Mau vs Mizoram CM?

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKEUNA

Mizopa tan chuan thing leh maute hi in sak nan leh thil chihrang hrang siam nan kan mamawhin kan hmang tangkai hle. Khawvel pumpuiah China hian mau a ngah ber a, a ram hectare maktaduai 7.00-ah mãu chihrang 500 lai a nei. India hian dawtin a ram hectare maktaduai 4.00-ah mãu chihrang 136 a nei bawk. India ramah India hmarchhakte hian mãu kan ngah ber a, a ram zãu zawng zaa 28% hi mãuin a awh. India hmar chhhak zingah Mizoramin mãu kan ngah ber a, kan ram 9,210 Sq.km awhin za zela 43.9% -a zauah mãu/rua chihrang 28 vel zet kan nei niin Mizoram Forest Department chuan a tårlang. Hetiang khawpa tangkãi a nih avang hian kan ram hruaitulu ber berte pawh hian CM an han nih phat hian mãu an buaipui nghal phat zel niin a lang. Brig. T. Sailo pawh khan mau kan ngahzia hriain Bairabi tlawngkamah lehkhapuan siamna (paper mill) din a sawimawi a; Pu Denga pawh khan a tuipui tho niin a lang. Pu Hãwla erawh kha chuan mãu kan ngahzia leh tangkaizia chu a hria a, mahse, mãu lam kaihhnawih project/scheme a kalpui ve lem lo niin a lang. Pu Zorama a lo lal a, a term apiangah mãu a buaipui niin a hriat theih a; tunah Pu Duha a lo lal a, mãu sãwngbawlna lam a rawn tuipui veleh tan niin a lang. Engpawhnise, kan ram hruaitulute’n mãu an lo buaipui tawh dante thlir lawk teh ang.

HMALÃKNA HMASA

C.M hlui Pu Zorama khan 8.2.2019 zan khan CM’s Conference Hall-ah Dr. N. Barathi, Bamboo Consultant, Energy Plantation Consultant leh Pu Hae-Bong Cheoung, Advisor, Eco-Nexus chu kãwmin Mizorama mãu tha chi tam tham tak phun leh tihpun dan tur a sawipui a. CM chuan-Industry hrang hrangah mãu mamawhna a sangin, hun reilote chhunga puitling zung zung a nih bawk avangin environment tana tha tur leh suma hlãwkna tur thlir pawhin a that hle thu a sawi a. Mãu hi chi chhuah zen zen lo a nih avangin tam tham taka mãu hmun siama phun tur chuan science thiamna hmanga tihpun chu a tul a ni, a ti a. Chumi atan chuan Dr. N. Barathi chuan mãu chi khat – Dendrocalamus Brandisii variety khat chu hlawhtling takin tissue culture tiin kum nga chhung a beih hnuah a lo tihpun sak thu a sawi a. Chief Minister chuan kalphung mumal tak neih a, mãu hmun tur buatsaih te, lei tha leh tui lakna tha te, mãu hmun kara hmun ãwl hmang tangkai tura thlai dangte chin tel dan leh thil tul dangte sawiho fel tul a tih thu a sawi a. Pu Hae-Bong Cheoung chuan an company-in mãu atanga fuel an siamchhuah thin thu sawiin, chumi atan chuan engtik lai pawha mãu tam tham tak supply mamawh reng a nih thu a sawi; Mizoramin bul tanna tur sum a mamawhte state leh ram pawn atanga hmuh theih dan turte an sawiho bawk a, a sâwngbàwlna kawngah leh market thlenga mumal taka kalpui a nih theih nan bawh bik ram neiin, cluster mode-a kalpui tum a ni.

Bamboo Project hi mumal taka kalpui a nih theih nan MNF Ministry khan Bamboo Development Board a din tawh a, bungraw tul leh rua/mãu thar chhuahte phurh chhuah a nih theih nan a theih chin chinah bamboo link road lai turin PWD hnuaiah Bamboo Link Road Committee pawh din a ni tawh. Bamboo Project atan hian state sorkar ruahmanna piah lamah, Centrally sponsored scheme hnuaia National Bamboo Mission atangin mumal taka hmalak tura tih a ni bawk.

Khatih laia CM Pu Zorama khan July 15, 2019 khan, Mizoramah raw chi eng emaw zat a lo thlen tawh thu leh 3,000 vel chu hardening ti tura a ?iak phun a nih thu a sawi a. He mãu chitha chi hi Tamilnadu-a Masuri Laboratori-a test ft. 120-a sei malpui tia, chãng nei lo kha a ni ta chiah em? tih erawh hriat a ni lo. Hetih lai hian RTI Act hmanga Samuel Lalruatsanga zawhna, Horticulture department SPIO-in July 29, 2019-a a chhan danin, Horticulture department @Eden huan department-in tun thlengin rua/mãu chî state páwn a?anga lâk luh a la nei lo. Rua/mãu chi supply turin tu nge/eng company nge thlan a nih, tih zawhna chu, “Rua/mãu chi supply turin mimal emaw, company emaw thlan a la ni lo,” tiin an chháng. CM Pu Rama thu leh Horticulture department hotute thu inmil ta lo tlat mai kha tunge dika tunge thiam tih hriat a va har ta em!

