- Debbie Rinawmi
Hmeichhia emaw mipa emaw kan nihna chungah hian mihring kan nihna hi a lian zawk a. He kan mihring khawvel tuipuiah hian ngaih pawimawh hmasak tur kan ngaih pawimawh loh hian innghirnghona a awm a, kan nun hi a buai thin a nih hi.
Salad hi chawhmeh tui leh hrisel tak a ni a; salad ah chuan chawhmeh hel ei theih chi hrang hrang kan telh thin a. Inrualkhai taka telh a ngai a, tam bik deuh emaw tlem bik deuh emaw a awm chuan a tui lo va; kan chan dan pawh a inang deuh thapa a awm chuan a hmel a mawi bik thin a. Chutiang deuh chiah chuan mihring kan nun ho naah hian kan pawimawh theuh a, kan hlu em em vek a ni. Khawtlang nunah hian rahbeh bik leh chanvo chan tur chang pha lo an awm hian khawtlang nun a hrisel lo thin a ni.
Rahbeh mi tam tak awm mahse tun tumah chuan mipa leh hmeichhe chungchang chauh sawi ta ila. Gender hi pahnih aia tam daih awm tawh mahse kan khawtlang milin mipa leh hmeichhe chungchang chauh sawi rih ila a tha awm e. Gender awm belh zel te hian mihring siam chawp a nihzia a tilang chiang viau a ni.
Kan khawtlang inrelbawlna hian mipa lam a hawi avangin mipa aw chuan ngaih pawimawh a hlawh a, anni pawhin engemaw thil thleng a awm chuan aw (voice) chhuah chu an tih tur rengah an ngai a, thil tha tak pawh a ni. Hetiang chiah hian hmeichhe aw hi ngaihhlut ni se chuan kan nun hona hi a hrisel ni mai tur. Amaherawhchu a tak ram hi duhthusam ram nen a inhlat em avanga ‘duhthusam ram’ ni pawh a ni mahna. A tak takah chuan hmeichhia chu aw (voice) neih chu sawi loh, ngaihdan lo neih ve te hi khapsak bur lo mah ila, kan pawmsak lo lam chu a ni. He kan ngaihdan hian Pathian ngaihdan nei ve tura ngaihtuahna fim mipa anga a pek tho na hi a palzut em?
Mizorama hmeichhia te dinhmun hi a tha tawh ti thin mah ila khawhar ina thu an sawi ve chuan hmeichhe nasa nih an hlawh a. Kohhran hmeichhe khawmpui emaw an hun hman te hi “an nawi nak zel” ti an awm a, an khawmpui chang te pawh hian kum tam tak hrehawm pawisa lova an enkawl seilen an fate atang ngei pawhin fiamthu ti taka tul lo tihna te a ri fo mai te hi hmeichhe dinhmun sang tawh tak anga kan sawi thin nen hian a inpersan viau a ni.
Mipa mai ni lo, hmeichhe thenkhat te pawh hian hmeichhia in aw (voice) an neih ve hi tul an ti lo va. Chumi awmzia chu ngaihdan nei lo va ramsa anga awm mai mai turin an beisei a, chutiangah chuan an lungawi tihna a ni. Mi, thihna avanga an hmangaihte an chan laia kan hnem hian a taka tawng tawh kan nih loh chuan kan hriatthiam dan a pawnlang a, an tawrhna kan hriatpui tak tak thin lo. Hetiang ang deuh hian hmeichhe chanchin leh an harsatna te, an hmasawn dan leh hmabak thlengin mipa in an sawi chuan an sawi kim lo va, hmeichhia bawkin aw an chhuah a ngai a ni. ‘Feminism’ tih thumal te, ‘hmeichhe chawisanna’ tih ang te hi a engamah hmain dodal chungin sirah kan hnawl leh mai thin a. Chutiang mi chu kan ni a nih pawhin vawi khat chauh, vawi khat chauh tal chik leh thuk takin ngaihtuah chiang ila kan hre thiam mahna. Mipa pawh hian an dinhmun chawisan an mamawh hle, ‘patriarchy’ tuar ber te zinga mi an ni ngei ang, anni chungchang pawh hmeichhia in lo ziah kursak vak ai chuan anmahni mipa ngeiin han ziak se la, a chiang zawk em em dawn a. Chutiang chuan kan harsatna hi hmasawn ngei turin tlangaupui theuh ila, inhela indem tawn lovin inhrethiam tawn ila, kan hmakhua hi a eng ngei ngei ang. A tawpah chuan mihring kan nihna zawnah inpeng tawn leh in mamawh tawn theuh kan ni si a.
French psychoanalyst Jacques Lacan te’n kan inrelbawlna hi mipa hawi zawng “phallocentric patriarchal order” tiin an lo sawi a. Hei hian nghawng leh hnungzuitu a ngah em em a. Hmeichhe hnuaichhiahna hi langsar tak pakhat a ni a, chumi chhungah chuan hmeichhia in aw an nei zawi em em a. French feminist Helene Cixous chuan a helh hle a, mipa dah chungnun an nih thu hi chu a pawm a, “binary opposition” tih a sawi te hian a tar lang chiang viau a ni. Chutah tak chuan hmeichhe aw chu eng anga zawi leh mipa aw in luahlan ni mahse Helene Cixous chuan kan sawi ve tur a ni a, keimahni ngeiin kan au chhuahpui ve tur a ni a ti a. Kan history te pawh thlir ila, tun hma deuh te phei chuan mipa ziah deuh vek a ni a, hmeichhe chungchang te pawh hi hmeichhe ziah tam tak chu awm ve se kan hriat dan pawh a dang deuh mahna. Rambuai chungchang te pawh hi a ni a, mipa ziahah chuan hmeichhia te hi mipa hlimthla ah an awm fo va. Mipa chuan an chanchin an ziak mai a ni a, an tih tur pawh a ni. Chutiang chiah chuan hmeichhia pawhin kan chanchin kan sawi a, kan ziah ve a tul a ni. Hmeichhe thenkhat chuan ngawih hi an chanvo niin an ngai a, mipa hlimthaa awm tur niin an inngai a, an thu alawm tih theih ni mahse a nghawng a thui a, a kangkai nasa em em a. Chuvangin, eng gender pawh ni ila, mahni indah hniam mai lova kan ngaihtuahnaa awm leh kan bul vel emaw kan khawtlang tana hmasawnna tur leh tha tur emaw nia kan ngaih au chhuahpui hi mihring kan nih anga kan tihmakmawh leh kan mawhphurhna a ni a. Mi, aw leh ngaihdan nei reng reng lo chuan hlutna a nei thei dawn em ni?