Social media hmangtute hi i fimkhur hle teh ang u

  • Dr. JT Vanlalngheta

Tunlai hian ram danpui ‘The Constitution of India’ Part-III Art.19 (1)-in thu sawi leh zalenna mipui sawrkarna (democracy) hnuaia min pêk hi social media-ah kan bawh chhe nasa thin niin a lang a; he article bawk (cl 2) hian he zalenna kal pelh hi a phal lo a ni tih i hre tel ang u. Social media, eg Facebook te hi han hawng ila thil lawmawm lo lam hawi leh dan bawh chhiatna lam hawi thu post hmuh tur a awm thin nia a lan atang hian he freefom of speech and expression hmang dik lo hi kan awm thin tih a lang reng mai. Social media: facebook bâkah, instagram, whatsapp, youtube, adt-a mahni duh anga thu sawi theih zalenna hian tawp chin a nei vek a ni tih hre lote pawhin he thu ziah kan chhiar atang hian tâwp chin a nei a, thu buai pawh awrh phah theihna a ni tih hriain kan thu post-ah fimkhur a ngai hle mai.

Ram danpuiin zalên taka thu sawi leh post te min phalsak hian a hnuaia thil pawimawhte avang hian he zalenna hi tawp chin nei lo (absolute)a ni lo tih hria ila:

1) Him tlân nân te;
2) India Sawrkar zahawmna vên him nan leh a hnuaia mipuite inunauna vawn him zêl nân te;
3, Ram dangte nêna inlaichînna a that zui zêl theih nân te;

  1. Mipui nun tha sâ vawn him nân te;
    5) Nun dân tha leh thianghlim awm sâ vawn him nân leh a ti chhe thei laka vên him nân te;
    6) Inhuatna thlen thei vên nân te;
    7) Dik lo taka intih hming chhiat vên nân te, leh
    8) Court ro rêlna beng hniam emaw, hmuhsitna vên nân te a ni. He’ng ringawt pawh hi sawi zau fê tham a awm.

Zo Nun Mawi zahawmna ‘decency & morality’ kalh a nih chuan dan hmanga inhrem theih a ni. Chumi awmzia chu Kristian tha pangngai tak emaw, mi nungchang tha pangngai taka awmte tih chhiat theihna khawp emaw, a tha lo zâwnga naupangte rilru hruai sual thei emaw, ti thlabâr thei lam hawi maw, entir nan, zahmawh rawngkai leh nungchang/nun dan mawi lo leh bawlhhlawh lam hawia thu thawn (to send message) te hi dan kalh a ni a, thu buai pawh neih theih a ni. Chubakah, social media-a thu thawn, fiamthu anga lang, mahse, chîk taka han ngaihtuaha chutiang ni si lo (law point: innuendo), mi dangte hming ti chhe thei post vak vak te pawh hi a him lova, thu buai neia jail bang zût theihna tho a ni tih hriain i fimkhur tlang ang u.

Social media kal tlanga mi chanchin dik lo taka sawi te, mi hming tha sa ti hming chhe zawnga sawi te, dâwt hmanga mi ei zawnna tha sâ ti hmêlhem leh hmusit zawnga sawi te, mi rilru tih nat te hi danin a phal lo va, thu buai awrh theihna bawk a ni; BNS 356 (1),(2),(3) &(4) leh1PC 499 & 450) leh IT Dan, Chapter XI, Sect.66A anga inhrem theih a ni bawk. Chimawm tak emaw, inhuatna thlen zui thei chi thil social media hmanga message thawn vanga, IT Dan Sect.66A anga thu buai awrh theih dan chungchang Supreme Court-in Shreya Singhal v Union of India-a thu remna a tih chhuahah Article 19(1)(a) kalh a ni tiin hnâwl mah se (2015), hemi chungchanga pawi khawihna hi Court chuan a ngai thu tak hle a; a la nung reng a, hetiang thil a thlena Police-te hriattîrna hmanrua FIR (BNSS Sect.173; Cr PC Sect.154) ec)pawh theh luha, la ziah luh zel theih a ni tia dah belh a ni thung.

Facebook, instagram, youtube, whatsapp leh a dangte zalen taka hman hi dan pawhin min phalsak tih kan hriat vek avanga heti taka hmang hi kan ni a; mahse, mawhphurhna nen fimkhur taka hman tur a ni si; inhuatna leh buaina chawk chhuak thei thil rêng rêng (‘re re’ tih hman hi Mizo tawng dik lo a ni) dah/post lo ila; chutiang bawkin, mi thu rawn dah (post)-te pawh fimkhur takin kan comment dawn nia.

Constitition-in zalenna bulpui ‘Fundmental Rights’ (Art.22-35) min pek, a bikin, kan thu ziaha khûrkhungin, ‘Freedom of Speech and expression’ hi India khua leh tui, Voter ID card nei tawh phawt chuan zalên takin kan hmang thei a ni, tiin kan thu ziah i”n ti tawp rih teh ang.

Leave a Reply

error: Content is protected !!