- Dr. C. Lalrampana
A KAMKÊUNA
Chhungkhat pa berin a chhungkua a ngaihthah a, mamawh leh tlakchham phuhruk nachang a hre lo a nih chuan chhungkua a tlaran a, chhungkaw zahawmna pawh a hloh thin. A chhungkaw tlakchham leh tlakbalna a thawm that nghal zel erawh chuan chhungkaw zahawm leh intodelh a lo ni thin. Hetiang bawk hian sawrkar pawh hian ram mipui mamawh leh tlakchham a phuhruk vat vat loh chuan sawrkar beng tla lo, sawrkar tlachhia a ni thin a. Rorel tlak lo sawtkar a ni tihna a ni.
TELPUITU A’N SAWRKAR
Mizo Union din atanga chhutin Kum 79 zet sawrkar hrang hrang kan hrawn tawh. Mipui mamawh rang taka tihlawtling nghal vat vat an awm ngai lo. Telpui tuan ang maiin muangchangin an che tual tual a, mipui tuihalna a chhawk zangkhai zung zung thei thin lo. Chhiatna leh hlohna, channa leh manganna nasa tak a thlen hman fo thin. Mipui mamawh leh harsatna chi hrang hrang sukiang tura mipui kaihruaitu chu sawrkar a ni a. Phut chhuah leh nawr sek ngai lova engkim tifel zung zung tur a nih laiin a tih tur a tih mai thin loh avangin mimal, NGO & Pressure group-te’n an tih miah loh tur an tih a ngai leh fo thin a ni. ZPM mipui sawrkar hi a hmaa mite aiin a zia deuh mahna tia mipuiin an thlir thup laiin engmah danglamna rêng a awm chuang hauh lo. Nawrhna chihrang hrang huaihawta nawr kal chawp ngai reng tho a la ni. A va han mak tehlul êm! Tunah pawh raltlan enkawl dan tur chungchangah harsatna tam tak a awm lai karah Sawrkar a ngawi hmiah si a, MZP-in April 8, 2025 khan General Headquarters Extended OB leh Adviser meeting kovin Myanmar leh Manipur buaina avanga Mizoram a raltlante chunga awm dan tur hriattirna thuchhuah a siam ta ringawt a nih kha! Kalphung thar sawrkar hi a hlui ber zawk niin a lang.
RALTLAN CHUNGCHANG
Tun thlenga Myanmar buaina avanga India rama rãltlante chu mi 980,000 an tling tawh a. UNHCR tarlan danin Delhi bikah Burma raltlan 30,000-40,000 awmin N. E. India-ah myanmar rãltlan mi 50,000-100,000 vel an awm a, abik takin Mizoramah report hnuhnung ber Dec. 2024 khan mi 33,724 awmin relief camp 126-a awm mi 16,575 nen chhiar tel an ni. Manipur atanga raltlan hi atirah mi 11,785 an ni a, tunah chuan 2,056 vel an ni. Bangladesh atanga raltlan hi mi 1,433 an awm bawk. Tichuan, an vaiin 46,942 raltlan la awm anga ngaih a ni.
Heng kan unau raltlante chhawmdawl nan hian kan CM zahawm tak; MPs (LS) & (RS)-te leh sorkar laipui dawrtu kan Ministers hrang hrangte’n Sorkar laipuiah rãltlante tan tanpuina an dil thin a, alawmawmin an fakawm hle. Heng vang hian Central sorkar chuan Mizoram-a Myanmar, Bangladesh leh Manipur a?anga raltlan 46,942 chuangte chhawmdawlna turin ?. 8 vbc a rawn pe tawh a ni. He fund hi Zoram People’s Movement (ZPM) sorkar chuan heng raltlante chhawmdawlna atan hian a hmang dawn a ni. Myanmar raltlan Mimal 33,724, a bik takin Chin State atanga lo kal, February 2021-a sipai rorel hnua tlanchhia an ni. Bangladesh raltlan mimal 2,014, a bik takin Chittagong Hill Tracts atanga lo kal, November 2022-a hnam buaina avanga Mizoram lo thleng; Manipur raltlan, ram chhunga raltlan 7,999, a bik takin Kuki-zo khawtlang atanga lokal May 2023-a hnam hrang hrang tharum thawhna avanga Mizoram-a inkhuarna zawngte an ni. Tin, Ministry of Home Affairs chuan Mizoram-a raltlan mi 45,000-te tan buhfai ?.5 vbc man a rawn pe tawh bwk.
A TLÂNGKAWMNA
Mizoram mipui, Mizoram sawrkar, Central sawrkar leh Kohhran hrang hrang bakah NGO hrang hrangte’n kan unau raltlante duat taka kan enkawl lai mek a, raltlante nena kan inunauna leh inzawmna tichhe thei zawnga boruak inmun mek awm anga lang hi a bul intanna chhan ber nia lang chu Feb, 2025 vela Celebrities Pu Vanlalsailova’n youtube channel kaltlanga Burma raltlante fuihna a auchhuahpui vang khan raltlante lo ngaithei lo sa tam takte’n an entawn ve ta sup sup ni berin a lang. Pu Vanlalsailova hian hmusit zawng leh deusawh zawngin ti lo mah se, a lo entawntute hian an kailek ve thei a chuvangin, a punlun phah vena lai a awm thei tihna mai a ni e. Mahni chenna hmuna mahni in leh lo pawh luah ngam lova lo tlanchhiate hi an lainatawm hle. An zingah misual tak tak chu an awm ve ngei ang; mahse, a sual ve lo thleng thlenga kan vaihma ta mai thin hi chu thil pawi tak a ni. Aizawl khawpui zofate tana Jerusalem thar ang hiala ngaitu kan unaute’n ngaihngam takin min rawn bel a, ral hrâng hlauva min rawn belh lai meka hlauthawng reng renga awm belchhah tura a hman hmanin tawngkam feikibara kan han khawhzui leh zuai zuai mai hi chu a tuartu tan a thlaphan thlak lehzual ngawt ang le! Raltlante zingah thil tisual an awm chuan, dan anga hremtu tur thuneitute sawrkar an awm a, an phu tawk angzia zelin hrem mai tur an ni. Chutih rualin eng emaw hlekah raltlante phih awhna tur dapin, raltlante tih hmingchhiat nana thu belhchian dawl lo thehdarh ching an awm fo thin niin a lang. Hei hian Zofate inpumkhatna leh in unauna a tichhe mek a ni. Engpawhnise, MZP/MSU/YMA leh NGO hrang hrangte’n sawrkar tih tur tihkhalh fo ngai lo turin sawrkar hian raltlan an ni emaw, tualchhung mi an ni emaw, tute pawh ni se thil tisualtu leh dan bawhchhia chu a rang thei ang bera manin an phu tawk ang ngeiin hrem nghal hmiah hmiah zel se, rule of law an sawi uar bawk a, an sawi ang ngei hian ro relna hi kalpui thlap thlap zel se rorelna a rualkhai ang a, tute tan pawh a thain a nuam mai dawn a ni. Chuvangin, telpui tuan (turtle speed) ringawta sawrkar hi kal reng tawh lo turin ingngaihtuah harh thei hram se a lawmawm ngawt ang.