- Dr. C. Lalrampana
A KAMKEUNA:
Tai (Pile) hi Mihring taksa peng (part) pawimawh tak pakhat a ni. Pumpui chaw pai tawih tawh hnu, mihring tana pawimawh tawh lo inchhekkhawm a hun taka paih chhuahna leh kawchhunga boruak chhia mumal taka paih chhuahna, pumpui leh mawngkaw inkara palai hna thawktu (emissary) ek dawt (pipe) pawimawh tak a ni. Tai hi a chhah lem lova, hamda leh duarin chhung lam leh pawn lamah phui takin a bawh chhuak vek a, ek leh vawih zawng pawha harsatna awm lova nal taka chhuak nghal zat thei tura Pathian PHE Canal (tui kawng) siamsa a ni.
A nat chuan hrehawm tak a ni a, a lan chhuah dan pawh chihrang hrangin a awm thei. Tai natna hi chihnihin a then theih a, Tai chhung lam na leh a pawn lam nate a ni. A chhung lam hi na lem lovin a thi thin a, ek zawngin ekahte a thi a luan tel avangin pum na si lo, natna dang nei si lovin thenkhatin “ka ek a thi ringawt” tiin ngaih tha lo takin an awm fo thin. Tai pawn lam nã chu a thip a, mawnghlawm a tina thei a, a thip vung vung a, a sa huam huam thei bawk.
A ENKAWL DAN:
A tirte atangin dimdawi taka enkawl a ngai a, buhhawp leh chaw tuiril lam ei tam a tha a, chawrum leh thilsak tak tak ei tam loh phawt a tha. Ek tikhal thei chi Balhla, kawlthei etc. ei tam loh a tha. Chawrum leh ek tikhal thei chi ei hian tai, ek chhuahna PHE Canal-ah khan harsa takin chhuah tumin kan sang vak a, ekin tai a tawn mar chiam a, chu chuan tai chhung na emaw a pawn lam na emaw a tizual thin a ni. Tai natna hi damdawia enkawl dam theih a nih rualin a dam theih loh tawpah erawh zai a ngai thin. Mahse, zai pawha dam tak tak thei lo a awm bawk. Chuvangin, ei tur thlan thiam a ngai hle thin. Pumpuiin a pai tawih hleih theih loh thil sak leh sakhat hlawm ei vak vakte hian tai natna a thlen awlsam hle.
TAI PÃWN LAM NATNA:
Tai pãwn lam thazama thisen khãr a insiam a nih lohva na satliah ringawt a nih chuan a nat dan a ziaawm a, tawrh pawh a ziaawm thin. Ni 2-3 chhung a na tlangpui thin. A vung hial a nih chuan kar hnih khat thleng a awh thei a, lang chhuak lovin a rukin a na hle thin. Mawnghlawmte a tinain mawngkua a thip tuk thei a, thut a tiharsa thei hle bawk.
TAI CHHUNG NATNA:
Tai chhung natna hi lang chhuak vak lovin a awm tlangpui thin a, chutiang a nih chuan ek chu a rawng pangngaia awmin, ek pawn lamah thisen dal riaiin a pawlh tlangpui thin. Chutianga ek a awm chuan tai chhung lam natna I nei tihna a ni. Hetianga a awm chuan mawngkaw bul vel hi a thipin a thak thei hle a, daikal paha mawngsilte hian hiah vak vak a chakawm fo thin. A rei tawh chuan thazama thisen khar insiamin a na a lang chhuak thin.
