâwt dílchhût duh tawh lo a. Tin, ka tawng tam leh hlek palh ang tih pawh ka hlau tawh bawk!
An in péng thleng chuan kan inzui a … kan inmang tha zui a.
Thianpá têk hmùam!
Chumi zàn chuan sikula ka kawm ber thin, thianpa Sàwma a lo léng teh hlawl a. Ka pindanah kan inkàwm a. Kan tìtì fé hnu chuan khunkhàn deuh hian zawhna min zâwt thut a.
‘Thianpa, kan mikhual thar saw i melh tawká deuh tlatin ka hria … fímkhur ang che.’
A thu sawi tàwp lam chuan ka beng a verh ngei mai.
‘Eng vàng ngawt chuan maw?’
‘I thlen thui hmain ka hrilh tlang ang che. Khawpui mi a ni a, ruihhloa buai a nih saw. A ngawl a vei hma-in a chhúngten ruihhlo awm lohna, kan khuaa a Níte hnênah an rawn dah a nih hi,’ a ti ta!
Chu thu, ka bengin a hriat chu têk ri ring ber ai pawhin ka thinlungah a rî a ring ang! A den pawh min déng ná ê! Sàwma pawh chu ka zâwt thui ngam lo. Mahse, a sawi zêl a … Ka angel no tê, Máwi Màwii chuan cool an tih mai, khuh damdawi ruih nána an hman thin hêng—Ephrilime, Ephedrex te leh Glycodin te mai bâkah weed (ganja) pawh a lo khawih hman vek tawh a nih chu maw le! Sawi zêl lo zâwk teh ang!
Ka bíng mup a, mit sulh ni te hian ka inhria. Hmuhnawm ka tih vàng pawh ni miah loin ka pindan chhuat chu ka bih ngat ngat ringawt a ni. Sàwma chu a tawng zêl a, a thu sawi erawh hriat alawi ka nei tawh lo—ka thiannu hnên atanga inthiarfihlîm vat tùra min duh thu a sawi nawn tlut tlut tih loh chu.
Chumi zàn chuan ka mu ve—hìl loin! Thil tam tak ka ngaihtuah a. Máwi Màwii chu thlah mai tùr em ni ang? Amah chhan chhuak tùr hian tih theih ka nei ve ang em le? Drugs phei chu thlah a har an ti si a. Chawlhkár hnih chu kan inkàwm ve ta a, kan inngaina viau hman tawh a. Chutia vawi leh khata han kawm loh thut chu … Tin, kan thutna tlar hnung lam hawi lêt han sim thut te nèn chuan … mak min va’n ti dáwn tak êm! A thil chìn thin avànga amah chu kàwm duh loah min ngai ang em? A inkiltawihin a inthlahrung tial tial zâwk ang em?
Ka inngaihtuah fé hnu chuan a tána tih theih nei tlém hle hian ka inhre ngawih ngawih a. Ka tih theih awm chhun chu a tána tawngtai chiah a ni tih ka hria. Chumi zàn chuan mittui tla zawih zawihin Máwi Màwii tán chuan ka tawngtai ta a ni.
May thla rawn màwi mawlh rawh aw …
Ngun taka ka inngaihtuah hnuah Máwi Màwii chu vawi leh khata kàwm lo hmak loa muang chánga thlah hret hret chu ka tum ta a.
April thla pawh chu kan hmang zo têp tawh a; April pár pawh a kuhmùm tan tawh. Máwi Màwii chu a fála kawm theihna hun remcháng ka melh fo; ka hmu lawk thei si lo.
April thla a ral ruai ruai lai chuan, Zirtawpni tlai khat chu, period tàwp berah kan test a. Ka zo har fál hle. Ka zawh meuh chuan zirlai dangte chu an lo bángin an lo hàw vek tawh a. Class room atanga ka chhuak chu, hmàn nia Khiang thing hnuaia kan thut dunna thutthlènga amah chauha Máwi Màwii lo thu ngui nghiai chu ka hmu a. A kiangah chuan ka va inthiat ve nghâl a.
‘Tùnlai hi i va cool ve a? I thin ti rimtu i tawng em ni?’ ka va ti ngawt a.
‘Tawng lo e.’
‘Dâwt! Kan hriat ve chi a nih loh chuan le …’ ka ti deuh kher a.
