- Hmaa Hauzel
Pangpar kung lian zawkin pangpar te zawkte ngaimawh a, Pangpar te zawkte lakah a tur chhuah a, a hlinga Pangpar te zawkte a tai tak fo ah chuan Pangpar chi hrang hrang mawi taka par chiaite chu an chul zo ta. Leia pangparte an chul rualin vang dum pawl reihte chu chhum dumin hliahin, thimin a zin hnan a. Fur khaw hnawm pik chun ang maiin boruak a ipik zo ta.
Boruak pik tak hnuaia an thu dawn reng reng chu thu dengkhawng, thinrimthlak leh lungchhiatthlak lam zel a ni a, chu chuan boruak a tirit zual. Khawthiang hliah botu chhum dumte chu lawn lova vai kian dan a awm dah law maw tiin an ngaichang a. Dawih vang emaw, hlauh vang emaw lam ni lovin pumpelh dan awm se an duh. Chu chu Pangpar chi hrang hrangte mawi taka an vul dun leh nana kawngro su ber tur a ni tih an hre vek hlawm. Kawng awlsam leh kawng dik zawk lam zawh chu tu tan pawh a samkhai a, a tloin a hahdam zawk bawk.
Pangpar kung lian zawkin hling leh tur an chhuah zui zel a, pangpar te zawkte nek ral a, dip ral tumin hriam an lek zui zel. Hmakhawsang piputen lu chhum ban chhum huama an sahzau, an pi leh pute lu nghahna an ram hnehchhuh an ni a. An nula te pawngsual an ni a, an tlangval te thahsak niin, pawisawi lo tih thlabar an ni. Ngaihngam taka an chenna ten sen mei an chang zova, mei vap mai lo chu chan an nei lo. An in halsak an nih Rualin Chapel ruh meuh pawh zuahsak an ni lova, senmei an chang zo hlawm bawk.
‘A zual zapui veihlenhlo’ tih ang maiin rawng taka hriam lektute chuan tawngkam an sumkar lova. Tlangchhipa Kingkong hliam tur inhrosa ang maia awm chumin an rawl an chhuah a. Philistia mi Golistha-a’n Israel fate a vauna tawngkama tluk hiala dengkhawng leh leikuaiin vauna thu an aupui dum dum bawk.
Chung thawm ngaihnawm lo tak takte chuann sapui muthlu a kai harh a. Lungthlu tlawh chhanin patlingin an ha chang an thial bap bap a. An chem an tat hriam a, an silai hru faiin a hlo an chhuang tha sauh sauh bawk. Mut hmunah an inhumruh a, an mut reng a chhuak thei lo. Zam ngai lo val rualte chuan khawfing chah rualin chaw fun an ak a, sadai ek dai pherhin ram ril lam an pan a, an vangkhua chu an chhuahsan ta sung sung.
Tlangval Zova leh nula Zovi te chu khawkhata nula leh tlangval chhuanvawr. Hmel leh pian phunga vangtlang chung lam, nun inngaitlawm dun tak an ni a. |ha filawr pahnihte inkawp chu |uahpui leh vau vul dun tluk zeta mawi leh inhmeh an ni a. An kum a la naupang a, Hmabak eng tak an nei a, nu leh pa mai ni lo, khawtlang nghahfak an ni. An felin an rinawm a, an induhtawn thiam viau bawk. An inngaiin an inthlahlel hle a, ni khat inhmuh loh ngawt pawh an tan chuan khuarei a chang hman zel thin.
Hmelmate diriamna chuan tlangval Zova thinglunga huaisenna leh tlawm ngaihna a kai harh a. Hmelma ten diriam taka nulate an sawisak a, an pawng sual angte chu a hmangaih Zovi chunga thleng ve thei a ni tih a hai lo. Zovi zahawm nan, an nula leh nute zahawm nan, an hnam zahawm nan leh an ram him nan ral ram a pan ve ta. Zovi pawhin a hmangaih, a thlakhlelh ngawih ngawih Zova chu chelh mi a ni lo tih a hria a. Tlangval tam tak an thawhchhuah laia thawkchhuak lo bik nih chu atan leh Zova tan ngei pawh a tlawmthlak ang tih pawh a hria. Ngai ngawih ngawih chungin, “Ral lu nen ngei lo haw la, arkeziak ka lo ban dawn che nia’ tiin nui sen senin chungin Zova chu a vai liam a. Zova liam rualin a puan tlangin a mittui a hru mawlh mawlh thung.
