KAN THLA HMING ZIAH DAN HI

  • PC Thang Zikpuia

Mizo-te’n calendar-a kan thla hming kan ziah dan hi a dika kan ziah a ṭùl tawh thu ka sawinaah, Mizo Language Development Board (MLDB) Chairman Pu R.Lallianzuala chuan hemi chungchâng hi MLDB hma lâknaa a rawn tel tur thu a sawi hlauh mai a, ka lawm ngei mai. Tuna kan thla hming kan ziah dan hi chu grammar aṭanga ziah dan tur dik kan la hriat chian hmâa kan lo ziah dan, a dik lo tih pawh hre lĕm lova kan chhawm zui tak mai mai kha a ni a; chuvangin, kan thla hmingte hi grammar dika kan ziah ve hi a hun tawh tak zet a ni.

Mizo ṭawng kal phung leh grammar-ah chuan noun hi noun vek sawi fiahtu atana kan hman chuan ‘nounal adjective’ (noun adjunct) tih a ni a. Entir nân kan kût hming–‘Pâwl Kût, Mim Kût’ tihah te hian ‘kût’ hi noun a ni a, hei hi noun vĕk ‘pâwl’ leh ‘mim’ hian eng kût nge tih an rawn sawi fiah ve ve a. Hetah hian ‘kût’ sawi fiahtu ‘pâwl’ leh ‘mim’ hi noun ni chunga adjective ni kawp, ‘nounal adjective’ chu an ni ta a. Grammar-ah chuan noun leh nounal adjective chu noun phrase (spaced compound noun) a nih avangin ziah zawm loh tur a ni a, proper noun-a kan hman pawhin ‘Pâwl Kût, Mim Kût’ tia ziah tur hi a ni ta a ni.

Hetianga noun sawi fiahtu atana noun vĕk kan hmannaah hian, noun pahnih ṭang dun pawh noun vĕk sawi fiahtu, nounal adjective (nounal adjective phrase) atan hian a hman theih ta bawk a. ‘Pâwl Kût’ tih leh ‘Mim Kût’ tih pawh hi noun dang, ‘thla’ sawi fiahtu atan kan hmang zui thei a. Entir nân–‘Pâwl Kût Thla, Mim Kût Thla’ tia kan sawi hian noun phrase–‘pâwl kût’ tih leh ‘mim kût’ tih hi ‘thla’ sawi fiahtu nounal adjective (nounal adjective phrase) an ni ve leh a. Hengah hian noun phrase ‘pâwl kût’ tih leh ‘mim kût’ tih hi ‘thla’ sawi fiahtu nounal adjective phrase atana kan hman avang mai hian ‘pâwlkût, mimkût’ tia ziah zawm daih tur a ni lo a, ‘thla’ nena kan sawi kawpnaa proper noun atan kan hman pawhin ‘Pâwl Kût Thla, Mim Kût Thla’ tia ziah mai tur a ni ta a ni.

Hemi anpui hi entirna han tar lang ila, noun thu mal pahnih ṭang dun—‘Mizo thawmhnaw’ tih hi noun phrase (spaced compound noun) a ni a, ziah zawm chi a ni lo a. Hei hi noun vĕk ‘dawr’ sawi fiahtu atan hmang ta ila, ‘Mizo thawmhnaw dawr’ kan ti ang a, hetah hian ‘dawr’ sawi fiahtu atana noun thu mal pahnih ṭang dun, ‘Mizo thawmhnaw’ tih hi nounal adjective phrase an ni ta a. Hetianga ‘dawr’ sawi fiahtu nounal adjective atana kan hman avang mai hian ‘Mizothawmhnaw’ tia ziah zawm daih tur a ni lo a, ‘dawr’ nena kan sawi kawp hian proper noun atan kan hmang a nih pawhin ‘Mizo Thawmhnaw Dawr’ tia ziah tur hi a ni leh ta a ni.

Hetiang chiah hian ‘Pâwl Kût Thla’ tih leh ‘Mim Kût Thla’ tihah te pawh hian ‘thla’ sawi fiahtu atana noun thu mal pahnih ṭang dun, nounal adjective atana kan hmante hi ‘Pâwlkût, Mimkût’ tia ziah zawm daih tur a ni lo a, ‘thla’ nena kan sawi kawpa proper noun-a kan hmannaah pawh ‘Mizo Thawmhnaw Dawr’ tia kan ziah ang bawk hian ‘Pâwl Kût Thla, Mim Kût t Thla’ tia ziah tur hi a ni a, noun phrase (spaced compound noun) an niha kan ziah zawm loh ang ang khán noun adjective phrase atan kan hmang tihna a ni.

Hetianga noun vĕk sawi fiahtu atana noun thu mal pahnih ṭang dun, nounal adjective atana kan hman ang bawk hian noun leh verb ṭang dun pawh noun sawi fiahtu ‘adjective phrase’ atan kan hmang ṭhin bawk a. ‘Ram Tuk Thla, Ṭo Mir Thla, Ni Kìr Thla, Khuang Chàwi Thla, Pâwl Tlak Thla’ tihah te hian noun leh verb ṭang dun ‘ṭo mir, ni kìr, khuang chàwi, pâwl tlak’ tihte hi eng thla nge tih sawi fiahtu ‘adjective phrase’ an ni leh a. Heng adjective phrase hi ‘thla’ hming sawi fiahtu an nih hian eng vang maha ziah zawm tur a ni lo a, ‘thla’ nena kan sawi kawpa ‘ṭo mir thla, ni kìr thla, khuang chàwi thla, pâwl tlak thla’ tia kan sawi hian noun phrase (spaced compound noun) an ni a. Heng hi proper noun-a kan hman chuan ‘Ṭo Mir Thla, Ni Kìr Thla, Khuang Chàwi Thla, Pâwl Tlak Thla’ tia ziah tur hi a ni leh ta a ni.

