MISUAL DÂWP THIAM JUDICIAL MAGISTRATE

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKÊUNA

Dan zirtirtute leh farisaite’n hmeichhe uire lai ngei an man tum khan tifuh inti takin Isua hnenah an hruai a, amah fiah nan engtinnge a tih ve teh reng tiin a uire lai ngei an man thu an hrilh a. Isua’n lunga an den tak tak hmain an zinga sual nei lovin deng hmasa turin a ngen a, sual nei miah lo, deng hlum tlak bik tumah awm hek lo le, a rukin an haw zeuh zeuh a, an haw fai ta vek a; lunga denghlumtu tur pawh an inhmu zo ta lo a nih kha! Thiamloh chantirtu tur an awm tak lohah chuan Isua pawhin thiamloh a chantir bik loh thu a hrilh rualin tileh ngai tawh lo turin a hrilh zui a ni. Misual kan tihte hi dan bawhchhetute an ni. Pathian pawhin a dan siam bawhchhetute hi thiam loh a chantir thin. Kan awmna leh khawsakna ram apianga dan siamte chu kan zawm a ngai a, chutianga danin a phuarna hnuaia awm peih lo leh dan pawisa lova palzut thinte chu misual, dan bawhchhetu an ni. Vantlang leh khawtlanga kan nunhona kawngah pawh kan awmna khawtlang azir zela inkaihhruaina dan an siamte chu kan zawm tlan a ngai a, chumi chu pawisa lova palzamtu apiang chu mana hrem an ni tthin. Chung sualna tlangpui inang tlang mihring tana hnawksak takte chu: rukruk, uire, tualthah, zuruih, ruihhlo ngaih, ramri inchuh, indo, innghirngho, insual buai leh a dang tam tak a la awm thei. Heng sualna langsar zual leh hringnun damchhunga kan nunhona kawnga hnawksak tak maite hi khawvel khawii ramah pawh kan do tlan leh dan leh hraia kan telh hmaih theih hauh lohte chu a ni. Heng sual dodalna bulpui leh innghahna (principle) chu Pathian dan sawm (ten commandment) a ni. Chuvangin, ringtu kan ni emaw milembia pawh ni se, heng hringnun damchhunga hnawksak tak takte hi tuman kan pawmzam thei lo. Hetih lai hian hringmite zingah sual nei lo, bawlhhlawh kai lo sawisel bo erawh pakhatmah kan awm lova, tisual thei, tisual palh thei, tisual lui thei vek pawh kan ni. Pathian chauh lo chu tumah famkim reng an awm lo. Kohhran pakhat inkhawmpui rorelnaah kohhran dan bawchhetu chungchang sawiho a nih laiin inkhawm kaihruaitu chuan “Sual nei lo kan awm em? Kan awm chuan ding ngam ang u* a ti a. Chu veleh Upa min pakhat chu a lo ding chhuak mauh mai! Rorel palaihote’n mak ti takin an thlir thup mai a, sawi zawm tur an van kher mai.

MISUAL CHU DÂWP AN NI THIN

Hringnun khawsak dan panngai baka uchuak taka khawsak ching leh dan leh hrai bawhchhetute chu man chhuah an nih chuan an chunga roreltu leh thuneitu Sawrkar, khawtlang hruaitute leh NGO-te pawh an ni thei. An thiltihsual dan chu chiangkuang tak leh kimchang taka chhui chhuah a, a phutawk hremna pek a nih theih nan zawhna (question) zawh a ngai thin a, a chhanna (Answer) atangin a chunga kutthlak dan tur chu a chiang tawh mai thin. Hetianga mi sual, an thiltihsual hriat chhuah leh hriat chianna tur kawnga indâwp kawngah hian fimkhur a ngaiiin fin thiam a ngai hle. Dan bawhchhetu, misualte hi an inang vek lo. Thenkhat chu zawhna zawh. rual ruala vuak kher pawh ngai lova inpuang nghal mai, zam ngai miah lo an awm laiin, thenkhat chu talhfiak nena kuthlak hnu pawha dâwp chhuah har tak te, a then chu an hlauh leh zâm lutuk avanga thil ni lo pui pui phuahchawpa sawi kual vak ching an awm bawk. Misual dik tak inpuang duh miah lo, thih thak thlenga luhlul taka tuar tlang ngam pawh an awm bawk. Hetiang kawngah hian mihring mizia hrethiam (psychologist) tha tak nih a pawimawh hle. Misual dâwp kawnga ka tawn hriatte tlem tarlang ila:

