- Dr. C. Lalrampana
A KAMKÊUNA
Kristianna hi kum zabi khatnaah khan Rom ram bial khat Judai ramah a intan a. Judaism pawl tenau Nazaret Isua zirtirna atanga lo piang chhuak a ni. Isua rawngbawl hun lai kha AD 27-30 (3787-3790 AM) inkar vel a ni. Zawi zawiin Kristianna a lo darh zau zel a, Mizoramah pawh Jan 11, 1894 khan sap missionary-te lo chhuakin Kristian kan lo ni ta a, tunah phei chuan ringtu zaa 87.16% vel zet kan awm tawh a, Kohhran pawl hrang hrang pawh 100 chuang zet kan awm mek ta. Kristian kan thahnem tual tual a, khawvel pawh a changkangin a thang chak êm êm a, chutih rualin kan rin dan pawh a dava tual tual bawk.
DANGLAMNA LO THLENG CHU?
Hebrai calendara thla thumna Sivan ni 6, 3790AM (AD 30) vel khan Jerusalema Marka nu pindan chungnunga mi 120 awmkhawmte zingah thlarau thianghlim a lo thleng a; chu chu Pentikos kan tih fo thin hi a ni. Khami ni atanga kohhran lo ding kha ‘Pathian Kohhran’ tih a ni. Tichuan, Jerusalem leh Judai ram hmun hrang hrangah thuthlung Thar Kohhran chu a lo darh zau zel a, a hnu kum 576 ral hnu AD 606 (4366 AM)-ah Roman Catholic a lo ding ta nawlh a. Pathian Kohhran zirtirna dik pensanin milem biaknate nen zirtirna chawhchawrawih mak danglam tak tak zakkep chungin a thang chak phian a. Kum 911 a lo ral meuh chuan Roman Kohhran chuan zirtirna dik lo a la lut hnem ta hle a niang, Kohhran kal diklohna her rem turin Martin Luther chuan Protestant Reformation chu kum 1517 AD khan a rawn tan a, a thesis 95 chu Germany khawpui Wittenberg-a ??castle kohhran kawngkaah a târ a. Thesis 95-te hi Catholic Kohhran zirtirna kalh zawnga ngaihtuahna 95 list a ni. Kum 1529 AD atang chuan protestant kohhran chu mumal takin a lo ding tan tak tak ta a ni. Tichuan, a tawi zawngin, Roman Catholic ni lo; vawiina hmuh theih kohhran zawng zawngte hi protestant kohhran vek an lo ni ta a ni. Hetih lai hian 30 AD kum vela ‘Pathian Kohhran ziding’ thlarau thianghlim lo thlen nia din, thlah kal zel la awm (remnant church)-te thurin vawng nung zel tute kha chu vawiin thlengin an la nung reng a, thuhruk (hidden)-in an la awm reng a ni tih erawh a rin thiam theih awm e. Roman Catholic zirtirna hniala dodaltu (protestant) theuh theuh zingah pawh rinna hmun khat, baptisma hmun khat, Lalpa pakhat an nih loh vang nge vawiin thleng hian biak in hran, inkhawmpui hran, maichâm hran, thurin hran, manual hran, buhfai tham hran sawmapakhat hran, mission field hran, hmeichhe pawl hran, thalai pawl hran, Headquarters hran, Pastor hran, Evangelist hran, kohhran upa hran, Missionary hran, hruaitu hran, lamtual hran, hruaitu hran theuh neiin mahni pawl mi leh sate chauh vanram kai turin an inzirtir a, tha berah an innngai theuh niin a lang bawk nen. Vanram beisei theuh theuh kawng hran theuh rekin a thlur seng sung ta mai chu a ni a, danglam ngam kohhran tih loh rual an ni nêm.
