- Dr. C. Lalrampana
India hi sakhaw zalenna [secular state] a ni a, Constitution-in sorkar laipui leh state tinte chu- “sakhaw tih bik” nei lo tura a phut avangin sorkar chu sakhaw hrang hrangte chungchangah tan bik nei lo [neutral] a nih theih nana tih a ni. Secular State a nihna chhan: India danpui [Constitution of India] Article 25-28 ahte chuan sakhaw zalenna a humhalh a, sakhaw zawl bik neih loh chu sorkar laipui leh state tinte mawhphurhna a ni. Sakhaw zalenna chu mahni sakhaw duh zawng duh thlan theihna dikna chanvo a ni a, sorkar hian sakhaw hrang hrangte chung changah thlei bik a nei lo. Sorkar leh Sakhaw inthenna hian sakhaw hrang hrangte laka neutral a nih theih nan hma a la a, sakhaw hrang hrangte tan dinhmun inang tlang a siam a ni. Secular State a nih vanga hmasawnna, Sakhaw hrang hrangte tan zalenna, Sakhaw hrang hrangte tan mahni sakhaw duhzawng an zawm theih nan zalenna a awm a. Sakhaw hrang hrangte inpawhtawnna leh inunauna tha tak a awm thei a ni.
Sorkar laipui leh state-te tan sakhaw hrang hrangte laka neutral nih a pawimawhzia a tilang bawk. Hetihlai hian Secular State a nih vanga harsatna Sakhaw hrang hrang te inepna a thlen theihna lai a awm thei bawk. Sorkar laipui leh state-te tan sakhaw hrang hrang te laka neutral nih a harsa thei bawk.
India ram hi sakhaw hrang, tawng hrang tamna ber a nih bakah khawvela mihring tamna ber a ni a. Tunah hian mihring tluklehdingâwn 1.463 kan awm a. USA-ah mihring maktaduai 348.1 an awm. Kut lawngin inkhuainuai dawn ta ni ila chuan USA mi pakhat zel khu India mi 4.20 zelin kan tingmit vek thei dawn tihna a ni.
Hetiang khawpa tam hi ni mah ila zalenna kan hmuh 1947 atanga kum 78 kan paltlang mek chhung hian Secularism engtinnge kan vawnhim reng theih zawk tih hi thil mak tak leh chhut tham tak a ni. Kan chekhnawkzia ngaihtuah hi chuan nitin insual buai luai luai âwm tak kan ni asin!
India rama sakhaw hrang hrang tam dan percentage indawtin tarlang lawk teh ang [2011 chhiarpui angin]:
- Hindus: 79.80% (966,378,868 mipui)
- Muslims: 14.23% (172,245,158 mipui)
- Christians: 2.30% (27,819,588 mipui)
- Sikhs: 1.72% (20,833,116 mipui)
- Buddhists: 0.70% (8,442,972 mipui)
- Jains: 0.37% (4,451,753 mipui)
- Others: 0.66% (7,937,734 mipui), Sarnaism (0.41% or 4,957,467 mipui) a ni.
Sakhaw zalenna ram ni mah ila sakhaw hrabg leh sakhaw hrang intihbuai/intual vuak chang chu a awm ve fo lo thei lova. Hindu- Muslim inkarah te, Hindu-Sikh inkarah te, Hindu-Kristian inkarahte buaina chhuakin a bikini Muslim ringawt pawh mi 2,342 nunna chan awm tawhin Hindu pawh mi 700-1,000 vel an thi ve tawh bawk a. Sikh-ho hi mi 3,000 chuang an thi tawha ngaih a ni a, Kristian thi zat erawh 39 vel nia hriat a nih rualin inrikrapna leh invauna, biak in hal leh inhnawhchhuah erawh an tawk zing hle thung.
Khing atanga thlir khian sakhaw zalenna India ramah pawh hian mahni sakhua humhalh theuh duhna avangin nunna tam tak chan an awm tawh tih a lang chiang hle.
State dang leh NE state tam takte hian Sakhaw intihbuaina a chhuah apiangin BJP emaw INC sawrkar vang tiin an lo inpuhtawn chiam thin. Mahse, History lamte chhui chian tak tak chuan Hindu-Muslim intual vuakna thleng tam zawk leh Hindu-Sikh intualvuakna lian tham tak thlengte kha INC sawrkar lai vek a ni ti ila a dik zawber awm e. BJP hnuaiah erawh thihna a tlem daih zawk a, mahse, Kristian an bitum bik deuh avangin an langsar bik deuh niin a lang chauh zawk a ni. Mahse, Muslim, Sikh & Hindu thite ai chuan Kristiante hi nunna chan tak chu an la tlem hle zawk tih chiang takin a lang.
November-December 2025 krismas vuakvet vela kristiante chunga vawi 834 chuang invauna, inrikrapna leh kut thlakna thleng pawh kha demawm viau mah se, Sakhaw lian pathum: Hindu, Muslim, Sikh-hote tawrhna ai chuan beitham tak a la ni tih kan hriat a pawimawh hle.
A tawp berah chuan sakhaw zalenna kan neih ang tak hian tute mah hi intibuai lovin kan sakhua theuh hi rinawm takin vuan theuh ila chuan a nuam a ni mai tur. Kristiante pawh hian conversion campaign hi kalpui lovin ngawi rengin kan sakhua hi be ve mai ila chuan Hindu kulmukho hian heti tak hian min tibuai bik hauh lovang. Mahse, Central India hmun hrang hrangah missionary kan Indah fer fur si avang leh kan Commission ber tihhlawhtlin a ngaih avangin kan la tuar zel dawn a ni tih erawh kan hriat thiama tawrh kan chhel a ngai dawn chauh tih kan hriat thiam a pawimawh hle. Engpawhnise, beiseina nung neitu kan ni a, dawhthei takin hmalam panin kal zel Phawt mai teh ang u.