- Reuben Lalnunthara Hnamte
MNF leh India sorkar inbiakremna avangin kan ram chu ram ralmuang tak ti a sawi alo ni ta a. State dang thenkhat han thlir pawh hian kan ram anga ralmuang hi an tam lo khawp mai a. Mipuite kan zalena, kan ram min rawn tlawhtute ngei pawhin nuam an ti bawk. Inthlanpui neih chung changah pawh state dangte ngaituah chuan zalen tak kan ni. State dangahte chuan Party ruihchilh politics pathian an tam em em mai a, inthlan an hnaih atangin inthahna te, inrikrapna nen sawi tur a awm nawk thin. State dangah chuan inthlan an han nei zo a, Minister nilaite an tling ta lo a nih chuan an bikbo a ngai thin a, an tan a hlauhawm thin avangin. Keini ramah erawh chuan C.M ni tawh pawh lo tling ta lo se, an tan hlauh tur a awm lova, zalen takin an vei mai mai thin a ni. Heng te han ngaihtuah hi chuan kan ram hi chu nuam tak a ni a; politics kan ruihchilh dan pawh hi ala nep hle. State dangahte chuan politics hi an pathian emaw tih mai tur a ni a, politics avang hian inthah leh intihbuai pawh an hreh lo khawp mai.
Chutia ralmuang taka kan awmlai chuan kan rin loh lam daih atrangin min run nasa ta em em mai thung a. Raltlante kan lo tuamhlawm a, kan lo khawngaihin kan lo ti tha hle. Chutih laiin Burma lam atangin nasa tak maiin ruihhlo alo hluar ta em em mai a ni. A hma te pawhin a awm tho nachungin tun ang hunlai ang reng renga ruihhlo tam leh zalen hi a awm angem maw? Heroin, No-4 kan tihte chu mi rethei tan pawh awlsam taka lei theih mai turin a tlawm ta em em mai a. Mizo naupang, thalai ruihhlo ngawlvei kan pung nasa ta hle mai a nih hi. No-4 mai nilovin khuh damdawi kan tihte pawh a zalen hle mai a, kan thalaite mai nilovin school naupang tam takin tunah hian a ngawl an vei mek. Thuneitu te’na an man te hi awm bawk mahse, an man loh hi a tam zawk hial maithei a ni. Duty te awm a, nasa taka check a ni chung pawh a tiang tak maia a tam leh a zalen ta mai hi engvange ni ang le? No-4 leh khuh damdawi mai nilovin Zu pawh a zalen em em reng mai bawk a, hengte hi kan ngaimawh tawk tak tak lo em ni ang?
Zu te pawh sorkar hialin a khap lai hian Aizawl bulhnaiah te chuan a zalen em em reng mai a, mak hi ka lo ti ve thin. Hengte hi a chhan bulpui pakhat chu- Thianghlim lo leh kuttling lova sum hailuh duhna hian kan ram hi min tichhe nasa ta lutuk a, min run mek a, kan Kristianna hi kawrah hmangin, inthup mawi nan kan hmang ta a ni ber mai. Heng thil diklo tuartute hi naupang leh thalai an tam ber a, kan ram hmakhua tur hi thim tak niin ka hria. Social media kan hman diklohna avangin sex hmansualna a hluar ta em em a, HIV kai lah an pung nasa bawk. A lehlamah hnam inpawh tak, innel tak kan nihna hian min tichhe zual em ni ang a tih theih a. Kohhran leh khawtlang thila zan lama chhuah tam lutukte hian chhiatna min thlen tam lehzual em ni ang? tih te hi ngaihtuah tham tak a ni. HIV leh ruihhlo avangte hian nakin lawkah kan thalai tam tak zingah chhiatna a thlen nasa dawn a, hei hian kan ram chu min nghawng hle mai ang tih a hlauhawm ta hle. Hnam upalo tak leh mihring tam lamah pawh tlemte kan nih nak alaia, hetiang taka ruihhlo avanga kan thalaite an buai anih chuan kan hmalam hun hi a chhe hle a ni.