MÃU TIAK LEI NANA SÊNSO

Kum 2020-22 chhung khan Mizoram chhunga district 11 atan mãu tiak tha chi ft. 120-a sei, malpui tia, chãng nei lo, Tamilnadu ami ni ngeia ngaih 849425 lei nan ?. 6,48,16,250.00 hman ral a ni a. Aizawl district-in chang tam berin 336125 a chang a, a chang tlem ber Khawzawl district-in 4000 a chang a ni. Hetih lai hian Mizoramin mãu atanga sum a lakluh chu sakawrhmuituai tlanga mãu pum 800 pum 1 ?. 31.25 hisapa hralhna man ?. 25,000/- (singhnih sangnga) chiah a la nih thu tuna kan CM thar Pu Duha hian Assembly House-ah a sawi kha kan la hre reng ãwm e. Mãu chi lei nana cheng vbc 6.48 zet hman a ni chungin Horticulture department@Eden Huan Department hotote’n RTI Act, 2005 hmanga zawhna an chhãnnaah khian mãu tiak supply-tu tur an la thlan loh thu tarlan a ni bawk si a; tumah supplier awm si lova mãu tiak supply a nih bawk si chuan guiness world record-a dah luh ve chi a ni ngei ang. Nge, kha thil kha CBI koh luha chhuitirleh hnuhnawh chi tur zawk em niang? Hetiang zat zat sum kawng bo awm nia lang kha a lo thlãwna luang ral ringawt tur chuan a uihawm viau lo maw?

CM THAR HMALAKNA

CM hlui Pu Rama ang bawk khan tuna CM thar Pu Duha hian Krismas hma lawk khan a pisaah bawk mãu sãwngbawltu company pakhat kãwmin a titipui veleh a. Hetah phei hi chuan Bairabiah mãu hriak (ethanol) lak chhuahna khãwl buna tangkãi taka sum lakluhna project siam a that tur thute sawipui a ni a. Tin, mãu atang hian fuel pawh siam theih a ni a, tihtakzeta mãu sãwngbawlna project hi kalpui a nih tak tak chuan ZPM policy zinga tel mini paper mill din pawh hi kalpui thuai theih a ni ngei ang. Chumi tur chuan tuna vaiho hnena mãu mahal-tir mek hi tihtawp vat a ngai ang a; chutih rualin Brig. T. Sailo (L) ngaihdan ang khan Paper mill emaw, industry lian kalpui tak tak tur chuan kãwlphetha intodelh hmasak a ngai a, chuvangin, hmanhmawh hleih theih a nih loh hmel hle. Eng chhit man bat ve loh ringawt aia tha zawk chu kãwlphetha intodelha state danga hralh chhuah tham khawp neih hi a ni. Ram intodelh (developed country) ah chuan kãwlphetha hi a awm a, an chhi mai a; keiniah erawh kãwlphetha hi a awm zing lutuk a, chhit hman pawh a ni meuh lo. Kãwlphetha hmanga ei zawng mekte tan phei chuan chaw nghei mai awl tak tur a ni. Kãwlphetha hmanga ei zawng nu pakhat mi in luaha khawsa mek chuan-”current kan nei ngun lutuk a, in luah man pawh ka intuak daih hlei thei lo; ei leh in tur hisap tel a ngai reng bawk nen, kan Zoram ve hi chu a va han hahthlãk tehlul em! Khawvel chhuahsana Burma rama pema chhangban hlir rin tawh mai ka duh” a ti a, a lung a ãwi lo hle. Chuvangin, mãu sãwngbawlna hlawhtling taka kalpui tur chuan kãwlphetha hnianghnãr phawt a ngai a ni.

A TLÃNGKAWMNA

Mãu hi a tangkaiin a hlu bawk aniang; ex-MLA-cum-Bamboo Development Board Vice Chairman Dr. K. Pachhunga pawh khan -”The future technology of the world is bamboo technology” tih a nih tawh thu Assembly House-ah a puan tawh kha kan la hre reng ãwm e. Nia, mãu hi fuel siam nan te, ethanol lak chhuah nan leh agarbati kuang, nawalh kuang, tooth brush, furniture chihrang hrang, rawmawl, parda, inhrukpuan, lehkhapuan siam nan leh thil dang dang bakah a tuai chawhmeh tui tak a ni bawk a, kan CM apiang deuh thawin mãu sãwngbawl an tuipui hi chu alawmawm takzet a, abik takin Hnam Chhantu Pãwl tan phei chuan vanneihna ropui tak a ni lehzual ngei ang. Mãu chikna khawlte pawh kha chah chhuah theih ni tawh se a tangkãi ngawt ang. Chuvangin, tun sorkar hi chuan sorkar hmasain an sorkar chhung zawnga an beih pawha mãu an hlawhtlinpui hlei thei lo ang kha ni lovin hlawhtlinpui ngei tur leh mipuite tana eizawnna tling ngei turin buaipui char char se a lawmawm ngawt ang.

Leave a Reply

error: Content is protected !!