TAI NAT CHHAN
Tai nat chhan hi hriat chian a harsa viau va, a chhan hrang hrang hriat mai theihte chu
- Pumpui leh Ril chak loh avanga ek that theih loh avangte leh ek hunbi mumal lova ek thin vangin
- Insawizawi loh lutuk avang leh chaw ei fimkhur tawk loh vang, fiber diet ei tlem vangin
3.Thau lutuk avang leh raipuar vangte leh rei tak tak a ngaia thut reng vangin
- Khuh benvawn neih avang leh khel bawr fel tawk loh avangin
- Mawng sil nana tui thianghlim lo hman avang leh mawngek silfai tawk loh thin vangin
- Ek khal lutuk avang a san mar vak vak thin avangin
- Ek paha lehkha chhiar thin avanga rei tak tak thut thin avangin
- Tuisik leh tuihnang in tlem lutuk vangin
- Santen leh Santenpui vei vangin
- Mawng sil lova, lehkha bawlhhlawh leh puanthem/hnim hnah leh hmawlhte/thing tang hman a vang in
A DAMDAWI:
Taina damdawi hi allopathy lamah chuan antibiotic chihhrang hrang leh laxative lam tam tak a awm thei a, mahse, indim loh chuan a damna tak tak hi a vang hle niin a ngaih thei. Chuvangin, lei ngai lem lova mahnia kan hmuh theih leh tih theih, ramhmul damdawi tha tak tak a awm a, heng hmang hian I tai (pile) a na ve thin a nih chuan inenkawl la, a thatzia I hre thei ang:
FARTUAH MÃM CHI:
Fartuah mãm chi, hling nei lo chi (butea frondosia roxb) a pil hring emaw, a ro emaw chhum tui in thin a tha. A pil hring 20grams tui liter khata chhum tur, a ro a nih chuan 10grams tui liter 1 nen chhum tur. Kum 10-15 leh a chung lam tan nitin rialno 2-3 in thin tur. Kum 5-9 tan nitin rialno ½-2 in thin tur. Kum 1 leh a hnuai lam, nausen la te lutuk tih loh tan rial no chanve a aia tlem in thin a tha.
ARCHANGKAWM:
Archangkawm pil pawh hetiang chiah hian chhum a, a tui in thin a tha. In tur zat pawh a chunga mi ang bawk khi a ni, Tin, a rah ei a tha bawk.
NEEM RAH:
Neem rah hel emaw a hmin emaw ei a tha.
ALOEVERA:
Alovera hnah tuamtu kawr kheh filh vek hnua taia tah/hnawih thin a tha. A chhunga a gel rawtsawm tui in bawk tur.
RAWTUAI)MAUTUAI:
Rawtuai/Mautuai zik no a hel emaw, a hmin emawa ei thin a tha.
TULSI
Tuilum glass 1 ah tulsi 3 drops+in nitin v2 in thin tur
THEIPUI RAH
Theipui rah ro chiahna tui in emaw, a hring ei a tha. Tai chhung lam banga thisen zãm tereuh te te kha a chat nasa thei a; chu chuan thi a tiput vak thin. Khami tireh tur khan THEIPUI kung hnãi la la, uluk deuhin puan them nem fai thianghlim hmangin hnawih ang che.
BAWNGHNUTE LUM:
Bawnghnute lum no khatah giu 1tsp pawlhin mut dawna in a tha.
APPLE UM:
Puanthem nem thiannghlim apple umah chiah huh la, a na laiah hnawih a tha.
BULUIH:
Buluih 100mg rawtsawmah khawizu 1tsp pawlhin nitin v2 in a tha.
COCONUT HRIAK:
Coconut hriak a na lia nitin v2 hnawih thin a tha.
THEIBUHFAI TUI:
Theibuhfai leh ramtheihmu tui chawhpawlh nitin no 1 v2 tal in thin a tha.
ÃIENG:
Mizo ãieng dip leh giu uluk taka chawhpawlh a na laia hnawih a tha.
CARROT TUI:
Carrot tui leh dania tui chawhpawlh nitin v2 kawruah laia in thin a tha.
P-LEX SYRUP:
Sekhupthur leh ramhmul chihrang hrang chawhpawlh Mizo Herbal Product Society, Keifang-in a siam nitin zing & tlaiah 50ml zela ei thin a tha.
A TLÃNGKAWMNA:
Khing tarlan bak pawh khi ramhmul damdawi dang tha tak tak engemawzat a la awm thei a, tarlan vek sen a ni lo. Ei dan tura thurawn khi nitin mahni ei hunbi ang zela eia in thin a tha a, i hmuh remchan theih ber khi tha taka i tih chuani I tai (pile) na thin kha zai kher ngai lovin a dam thei a ni tih i hre thei ang.