MAHNI THU DUH REV. DR. ZAIREMA!

  • Zoliansanga Tlau

Rev. Dr. Zairema (March 4, 1917 – December 4, 2008) kha Mizo zinga BSc leh BD pass hmasa ber a ni a. D.D leh D.Litt a dawng bawk a, Mizo zinga dawng hmasa ber a ni leh bawk. Kum 1945 khan Mizoram Presbytarian Kohhrana Pathian rawngbawl tura in pein, kohhrana a thawh chhung khan nihna pawimawh tak tak a chelh nual a; Kum 1983 khan kum 65 mi niin a pension ta a ni. A pension hnu khan BSI-in Mizo Bible lehlin hna thawk turin a ruai a, Bible lehlin tharah Chief Translator hial niin hna a thawk. An Bible lehlin thar chu kum 1995 khan an chhuah ta nghe nghe a ni.

Amah kha Science zir, BSc (Chemistry) Honours a nih avangin a Bible hrilhfiah danah Science-in nghawng a nei niin a rawngbawlpui Rev. Dr. Lalsawma leh Rev. Dr. Lalngurauva Ralte te kha an ngai a. Upa C. Rokhuma pawh khan “Science background hian nasa takin a thun a ni a ti a. Scientist-te chuan eng vangin nge (Why), eng tin nge (How), engtikah nge (When),, eng nge (What) tih hi an chhan theih hma chuan an lungawi ngai lo a, Rev. Zairema pawh hian Bible a hrilhfiahin hetianga chhanna a hmuh hma chuan a lungawi thei lo, a bikin thil mak chungchang a hrilhfiahnaah a ni zual. . Science ngaihtuahnaa a ngaihtuah hmasak phawt thin avangin a chhanna dik a hmuh hma chuan a lungawi thei lo a, hei vang hian a Bible hrilhfiahna pawh mi tam takin Liberal an ti thin a ni” (Rev. Zairema Theology, 2013, p.33) a ti.

Indopui II-na hun laia tangrual pawl te’n Japan rama 6 August, 1945-a Hiroshima-a Atom Bomb (Little Boy) an thlak leh 9 August, 1945-a Nagasaki hmuna Atom Bomb (Fat Man) an thlak chhanah tawng inlehlinsak dik loh vang nia ngaih a ni a. Tangrual pawl te’n Potsdam hmuna an inhmuh khawm tumin Japan chu inpe turin an hrilh a. Japan Prime Minister Kantaro Suzuki chuan Press mite hmaah “Mokusatsu” tiin a lo a sawi a. Tawng lettuin “Kan ngaihtuah thei lo” tiin let a. A awmzia tak chu “Kan ngaihtuah ang e” tihna a lo ni zawk a. Hei hian Rev. Zairema Bible lehlin danah pawh nghawng a nei a, a ngial a ngana lehlinna (Formal equivalent/Literal) aiah Bible awmze phaw chhuak zawnga lehlina (Dynamic Equivalent) chuan a hneh zawk a ni awm e (Rev. Zairema Theology, 2013, p.35)

Rev. Laldintluanga’n ” A Bible hrilhfiahnaah leh theology a sawi chhuahte reng reng kha ngun taka a ngaihtuah hnua sawi chhuak thin a ni a, a hmâin a tawng bul leh a background te ngun takin a lo chhui hmasa thin a ni” a ti a (Rev. Zairema Theology, 2013, p.171). Chutiang a nih mêk lai chuan Rev. Zairema thu vuakthlak apiang leh a thu leh hla zawng zawng hi sawisel tur awm lo khawpa tha famkim a ni tihna erawh a ni lo tih hria ila. Mihring ve bawk a ni a, fel famkim bîk lo leh, a theology paw’n chak tawk lohna lai nei a ni tih kan hriat tel ve pawh a tha ang.

Hetianga thil chhuia zir thin mi a nih avang hian Rev. Zairema hi mi tam takin ‘a thu a duh’ an ti thin reng a ni awm e. Bible a lehlin pui Rev. Lalbiaktluanga phei chuan “‘Mi veto dawn dawn em maw ni let’ ka ti hial thin a; mahse, a tawng bul leh background a lo zir chian hmasak thin vâng a ni” (p.171) tiin a sawi. Rev. H. Chalbuanga paw’n, “Mi hi ‘a thu a duh’ tih ngawt loh tur, Rev. Zairema pawh kha a thu a duh vang a ni lo, thil a lo zir hmasa a, mahni inrin tawkna (confidence) a nei tha a, a ngaih dan aia tha kan hria a nih si loh chuan a tang tlat thin a, a ngaih dan kan paih thlak theih chuan lungawi takin a pawm leh thei zel tho a ni” (p. 171) a ti bawk.

