- Dr. C. Lalrampana
A KAMKÊUNA
Bible-ah hian Olive thing hming hi vawi 42 zet hmuh tur a awm. A lan hmasak berna chu Nova hun laia tuilet kãm dan chin thlithlai tura thuro tirh chhuah a nih khan a lo hawleh lam chuan tuilêt a kãm tawh a ni tih chhinchhiah nan Olive hnah a rawn pu haw vã vã a ni tih kan hria. (See-Gen. 8:12).
Tin, Isua an man zan khan Gethsemane huana a tawngtai khan Olive thing hlim hnuaiah a tawngtai ngei niin a hriat theih. Zaithiam Pi C. Luri pa Pr. C. Saikhuma (L) pawhin Isua kha “Olive thinghnuaiah a tawngtai a…” tih hla phuahin thih a hreh ve hle a ni tih a hriat theih. A fanu Pi C. Luri’n thiam taka a’n sak vang vang phei hi chuan biangah chhingmittui a luang zawih zawih thei. A van ropui tehlul em! Hei hi kum 1,900 kal ta vel kha a ni tawh ãwm e. A mak hle mai tuilet kãm tawh khawmual thar/lei thar lo lang chhuak tan entir nan olive hnah chu hman tangkai a ni a; chutiang bawkin thuthlung hlui ran thisena inthawina tawp tawh tur leh Isua thisena thuthlungthar lo lang mai tawh tur entir nan amah Isua ngeiin Olive thing a rawn hmang tangkaileh chat mai a nih chu!(See-Joh. 18;1ff). Heng atanga thlir hian Olive thing hi a naupang lêm lo hle tih a hriat theih.
OLIVE THING NIHNA
Olive thing hi kum maktaduai 20-40 kal ta daih tawhah khan Italy ramah a awm tawh nia chhut a ni. Mediterranian luipui kam tuakah kum 7,000 kal ta vel khan an ching uar tawh hle niin hriat a ni bawk. Amah hi thing sang vak lo 8–15 m (26–49 ft) vela sãng, buk lii liai mawi tak a ni a, a rah pawh hi a hring eng nghalh niin ei itawm tak a ni. Olive hi chihrang tam tak a awm a, Mediterranean luipui kam tuakah leh India, china, USA, Peru, Chile, Argentina leh hmun dang dangah an ching nasa hle.
A chanchin kimchang ziah sen a ni lo.
A THATNATE
Hman lai atang tawhin olive hi damdawi chihrang hrangah an lo hmang tangkai tawh thin a; Isua hun laia Juda hmeichheho leh Isua nu Mariteho pawh khan olive hriak hi an leklam thin hle nia ngaih a ni. Hriselna atana olive tangkaina tlem tlem i han bihchiang teh ang:
A pil leh a zung
Olive pil leh zung chhum tui hi thisensang, zunhlum, pumpuina leh ril chak nan a tha hlea ngaih a ni. Mahse, pawng basa ngam loh tur, a tak awl êm êm a, vawi khatah ei/in nghek loh tur. Naupang 10ml leh puitling 20ml ei thin a tawk viaua ngaih a ni.
A hnah
Olive hnah pawh hi a pil leh zung ang bawk hian natna benvawn hrang hrangah a tha a, thisen silfaitu atan a tangkai hle bawk. A pil leh zung aiin a ru lo deuh a, ei tam deuh pawhin a pawi lutuk lo theia ngaih a ni. Naupang 10-15 puitling 20-25ml thleng ei theih a ni.
A hriak
Olive hriak hi natna chihrang hrang nachhawkna, vun, insulin, zunthlum, thiasensang, lung, thauchhe paihna, chêrna atan leh thil dang dangah a tha hle. Chawhmeh kan nan leh chaw chhumahte pawh tlem leih thin a tha. Tin, pem leh hliamahte pawh hnawih thin a tha hle.
Pum nawmna
Chaw pai tawih tha thei lo tan pumpui keh ril chakna thlentu a nih avangin olive hriak hi chawhmeh hel ei chi leh chatniahte telha ei thin leh chawa leih tel hlek thin hi pumpuar nuam lo chhawk zangkhaitu a ni thei.
Tar harna
Olive hriak hi antioxidant tha tak a nih avangin inla young rei duh tan nitin a tawktea ei thin hi tar harna thlentu a ni thei.
Ruh hriselna
Olive hriakah hian ruh chakna leh calcium a awm that avangin tha taka ei chuan Osteoporosis lakah mi a venghim thei nia ngaih a ni.
Mit chakna
Olive hriak leh nimbu tui leh chi tlem al nitin ei thin hi mit (gall-bladder) a thuah fai theih avangin mita lungte awm tur a veng thei tih bihchianna tanga hriat chhuah a ni.
Cell thuamchakna
Olive hriakah hian cell tichaktu polyphenol tha tak a awm avangin cancer vei leh lung (heart) tha lo tan ei fo a pawimawh. Chemotherapy la thin tan phei chuan ei fo tha hlea ngaih a ni.
Nguina damdawi
Olive hriak hi nguina (depression) venghimtu hormone-balance siamtu tha tak a nih bakah mood siam thatu a nih avangin nguina damdawi atan leh harhvan nan ei fo a tha.
A TLÃNGKAWMNA
Tualchhuak damdawi chihrang hrangte hi allopathic medicine aia an thawh chak loh avangin ei tur chin bithliah fel fak harsa tak a ni a, chutih rualin conventional medicine aiin ei tam a tul thin a; amaherawhchu, mahni thua ei uar chiam chiam loh a tha a, hetiang lama mithiam zawk rawna ei thin tur a ni. Eng damdawi pawh ni se, nitin a hun taka ei leh ei zat tur mila khêl lova ei thin hi damreina a ni e.