Heng anpui chiah hian ‘thla’ hming sawi fiahtu atan hian noun leh verb ṭang dun thu dang hi adjective phrase atan hmag chhin ta ila, ‘ram hmangaih thla, lo vah thla’ tiin sawi ta ila, hetah hian noun leh adjective ṭang dun ‘ram hmangaih’ tih leh ‘lo vah’ tih hi eng thla nge tih sawi fiahtu adjective phrase’ bawk an ni a. Hetianga eng ‘thla’ nge tih sawi fiahtu adjective phrase atana kan hman avang mai hian noun leh verb inkawp hi ‘ramhmangaih, lovah’ tia ziah zawm tur a ni chuang lo a ‘thla’ nen kan sawi kawpa proper noun atan kan hmang a nih pawhin ‘Ram Hmangaih Thla, Lo Vah Thla’ tia ziah tur hi a ni a.

Hetiang chiah hian noun leh verb ṭang dun ‘ram tuk, ṭo mir, ni kìr, khuang chàwi, pâwl tlak’ tihte pawh hi ‘thla’ sawi fiahtu adjective phrase an nih avang mai hian ‘ramtuk, ṭomir, nikìr, khuangchàwi, pâwltlak’ tia ziah zawm tur a ni lo a, ‘thla’ nen kan sawi kawpa proper noun an nih pawhin ‘Ram Tuk Thla, Ṭo Mir Thla, Ni Kìr Thla, Khuang Chàwi Thla, Pâwl Tlak Thla’ tih hi grammar-a ziah dan tur dik chu a ni leh ta a. ‘Ramhmangaih Thla’ tia ziah a dik loh ang bawk hian ‘Ramtuk Thla’ tia ziah hi a dik ta lo a ni.

Thu mal pathum ṭang rual, noun phrase leh verb inkawp pawh adjective phrase atan hian hman theih a la ni leh bawk a. ‘Vawk Hniak Zawn Thla, Sa Hmul Phah Thla’ tihah te hian thu mal pathum inkawp, noun phrase leh verb ṭang rual ‘vawk hniak zawn, sa hmul phah’ tihte hi ‘thla’ sawi fiahtu adjective phrase an ni leh a. Hengah pawh hian thu mal pathum inkawpte hi ‘thla’ sawi fiahtu an nih avang maiin ‘vawkhniakzawn, sahmulphah’ tia ziah zawm daih tur a ni lo a, ‘thla’ nen kan sawi kawpa proper noun-a kan hman pawhin ‘Vawk Hniak Zawn Thla’ tiin leh ‘Sa Hmul Phah Thla’ tia ziah tur hi a ni leh ta a ni.

Heng anpui chiah hian noun phrase leh verb inkawp thu dang hi adjective phrase atan hmang chhin ta ila, ‘Vawk Hniak Inzawm Thla’ tiin leh ‘Beram Hmul Meh Thla’ tiin sawi ta ila, hengah hian thu mal pathum ṭang rual, ‘thla’ sawi fiahtu adjective phrase hi ‘vawkhniakinzawm’ tiin leh ‘beramhmulmeh’ tiin ziah zawm daih tur a ni lo a, ‘thla’ nen kan sawi kawpa proper noun atana kan hman pawhin ‘Vawk Hniak Inzawm Thla, Beram Hmul Meh Thla’ tia ziah tur hi a ni ta a. Hetiang chiah hian ‘vawk hniak zawn’ tih leh ‘sa hmul phah’ tihte pawh hi adjective phrase an nihnaah hian ziah zawm tur a ni lo a, ‘thla’ nen kan sawi kawpnaa proper noun atana kan hman pawhin ‘Vawk Hniak Zawn Thla, Sa Hmul Phah Thla’ tia ziah hi ziah dan tur dik chu a ni ta a ni.

Hetianga a dik zawk han sawi hian grammar aṭanga ṭan fung mumal nei lĕm si lova, “Kan lo ziah ṭhin dan,” tih mai mai châng thlana ṭan khawh hi thil chin dan phung tur niin a lang lo a; grammar hi Mizo ṭawng ziah dan tur chungchângah chuan teh fung dik a nih avangin, grammar aṭangin engtia ziah hi nge dik tih hi kan ngaih pawimawh ber tur chu a ni zâwk a. Chuvangin, Mizo ṭawng hi ‘ṭawng awmze nei leh kal phung fel tak nei’ a ni ve tih hi kan hriata, a ziah dan turah pawh grammar aṭanga ziah dan kal phung fel awm sa a neih ve hi kan ngaih pawimawh a hun tawh hle.

Hetiang taka Mizo ṭawngin grammar aṭanga ziah dan kal phung fel tak a neih hi tun hma lam khán kan lo la hmu fiah ngai lo a; kan mi hmasate’n ziah dan tur nia an ngaih anga, dik nia an hriat dan anga mi an lo ziahpui dan ang ang kha a dik loh dan pawh hmu thiam lovin, a dik zawka thlâk tumna pawh nei chuang lovin hei leh chen hi kan lo chhawm nawk nawk reng a. Kan sawrkar calendar-ah te meuh pawh ziah dan dik lo pŭi pŭiin mahni thla hming kan la ziak kiau kuau reng mai a ni a. Hei hi tun ṭhangthar grammar man pha chinte khawvelah hi chuan Mizo Langauge Developement Board (MLDB) hian ngaihmawhah rawn nei ngei se a lawmawm ngawt ang le.

Leave a Reply

error: Content is protected !!