Mi thenkhat mahni thu duh ve tak mai, Rev. Zairema ang lo taka thil ngaihtuah chikna leh ngun taka lo zir chianna nei hawt si lo va, a dik leh dik loh pawh ngaihtuah miah lo va, a sawhkhawkin eng angin nge nghawng a neih dâwn tih lam pawh chhuta ngaihtuah si lovin, ‘ka thu chu ka thu’ ti ve tlat mihring hi awm ve theih a ni. Hetiang mi hi kan nih chuan Rev. Zairema nun atang hian zirlai zir tur kan nei ang.
A chang hi chuan a tu-a te mai pawh hi inngaitlawmin inngaihhniam chang nei thin mah ila, induhtawka inrintawk lai riau hun kan lo nei vek em maw ni chu aw ka tithin. Mahni inrintawkna neih hi thil pawimawh tak a ni a. Mahse, kan inring tawk leh lutuk ang nga, mi dangte thurawn tha leh kan dik lohna tak tak min hrilhin, kan beng kan chhu nghawng palh ang a, kan thinrim mai ang tih a hlauhawm hle. Fel famkim lo leh fing famkim lo mihring, tisual thei mihring kan ni tih kan inhriat reng a pawimawh. L Keivom (15 July, 1939 – 28 November 2021) khan ‘Zoram Khawvel – 8’ (2002, 2022, p.184 – 185)-ah chuan hetiang hian a lo ziak a”Thuziaktu tam ber hi awmêu tâk, mahni ngaihdan dik bera hria a sawhsawn hreh em em, an thuziak han khawih chet hlek pawh naka zen ang maia ngai thei lo, si hlur mai an ni duh hle a. Editor hna chu rifiri hna, mawhphurhna sâng tak keng a nih miau si avangin hna awhawm lo tak a ni…ziaktu tam tak chuan dan naranin an mit atang chauhva thil an thlir avangin, an sawi tum tak sawiah an inngai a, an thil sawi dan chu dik leh mawi, fel leh fiahin an hre bawk a” tiin.

Fing intih lutukna leh hria intih lutukna hian min tichhiain min tibuai thei hle a. Chutiangin, mi zahawm nih kan tum luat tukna hian min timualphoin min tichhe thei bawk. Chuvang chuan, mahni inrintawkna hloh si lova midangte thu leh hla zir chian a pawimawh. Mite thu leh hla chu a rintlaka a that pawt chuan emaw kan thu leh hla aia a lo rintlak zawk emaw a nih chuan kan dinna ngaiah ding reng lovin, a tha leh rintlak lama pakai mai a tha ang.

L. Keivom vek khan (ZK – 8, p. 187 – 188) “Mahni thuziak edit hi a harsa em em a. Kan kuthnu a nih avangin hre vekin kan inhria a, dik tawkin kan ngai a, dilchhut takin kan chhiar hnu pawhin chhut sual leh chhut hmaih palh hi a awm fo mai. Ka thuziak, vawi tam fe ka siamthat hnu leh editing min tih puitute’n an tuaihnum hnu, lehkhabua kan chhuah tawhte chu a hnua mit thara chhiara, beng thara ka ngaihthlak leh chângin, ho te tea lang si ka tihsual ka hmu teuh thin a, mak ka ti hial thin a ni. Chuvangin, tukverh dang ka mamawh takzet a ni tih ka hrechhuak deuh deuh a ni. Kan hriat lohzia hriat chhuah hi malsawmna leh hmasawnna ropui tak a lo ni” a ti a. A thil sawi hi a pawimawhin a tha hle.

Lalhmingliana Saiawi (1 January 1940 – 6 June 2016) pawh khan a lehkhabu hnuhnung ber ‘THUKHAWCHANG BU – 6-NA’ (2015, p.141)-ah khân ‘MI THUZIAK EDIT. A ZIAKTU SAWI LOH SAWITIR’ tih thupui hmangin ngaihnawm takin a ziak a. A sawi pawimawh deuh chu “Chanchinbuin mi thuziak an edit hian a chuangtlai lai leh a pawimawh lo lai an paih a thiang a, a ziaktu sawi tum tidanglam khawp erawh chuan an paih tur a ni lo. Ziah belha an sawi loh sawitir a thiang hek lo” a ti kha a ni. Ni e, mi sawi loh sawi tir hi chu thil huatawm tak a ni hrim hrim a, chin loh atan a tha hle ang. Chanchinbu Editor-te hian article/Essay an dawnte hi a ziaktu awrawl tidanglam si lovin an edit thiang a. Tawngkam chuangtlai pawh an paih thiang. Ziah dik loh palh a awm a nih pawhin an siamtha thiang a ni tih kan hria a tha ang – an sawi loh sawi tir erawh tel lo vin.

Lalhmingliana Saiawi vek khan “KA NOVEL – TE KA ZIAK ULUK NEN SAWI SUAL KA LA NEI TAM” (TKCH – 6, p. 68) tiin a sawi hmiah mai bawk. Lalhmingliana Saiawi hi chu ngaihsan loh a har a nih hi. ‘Writer theuh theuh Zikpuii Pa Nen’ tih thupui hmanga a thuziah te hi a ngaihnawm asin – “Kei chuan ka lehkhabu reng reng hi uluk tak zelin ka ziak a, ka ennawn a, ka siam tha leh thin a, sêi fe fe ziah that leh pawh ka nei fo. Ka ziak zo va, chhut tura press ka pek hnuah pawh ka la uluk zel a, a chhut chhin proof reading chu keimah ngeiin ka chhiar chhuak leh vek a, chhut sual lai chhut that dan tur chu ka kut ziak chhe tein ka ziak thin… Zikpuii Pa khan ka thurawn kha ngai pawimawh se chuan a masterpiece atana a tih Nunna Kawng thuampuiah kha samlam mai mai lovin ngunthlukin a ziak ang a, a ziah zawh hnuah a ennawn ang a” (TKCH – 6, p. 159 & 160) tiin. “Zofate zinga mahni thuziak ngun tak leh fimkhur taka edit peih bera ka hriat chu, fam ta thianpa Siamkima Khawlhring kha a ni” (ZK – 8, p.190) tiin L. Keivom chuan a thianpa Siamkima Khawlhring a ngaihsan thu a sawi bawk.
Kan thuziak mai ni lovin kan nun thleng hian vawi hnih vawi thum, a aia tam pawh kan edit fo a pawimawh dawn a nih hi. Eng pawh nise, mahni thu duh dan tha chu Rev. Zairema atang khian kan zir thei awm e.

Leave a Reply

error: Content is protected !!