Indona a zual a, silai riin reh tik reng a nei thei meuh lo. Hma khaw sanga ta ral rel thiam, hnam huaisen, zam ve ngai lote chu chan tha zawkah tanin an hmaah an hmelma te chu an tlu phung a. Hmelma na tuar thawm hriat tur a awm reng bawk.
Silai ri a reh tan a, hmelma lam atanga silai puak a khat viau tawh. An ni lamah chuan hliam tuar awm ve bawk mah se lu hloh em an la awm lo. An him kim dawn emaw tih hnuah hmelma ngen mu chuan Zova awmah tak chuan indawt zatin a rawn verh siah a. Zova chu a tlu hnawk a, zam hmel pu hauh lovin a awm atanga thisen chhuak nguah nguah chu a hup a, na tuar hmel pawh a pu eih lo. Chhelin, fei hle mah se a hliam chu mihring tana dampui rual a nih loh vangin tlangval huaisen Zova chelh theih a ni ta lo. A hun tawp dawn tepin a thian Lura hnenah chuan engemaw sawiin a phun sap sap a. Harsa ti taka a sawi duh a sawi hram hnu chuan Zovi’n ‘ka lo nghak reng dawn che a nia’ hlim nui sen sen chunga a ti chu a mitthla atangin a ral riai riai a, a thlarau a thlah a. An thlahtu mihuaisente tuallenna chhimbal piah ram panin a kal ta.
Zopui khua chu a ngui nghiai a, khat takin darkhuang a ri vu vu a. Zova te in chu lungchhe taka tap riin a luah khat a. Zova sunna hun hman a nih chuan Lura chuan Zova thuchah hnuhnung chu muang ban chatin a sawi dap dap a.
Hlimte’n kan vangkhuaa,
Siang i lawi leh hun chuan,
Ti hian biahthu va hlan nang che,
In nun khua hrui ang a lo sei theih nan,
Kan chhiah ta kan nun, ram daiah!
Chu thu a chham chhuah a nih lai chuan nulate te chu lungchhe vankaiin an tap hawm hawm a. Tlangvalte chu thinrim hmaisen puin an inhumruh sauh sauh a.
Pu Zova leh Pi Zovi chu nupa kawp chawi fuh, inhmangaih tawn thiam tak an ni a. Nupa an ni a, thian an ni tel bawk. Khawikipah pawh an inzui chawt a, pakhat hmuh chuan pakhat hmuh tur a awm zui thuai thin. Nupa induh thiam tak an nih vangin an hlim a, harsatna karah pawh lawmna an chhar thin. Fa pahnih, mipa leh hmeichhia an nei a, an fate an felin an hmel tha dun bawk si a, chhungkaw hlim tak an ni. An chenna chu in ropui leh changkang tia sawi tur ni lo mah se hlim nui ri leh induhsak tawn thawm chhuahna hmun a ni a, In malsawm a ni. Pathian malsawmna an dawng a, an faten thu an awih in, lehkha an thiam thei em em mai bawk si a, hmabak eng tak an nei. Chhungkaw hausa ni mah suhse, mi hlimpui leh mi awhrawn an ni a. Chhungkaw hmuhnawm an ni tel bawk.
Indona zual a, ral an hrang zual zel. |halai tam tak ramchhanin an fehchhuak a. Ram tan nunna hlu tak hlan pawh an pung zel. Lusun tap thawm chuan Pu Zova thinlungah ring takin thu a sawi a. Taitesen-a’n ‘|hiante inhliam laiin engvangin nge ka la him bik” a tih kha a bengah a ri nawn tluk tluk a. A hmangaih a nupui fanau leh an in nuam tak kalsanin ral ramah thih thlenga ram chhan turin a rilru a siam fel ve ta.
Pi Zovi chuan an pa chu uluk tak a tih tur ngaihtuah lawk a, fim taka thutlukna siam thin a ni tih a hrechiang a, ral rama a fehchhuak tur chu dan mi a ni lo tih a hria. Pi Zovi pawh hi ram leh hnam hmangaih pianpui mi, ram chhan tina tak mai a lo ni leh zel bawk a. Ram leh hnamin chhan a ngaih laia an pain ram leh hnam tan tha a thawh ve thei tur chu a ruk takin an pa chu a chhuang a. Him dama inhmuh a, hlim taka an fate nen nuiho leh rawi rawi chu a duhthusam a ni fan thung. An hnuhnungah chuan “Mawia pa, eng nge in tawn ang a, eng ang tak takin in la chauh dawn tih hriat a ni si lo, tui takin mut tum rawh” a ti a. Amah taka pawh chu a muhil thei hauh bik si lo. Khawvar ar a khuan thleng chuan an inlet tawn sek a.