DANGLAMNA THA LEHZUAL
Bible pakhat ring theuh theuh, danglam ngam kohhran kan tam hle a, mahni pawl rin dan mil Bible chang la chhuakin hmai sen teuhin, insual peihsa atin tai pawng pawngin kan tang ngam theuh a; Bible hriatna (theological knowledge) lamah kan intlansiak nasain hriatna lamah kan sang hle. Sande sikul zirlai buah lah Krista nun dan a taka nunpui tur lam inzirtir aiin bible history & theological knowledge lamah ringawt inzirtirin hun kan hmang ral a, concordance, reference Bible, philosophy inhriatsiakna lamah kan chêk thukin kan sang hlawm hle. Bible-ah chuan:
Finna a nasat poh leh buaina a tam a, Hriatna a pun poh leh manganna a pung. Thuhriltu 1:18) tih ziak kan hmu. Pathian thu hriatna (theological knowledge) lamah chuan tuma tluk loh kan ni deuh fur tawh hlawm awm e. Mahse, Krista nun zemawi, hmangaihna, rinawmna, takna, dikna, dawhtheihna, ngilneihna, zaidamna, nunnemna, thuhnuairawlhna, ingngaihtlawmna, zawldawhnate erawh inzirtirna platform tha ber Sande sikul/Shabbat sikul lamah kan inzirtir ngai lova Kristian zaa 87.16% awmna ram ni siin tualthah, insawisak, invuakhlum, invite hlum, ruang chhar, kumtling lo pawngsual, inawkhlum, inuire, inrawk, nupui vawhlum, intuithlar, insual buai, kutling lova sum lak, zungawl vei, ruihhlo bawia tang, chhungkaw kehchhia, HIV+, cancer, natna tihbaiawm pui pui, neih thuhmun inkawp, smuggling, ralthuam hlauhawm tawlh ruk, mawngkawhur, LGBT, setana betu & setana hnena inthawi hmuh tur leh hriat tur a tam hle. Sodom leh gomora kan khum chiang hle mai!
A TLÃNGKAWMNA
Hriatna lamah chuan kan sang thawkhat ta. Pathian thu inhriatsiak Bible quiz competition hrang hrang leh theological knowledge lamah chuan kohhran, pawl lian leh tenau pawh kan lêm chuang lo. Pawl tenau apiang hian hnial khan an hria nite pawhin a hriat theih. Thu tha inzurtirna platform tha bera ngaih Sande sikulah lah theological knowledge lam hlir inzirtirna a ni a, thawkkhat lai phei kha chu Welsh ram kan inveisiak emaw ni? Biak in an rauhsan dan ilo hahipin kan sawi a, titi tui berah hmangin chilphuan tlabuah buah khawpin chil per uai uaiin kan sawisel a; chutih lai mekin kan nunah takna leh dikna, rinawmna leh hmangaihna
rêng hmuh tur a awm si lo. Inkhawm tam, inkhawmpui kal tam, Sande skul kai kim, zing tawngtai inkhawm kal tam, buhfai tham leh sawmapakhat leh thil pek, pek tam bakah kan thil tih that lam hma chhuanin kan hawi pir vah reng bawk a, chutih laiin biak in rauhsana kan deusawh mek Welsh ram kristiante nun dan erawh kan phak teuh si lo. Zoram chhung leh pawna zohnahthlakte nungchang bawlhhlawh leh mawi lo thâwm bak hriat tur lah a vang êm êm a, heng hian kan nunah Krista hmel a lan lohzia a tilang chiang hle mai! Chuvangin, a taka Pathian thu inzirtirna platform tha ber Sande skul zirlaiahte. hian theological knowledge ringawt âtchilh lovin kan Lalpa’n a taka kan nunpui tur mahni vengte hmangaih dan a taka nunpui tur leh a tiha thiltih nena lanchhuahtirna lamte hi inzirtir tam zawk ila tun ang êm êm hian kan ram hian mualphona a tawk lovang. Lal Isua rinna lamah kan tlan chak hle a, mahse, rinna chu thiltih tel lo chuan thi a nih avangin a taka Pathian thu nunpui kawngah erawh kan hlawhchham chiang hle tih hi kan pawm ngam a ngai. Chuvangin, kohhran pawh hian mahni awmna leh tlakna mual theuhah ‘change’ kan siam ngam a hun takzet ta. “Finna a nasat poh leh buaina a tam a, Hriatna a pun poh leh manganna a pung” tih zawng zawng hi a takin kan chang ta a ni ber mai.