Ramri hi hung vat vat ni se

  • Dr. C. Lalrampana

Ramri hung [Border Fencing] hi “border barrier, border fence” emaw tih a ni a, chu chu ram hrang leh ram hrang inrina [international border]-a kal emaw, a bula kal emaw, ramri chin thliarfelna [separation barrier] a ni. Chutianga ramri hung leh daltu chu ramri venhimna atana siam a ni tlangpui a, chu chu dan lova pem lut, mihringa sumdawnna, leh dan lova sumdawnna [smuggling] tihtawpna atantea siam a ni thin. Kum 2021 December thla thleng khan ramri hung hi heng ram hrang hrangah hian a awm a: North Korea leh South Korea; Hong Kong-ah a awm a; South Africa leh Mozambique-ah te; Aigupta ramah; Kuwait leh Iraq-ah te; Spain ram tan; Uzbekistan leh Kyrgyzstan-ah te; South Africa-a awm te; Turkmenistan leh Uzbekistan-ah te; Uzbekistan leh Afghanistan-ah te; Botswana leh Zimbabwe te; India; Saudi Arabia leh Yemen-ah te; Brunei leh Limbang-ah te; Kazakhstan leh Uzbekistan-ah te; Bulgaria ram leh; Saudi Arabia leh Iraq-ah te; Hungary ramah chuan; Makedonia leh Israel-te. Belize leh Guatemala inkarahte hian inkharkhip tura ruahman leh a dang engemaw zat a awm bawk a; Costa Rica leh Nicaragua-ah te; Thailand leh Malaysia te, leh United States te pawh a ni. Ram thenkhat ramri hungna siam mek an awm a, chung zingah chuan India leh Bangladesh te pawh an tel a; India leh Myanmar-ah te; Iran leh Pakistan te; leh Ukraine leh Russia-te an ni. Poland leh Belarus-in kum 2021 khan dan lova pem lutte vênna atan ramri hung hi an puang a. Dominican Republic leh Haiti pawhin kuminah ramri hung thu an puang bawk. Pakistan leh Afghanistan ramri hi kum 2021 khan siam a ni a, Greece-Turkey border pawh tihzauh a ni.

Israel hian ramri hung a nei bawk a, Gaza Strip nena ramri hung hi 51 km a sei a ni. He ramri hung hi Israel chuan a himna atan a din a ni. Ramri hung hi concrete wall leh steel mesh, sensors leh surveillance cameras-te nena thuam a ni.

Ramri Hung Chungchangah:
Gaza Strip nena ramri hung hi Israel hian kum 1994 khan bul a tan a, 2005 khan a zauh chho zel a ni. Aigupta nena ramri hung hi Israel chuan Aigupta nena ramri hung hi 1979 Egypt-Israel Peace Treaty hmangin fel fai takin a hung a. Israel-in a hung chhan chu ram venhimna atana a tih a ni.

A ramri hungte chu:

  • Gaza Strip: Israel chuan Gaza Strip hi 2005 khan a chhuahsan a, mahse ramri hung erawh a la nei reng thung. Aigupta: Israel chuan Aigupta nena ramri hung hi fel fai takin a kalpui. Ramri hung chungchangah hian ngaihdan a inang lo hle. Israel chuan ramri hung hi a himna atan a kalpui mek a ni, tih a chhal laiin, Palestinian lam chuan ramri hung dodalin an ram a nih thu an puang.

Ramri hung chungchangah hian ngaihdan a inang lo hle. Ramri hung hi ruihhlo tawlhrukna leh dan lova thil tawlhrukna laka himna atan a tha an ti hle. Hetih lai hian, ramri hung hian Zofate inpawhna leh unau nihna a tibuai dawn tih sawiin, Zo Reunification Organisation (ZORO) leh Mizo Zirlai Pawl (MZP)-te chuan an dodal nasa hle thung.

Ramri Hung an duh loh chhan nia langte chu:

  • Zofate inpawhna a tibuai dawn;
  • Unau nihna a tichhia ang;
  • Ruihhlo tawlhrukna hi kawng danga hmalakna hmangin tihziaawm theih a ni;
  • Ramri hung hian awmzia a nei lo, kan unau Myanmar lama awmte nena inkalpawhna a tibuai dawn tihte niin a lang.

Hetih lai hian ramri hung hlawknate thlir ve ila:

  • Ruihhlo tawlhrukna laka himna a awm thei;
  • Dan lova thil tawlhrukna laka himna a awm thei:;
  • Ramdang mi a ruka pem luh tumte ven nan a tangkai hle.
  • Ramri chin dik tak thliar hranna atan a tha hle.
  • Hmelma leh ram pawn atanga a ruka beihna laka himna thlentu a ni.
  • Ram leh hnam himna leh zahawmna a ni.

Mizoram leh Myanmar ramri hung chungchangah hian NGO Coordination Committee chuan ramri hung loh leh FMR tihtawp loh an duh tlat. An ngaihdan chuan, ruihhlo tawlhrukna hi ram chhung atanga thurualpuitu an neih chhung chuan tihtawp theih a ni lo niin an ngai. Mahse, he ngaihdan hi a dik ber lo. Israel sawrkarin Gaza Strip hung nana concrete wall leh steel mesh, sensors leh surveillance cameras-te nena a thuam ang vek khuan India hian ramrite hi hung chhuak vek thei se ruihhlo hlauhawm, hmelma, smuggling an man chhuak zung zung zawk dawn a ni. Ruihhlo hnâr Southeast Asia Golden Triangle Malaysia, Thailand, Laos leh Myanmar atanga dan chah a nih loh chuan ruihhlo hlauhawm leh smuggling tawlhrukna hi dan chah theih a ni lo tih hi kan hriat chian a pawimawh hle zawk.

Assam nena ramri buai kan neih reng chhan pawh kan ramri kan hriat chian loh lutuk avangin hung ringawt theih a nih loh vang a ni. Ramri hrechiang ila hung thlap ila chuan ramria inkahna pawh kha a thleng lo tur a! All NGO hian abikin kan state Mizoram ramri zawng zawng hi hmaih awm hauh lovin Israel sawrkarin Gaza Strip hung nana concrete wall leh steel mesh, sensors leh surveillance cameras-te nena a thuam vek anga Hunga thuam turin India sawrkarah theihtawp chhuaha nawr tang tang zawk tur an ni.

NGOCC-te’n ramri hung an hlauh chhan hi a dik lo hulhual tih kan hriat a tha hle. Zohnahthlakte inpawhtawnna tha ber leh pawimawh zawk chu thinlung taka inhmangaihtawnna leh inpawmtawnna hi a ni zawk. Zohnahthlak theuh ni si, chengrang meuh kauva inkahtawn vaknate kha Border Fencing aia tha lo tawpkhawk zawk chu a ni. Chuvangin, ramri hung ai chuam Free Movement Regime [FMR] tihtawp hi a tha lovin a pawi hle a, FMR hawngleh tura nwr hi kan tihtur dik tak zawk chu a ni e.

Leave a Reply

error: Content is protected !!