VDP/JAC-TE DÂWPNA

Kum 1982 khan khaw pakhatah mi pakhatin thil a ru a, VDP-te’n manin an dâwp a, ani lah chu luhlul ve ngilngel tak a ni bawk nen, an dâwp chhuak hlei thei lova. A tawpah an thinrim chuan an sawisak rawn ta a. A bengahte thisen chhuak khawpin an sawisaa thi lova ruangin a chhuak a. Damdawi inah hun rei fe a awm hnuah a lo chhuakleh chuan amah sawisatute thil neih hrang hrang chungah a theih ang angin a tuan a, ramhnuaiah khawsain chet a’n la tak tak mai chu tawh a khirh kher mai! A tawpah police nen tangruala vehthlem ngai hialin a awm a, VDP-te pawh an inchhir ram ram hle niin a lang. Khatih lai khan tunlai ang hian hmalaksaktu leh a thlavang hauhtu an awm ve lova khatih laia kutthlaktute kha an vannei hle a ni.

YMA-TE DÂWPNA

Kum 1984/1985 lai vel khan Aizawl veng pakhata Branch YMA chuan rukrûk thilah bawk mi pakhat an dâwp a Ani pawh hi luhlul ngilngel ve tak a nih avangin an duhthusam an hmu thei lova. A tawpah an zinga intifilawr felfai deuh bik chuan a mal khalh fal rei bik a. Mahse, an duh ang hmu thei chuang lovin an chhuah ta a. Misuala puh hian a khalhfaltu kha a theihnghilh mai lo, a khalh faltu thil neih leh bungraw chungah a tuan veleh ta chiah mai chu an chhungkua an buai phah rem rem kher mai! Hlâwkna aiin tawrhna an hmachhawn ta zawk a ni.

MISUALTE HI TU DÂWP TUR NGE?

Khawpui lian leh police out post/beat post awmnaah chuan VDP, YMA leh NGO-te hian misual an mante hi police kutah hlanin roreltute kutah an dah mai thin tur a ni. Police leh dan kengkawhtute awm miah lohna hmun a nih pawhin misual an dâwp kawngah fimkhur takin engkim an ti tur a ni. Tuna BNS dân tharah phei hi chuan mob rule ang hrima mi hrem leh sawisak hi phal a ni lova damchhung lung in tan theihna a ni. (See-BNS 103(2)). Misual mante hi dan anga police-a pek a nih hnuah dan hmangin0 roreltu (judicial magistrate)-te’n an dâwp zawk tur a ni. Magistrate-in chiang taka an diklohna a hmu a, thiamloh a chantir chuan a phu tawk hremtheihna dan awmsa hmangin a hrem mai tur a ni. Mipui vantlang leh NGO-te lo buai ve chiam a ngai lo.

JUDICIAL MAGISTRATE-TE DÂWPNA:

Police-in misual an man hnua Judicial magistrate hmaa inlante hi judicial magistrate-te hian an lo dâwp thin a. Misuala puhte hian sawipuitu (advocate) an nei veleh thin. Anmahni ngei juditial magistrate hmaa dingte chuan juditial magistrate zawhna hrang hrang dâwt tel lo, thudik tak hmangin an chhang tur a ni. Hetih lai hian thiltisuala puhte zingah pawh juditial magistrate zawhna chhang tha duh lo leh dâwp chhuah harsa zual an la awm thei cheu bawk. Misual dâwp chhuah kawnga judicial magistrate fing tak, thiam tak leh hlawhtling tak ka hriat chu Pu F.K Laihnuna (L) kha a ni. Misual inpuang tha duh lo tak pawh a hmaah chuan an inpuang ngei ngei thin. A aw a thum tha a, an psychology milin fing takin zawhna a zawt a, inpuan loh theih lohin a khalh awk thiam hle thin. Tun laia kan Judicial Magistrate-te hi enge an an erawh ka hre zui vak lem lo. Misual dawp chhuah an hnehsawh hlawm hle turah ka ngai.

