- Dr. C. Lalrampana
A KAMKÊUNA
Hmarcha hi a va han tui tehlul êm! A tello chuan chaw ei pawh a tui thei lo. Ruaithehnaah a ni emaw, eng hun leh hmunah pawh, khawi hmunah emaw pawh ni se a tel lo chuan hringnun hi a famkim thei mawlh lo. Hmarcha ei thei lo, ngam lo, ei duh lo, ngeih lo awm zeuh zeuh mah se, zaa 98% hi chu hmarcha ngaina leh ngaisang, a tel lova awm hlei thei lo kan ni ngei ang. Hmarcha hi Vitamin tha tak, chawplehchilha chaw ei titui theitu a ni. Chuvangin, a nihna leh a thatna i han bihchiang dawn teh ang.
HMARCHAAH ENG NGE AWM?
Hmarchaah hian bioactive compounds, chihrang hrang:
Capsaicin: 0.1-1.5%
Dihydrocapsaicin: 0.1-1.5% Carotenoids: 0.1-0.5%
Vitamin C, Vitamin B6,
Minerals
Potassium
Flavonoids: Quercetin, Kaempferol
Phenolic acids*: Ferulic acid, Cinnamic acid
Terpenes: Limonene, Pinene-te a awm tha hle. Heng compound tha tak takte hian Antioxidant; nachhawkna; lung hriselna; natna hrik dotu leh thattu Antimicrobial a keng tel nghal bawk. An chinna leilung leh boruak azirin a tuidan leh a chak zawng hi a danglam thei hle.
KHAWVELA HMARCHA DINHMUN
Data Report thar bera a lan danin India hi khawvela hmarcha thar chhuak Hnem ber niin kum khatah ton maktaduai 3.47 lai a thar chhuak a ni. Ram hrang hrangin khawvel ram danga hmarcha an thawn chhuah tam dan indawt chu hetiang hi a ni:
India. 1.9B kg. -8.54%+7.52%
Bangladesh. 624.8M kg. +26.82% +318.02%
Ethiopia. 329.4M kg. +5.15% …
Thailand. 327.4M kg. -0.91% …
China. Rank 5. 318.1M kg.
Pakistan. 144.2M kg. +36.77%
Myanmar [Burma] 142.5M kg. +1.22% …
Benin. Rank 8. 133.4M kg.
HRISELNA ATAN Hmarcha (Red chili peppers) hi hriselna atana a thatna zirchian a ni tawh a, chung zingah chuan lung (heart) hriselna atana a thatna pawh a tel. A tawi zawngin tarlang ila:
- Antioxidant Properties: Hmarcha hian antioxidant a pai a, chu chu vitamin C leh beta-carotene-te a ni a, hei hian cardiovascular system-a oxidative stress leh inflammation lakah mi a veng thei a ni.
- Anti-inflammatory effects: Hmarchaa capsaicin hian anti-inflammatory property a nei a, hei hian cardiovascular system-a natna tihziaawmna leh cardiovascular hriselna tihchangtlunna kawngah a pui thei a ni.
- Improved Circulation: Capsaicin hian thisen kal leh thisen kal vel a ti tha thei a, hei hian thisen sang tihhniam leh rilru leh thisen zam hnathawh a titha thei a ni.
- Antithrombotic Effects: Hmarchaah hian thisen zam daltu lo awm tur venna atana pui thei tur compound a awm a, chu chuan lungphuchawl (heart attack) leh tlukthut (stroke) a titlem thei a ni.
LUNG HRISELNA ATAN:
- Thisen sang tihtlem: Hmarcha ei fo hian thisen sang neite thisen sang tihtlem nan a pui thei.
- Lipid profile siam that: Hmarcha hian triglycerides tihtlem leh HDL (good) cholesterol tihpunna hmangin lipid profile a titha thei a ni.
- Cardiovascular Risk: Hmarcha sen hian antioxidant, anti-inflammatory, leh antithrombotic effect a neih chuan cardiovascular vei theihna a tiziaawm thei.
A TLÂNGKAWMNA
Hmarcha hi chawhmeh tui tak a nih bakah damdawi tha tak a ni tel bawk. Kâng damdawiah a tha hle. Taksa leh vun kâng pilhah hmarcha hring (tharlam) a hmin tai chi tel lova râwt sawmin chulh/bel thin tur. A tirah a thipin a na vin hle ang; mahse, a rehleh thuai a, a kang chu a dam thuai a, a ser ngai hek lo. Chuvangin, i intihkan chuan hmarcha tai rawt sawm hmang tangkai thin ang che. Tin, hmarcha rawt sawm tui thak hi rukru, hmelmate mita phuh nan a thain a tangkai hle bawk. Mahni invenhim nan a tangkai hle a ni.