Kan ram min runa min tichhe mektu ruihhlo dona kawngah hian chhungkua, khawtlang kohhran leh sorkarte hi kan tranrual a, theihtawp kan chhuah a hun tawh takzet a ni. Kan ramah mipa kan hek em em mai a, zantina news TV a puanah mitthiah hmeichhia aiin mipa a letin kan tam deuh reng mai a ni. Kan thalai mipa leh pa tamtak Zu leh drugsah an talbuai mek a, hetiang a nih chuan kan hmalam hun zelah mipa chhaw tlak kan nei mang lovang tih hlauhawm tak a ni. Tunah chuan drugste pawh langsar takin an ti ngam tawh a, tlaitin maia Aizawl hnaih lama lirthei kal tamziate hi theuneu lo tak a ni. Ruihhlo dona kawngah Excise & Narcotic Department te, YMA ten theihtawp an chhuah chung pawhin a tam tual tual em ni ang tih mai tur a ni. Chuvangin khawtlang, kohhrante kan tanruala theihtawp kan chhuah a hun takmeuh tawh a ni. Tunah hian ruihhlo ngai enkawl mek centrea awm hi IR Battalion 3 zet an ni tawh maithei. Thalai zinga rilru buai leh mahni intihlum tam ta lutukte hi a chhan bulpui ber chu ruihhlo hi a ni kan tilo thei lo. Ruihhlo avanga mahni intihlum leh thihna thleng pawh hi tam tak a ni tawh a ni.
A do dan tur bulpui berah chuan nu leh pa ten chhungkaw nuam kan siam a pawimawh a. Nupa inthen mai mai laka kan fihlim a tul hle bawk. Ruihhl;o ngai kan tih te hi chhungkaw kehchhia leh nu leh pa enkawltu nei mumal lo an tam ber a rinawm. Thalaiten chhungkaw din, nupaa insiam kawngah I fimkhur hle teh ang u. Chubakah chuan zuk leh hmuam lama fihl;im tur hian tran ila bawk ang u. Heng zu leh ruihhlo kan tihte hi a bulpui leh alo intranna chu meizial zuk leh tobacco lam thil tih hmasakah a intran fo. Heng thil hote ni a kan ngaih hi a bul intranna a nih thin avangin nu leh pa te pawhin kan fate hmuhah zuk leh hmuam lam tih loh hi a tha khawp mai. A thaberah chuan tih loh tawp a ni. Mizoramah hian zuk leh hmuam lama kan sum senral hi a tam khawp ang le. Khawtlang leh kohhrante pawh hian zuk leh hmuam lama kan ram a fihlim theihna tura tran lak hi a pawimawh khawp mai. Mizo hnam kan tlem si a, heti taka ruihhlovin kan thalaite a tihbuai si chuan hnam dingchhuak lo kan ni pal hang tih te pawh a hlauhawm rum rum ta mai.
Ram hruaitu leh khawtlang leh kohhrante trangruala ruihhlo do kawnga ke kan pen a ngai ta takzet. Politics, khawtlang leh kohhrana inhman em em ringawt hi a tawk lo. Lalpan Zoram hi kan ram tur min lo ruatsak a ni a. Mizo hnam niin kan lo seilian a, kan hnam hi kan hmangaih a, a dinchhuahna tura theihtawp chhuaha ke kan pen ho a ngai a ni. Kan hnam hi kan hmangaih a, a thatna tur kan duh a nih si chuan tuna min run mektu ruihhlo dona kawngah inthuruala pheikhai kan vaw za a trul ta hle a ni. Isua hian kan thlarau chauh a chhandam lo va, kan rilru leh taksa thlengin min chhandamna tur hian a thawk a ni. Khawvel hi engchennge ala awm dawn kan hre lova; mizo hnam hi engtianga tamin nge kan la inthlah pun dawn kan hre hek lo va. Kan hnam alo dinchhuah a, he kan ram hi nuamtaka siam tur chuan min tichhe mektu leh min dotu ruihhlote hi kan do zaa, trangruala theihtawp kan chhuah a hun takmeuh ta a ni e.