A TLÂNGKAWMNA

Kum engemawti kal ta atang khan misual man leh dâwp kawngah hian mihring nunna hial inlaksak leh ramtuileilova inchhuah thawm hriat tur a awm zauh zauh ta. Entir nan: Mission vengthlang; Turial; Ngopa; Tuirial Airfoeld veng etc.-ahte thil thleng a awm tawh tih kan la hre theuh awm e. Hetiangi kawngah hian abikin VDP, JAC leh YMA-te an hming a hliau thin a, a pawiim a zahthlak thei hle. Tun tuma Tuirial Air field venga Tv. David Lalmuanpuia & Lalduhsakate chunga thil thlengah pawh hian mihring nunna hlu tak laksak a nileh ta mai hi a pawiin a rapthlak takzet a ni. An man tirh khan kutthlak tel kher lo khan theihtawpin an mize milin Judicial Magistrate Pu F.K. Laihnuna tih thin ang khan tha takin dâwp mai se, an duh ang an hmuh loh pawhin police kutah hlan mai se, hetiang hian boruak duhawm lo a thleng lo tur le? A mawhphurtu mante zingah khan VDP Secretary ber a tel lehnghal a. VDP Secretary hi midang khap beta thuzaizaptu tur a ni zawk a, mahse , a member pui nen hian kutthlaktu berah an tang zawk tihna em ni ang, man hmasak zingah an tel tlat mai! Rinhlelh thila an mante hi an vuak nasat tawh zia hretu an ni a, mihring nunna hlu tak hi dimdawi a ngai a ni tih an hre duh miah lo nge, hetianga thihna êm thleng lo tur hian engatinge VDP hruaitute hian an khap beh zawk loh le? Chuachhapah bialtu Pastor pawh hian engvanginnge Nutting pahnihte manganna au aw kha ngun taka ngaihtuah lova a lo palzam sak mai mai theih le? A kuta awm ni lo mah se, “Ekhai! tawk tawh teh se, ringtute kan ni a, zahngai tawh teh u, hei an nute hial ka hnenah an lokal a, Chintawk neih a tha ngai e ” a ti tur zawk a ni lawm ni? Mahse,hmuhsit zuina nen a lo hmachhawn ni khan a hriat theih a, chuvang chuan Zoram mipui leh Zoram khawvel pawhin bialtu Pastor hi an hmer tel ve lo thei lo a ni. A tawp berah chuan Mizoram Police tanpui thintu YMA,VDP/JAC leh NGO-te hi an pawimawhin an tangkai hle a. Amaherawhchu, police-te anga training pek an nih loh avang hian annihna behchhana hawipir ta mai leh mahni pate hna rochun ta mai emaw intite pawh an awm thei a, dan lam en hmasa thin lovin an vawk lallen ta mai thin ni berin a lang. Chuvangin, Mizoram Sawrkara home department hian sawrkar thawhpui NGO leh pawl hrang hrangte hi uluk deuhin training pein kumtin tuaitharin tuai hriam thin se abik takin VDP member tur phei chuan Training chhuak thlap lo chu tumah VDP-ah dah lo ngam se, chutiang bawkin YMA/JAC leh NGO hruaitu tur pawhin mi rilru puitling, belhchian dawl leh phunglung pui pui ni lo deuh, mi rilru tluang pangngai chin chauh thlang hram hram thin se tun anga buaina hi kan pumpelh thei ngeiin a rinawm.

Leave a Reply

error: Content is protected !!