Boruak rit tak hnuaiah khua a thiang iarh a. Ni chhuak mawi tak hnuaiah chuan Pu Zova te chhungkua chu an luhkapuiah an ding khawm taih a. Pu Zova chuan, “Bawihte..eng nge ka lo hawn ang che”, tiin a pawm mek Mami chu a zawt a. Mami chuan, “Tui deuh. A pa, lo haw leh vat rawh aw”, tiin a pa chu a nuih ver ver a. Pu Zova chuan a kut lehlama a kaih mek Mama lam chu hawiin, “Nang eng nge ka lo hawn ang che”, a ti a. Mama chuan ‘Ral lu’ tiin a chhang khauh a. Pu Zova chu a bu nghat a, “Um.. Mizo naupangin an pate an chah tur dik tak a ni e”, a ti a. Mama darah chuan a beng thak thak a. Chutihlai chuan an kawt kawng puiah chuan motor a inhung a, “dam takin’ tia inthlah in, an in vai liam ta a.
Indona a zual a, hmelma an hrang zual zel. Ralthuam nei tha leh tam zawk an nih miau vangin hmelma ten Pu Zova te chu an hual bet a, ruang chaicheh an thlak khum miau vangin an tan chet a har hle. Hmelma hual vel karah chuan an chan that theihna awm chhun chu an hmelmate nena an inkar leilawn lian tak inkham zur tihchhiat chauh a ni. Chu leilawn chu an tichhe thei a nih chuan hmelma te kuta tlu lut lovin an him thei dawn a. An himna tur a nih bakah an ram him theihna pawimawh tak a ni bawk. Chu lei tichhe tur chuan tih theih pakhat chauh an nei a, chu chu thihchilh a ni.
Silai puak pawp pawp karah chuan Pu Zova chu ‘Kha.. keimah pasaltha huaisen Hrangaia tuchhuan ka lo kal e, lo in ring rawh u, ka pu chem ngeiin in lu ka rawn la dawn e”, tiin leilawn lam chu a pan ding ngauh ngauh a. Silai puak pawp pawp karah chuan zam hmel a pu eih lo. Leilawn lai a thlen chuan lian fe maia Geletine tawnkhawm chu a keng khu vat vat a. Lung phen atanga a thian Luaia’n lo kir rawh..kal tawh su…..kal tawh suh..’ tia a auh tawk tawk lai chuan ring takin bomb chu a puak dur a. Leilawn chu a invawrh darh suau a. Mit khap kar lek a reh duak hnu chuan kawr mawng lamah chuan thisen a luang thla ngiai ngai a. Pu Zova chuan ram leh hnam tan a nun a hlan a, Pu Zova a awm ta lo. Pu Zova chu awm tawh lo mah se amah vangin a ram a him a, pawisawi lo nunau an him phah bawk.
Zopui khua chu a ngui nghiai a, khat takin darkhuang a ri vu vu a. Pi Zovi te nufa chu lungchhe vankaiin an tap a. Pu Zova ina chuangkai tawh phawt chu tap lo reng an awm lo. Pu Zova sunna hun hman a nih chuan zan an mut hmunah ‘a chhe ber lo thleng palh ta ila’ tia thu an inchah tawn chu a thian Luaia chuan mittui far a, kut khur dar dar chungin a sawi dap dap a.
When you go home
Tell them of us, and say
For your tomorrow,
We gave our today
Chu thu a chhamchhuah lai chuan hmeichhe naupang biangah mittui a luang ngiai ngiai a. Mipa naupangte te chu thinrim teuhin an inhum ruh hlawm. Chung mipa naupangte chuan martarte thisen kohna chu an la chhang ngei ang a. Hmakhawsang ata an pi leh pute sah zau ram humhim turin an theihna sang ber an la hlan ngei ang.
‘Mi kawlh, sa kawlhin pasaltha an puangzar’ tih a ni ngai a. Sapui muthlu kaihharh a nih chang apiangin khawvelin Zofate hi hnam huaisen tiin a hre nawn leh thin ang.