Min mit sìr zeuh pahin, ‘Tùnlai chu ka thianpa pakhatin min kàwm tha peih lo a …’ mi ti lêt kher a!
‘Thu dik i hrilh chuan a kàwm leh êm êm ang che,’ ka ti ve!
A sawi hma hmain ka tawng khalh leh si, ‘En teh Máwi Màwi, eng ang paw’n i nun hlui leh i hun lo hman thin dànte chu tenawmin bawlhhlawh tawh mah se, nun duhawm zâwkin a hmuak che asin. Kan nihna hluite chu buarchuarin thim hle mah se, nun hlimawm, thianghlim leh hmuhnawm zâwk kan hmaah hian dahin a awm a nia,’ ka ti ve ringawt a.
A nun hluite chu ka hria a ni tih a hriat ka hlau hran lo a, thup kual vêl pawh ka tum hek lo. Tin, chu ka thu sawi chu engtia sawi chhuak nge ka ni tih pawh ka inhre lo a, sawi ka tum viau pawh a ni lo. Sawi tùr paw’n ka inpuahchah hek lo. Mahse, ka sawi si a ni!
‘Ka tlai tawh, thianpa,’ tiin hnuai lam a bih ngar a.
‘I mimal nun chu, hre ve tùra min duh a nih loh chuan ka zâwt lui lo ang che. Mahse, i tán tihsak theih che ka nei a, chu chu ti tùra min duh a nih chuan ka tlãn chhe ngai lo ang,’ ka ti a. Ani chuan ruihhlo bãwiha a tàn dàn zawng zawng chu min hrilh ta vek a. A khát tâwkin a insût leh hraih hraih thìn. A tàwpah chuan, ‘Thianpa, ka tlai tawh a ni …’ a ti chuai raih a.
‘En teh, Máwi Màwi,’ tiin kan piah deuha April pár kuhmùm tan tìr chu ka kâwk a, ‘Saw saw April pár a ni ti raw—kuhmùm saw? May thla ni dáwn tawh mah se pàr a la tum tlat asin. Tûn hi ruahthimpui thawh hun, April ni 26, April thlaa Zirtàwpni hnuhnung ber a ni tawh a, a la kuhmùm ve chauh a. Mahse, pàr a tum tlat tho, tlai a la inti ve miah lo a nia …’ ka ti leh a.
Hmàn ní-a he lai thutthlènga thua April pár hi ‘May pár’ an tih loh chhan ngaihtuah ni àwm deuha kan thut dun lai kha ka hre chhuak a! Chutiang ka ngaihtuah mék lai chuan Máwi Màwii chuan, ‘Hmàn ní paw’n kan ngaihtuah vak tawh kha!’ hlim sángin a rawn ti chhuak hlawl mai!
‘Nia,’ ka ti ringawt! ‘Ih maw …’ ka chàwl det a, ‘mihring pawh hi April pár ang chiah hi kan lo nih ve dáwn hi … tho chhuaka máwi taka pár chhuang tùr kan nih lai hian tlai emaw hi kan inti tlat thìn a. Kan nun hlui hmuhnawm loh tak tak leh ruahthimpui lo thleng tùr ang maia thima dur khupte kha, pár kan chhuah ve tùr hliahtu atán kan hmang tlat thìn a. Kan rilru kan luahtír tlat thin avàngin kan màwi tùr angin kan máwi thei lo thìn a nih hi,’ ka ti chhuak leh hlawl mai!
Chil ka lem khalh a. ‘En teh Máwi Màwi, April pár pawh April-ah an pár ngai lo a; chuti chung chuan May thla an màwi thei tho asin! Chutiang chiah chuan, Máwi Màwii màwina pawh hian May thla lo thleng tùr hi a màwi thei khawp ang a, a màwi mawlh bawk ang. April pár, chuai leh mai thìn ang mai ni loin, thla tin, kum tin, a pár màwina chu a zual zêl bawk ang …’ ka ti zui a.
Ngawi rengin ka tho hluai a; ka thawh chhuah chhan pawh ka hre lo! A rawn tho ve a. Mitah tak kan inen a. A inrin hma chuan ka kuah thut a; ka kuah lai tak pawh chu ka hre chuang lo! Ani pawh chuan min rawn kuah ve a.Ti chuan, kan inkuah ta vawng vawng a …