- K. Hmingthankaia
Kan rama mi fing pui pui niawm tak takte, ram hmangaih em em hote, ram hruaitu ni tawh leh ni mekte, nih la tum mekte ho, kan politician mi fing fel em em leh thil hre tak maite leh thil tihdan thiam bik em emte, mi tha leh mi dik em em mai bik hote an han phu luai luai mai leh, an incho tawna, an han inngura, an han inhrosa buan buan mai thin hi chu, kan ram Mizoram bikah hian khawvel Indopui a thleng dawn ta mai nge, civil war turu lutuk, intualvuakna rapthlak tak a thleng dawn ta mai em ni tiin kan lo khur chhe thin a nih hi.
Hetianga intihbuai leh indopui thlentir chak em em reng maite leh, chutiang buaina siam nachhan tur zawng ngar ngar reng thin ta na na nate chuan, hei, kum 2026 kumtir lamah pawh intualvuakna a chhuah theih tak hlauh ngeina tur nia an ngaih chu an hmu leh ta tlat mai le. CBI CBI CBI an tih leh tak dum dum mai hi le..Vengtina an note te lah chuan, cbi cbi cbi an lo ti ve tliar tliar bawk sia.
Hetianga lirnghing rapthlak tak emaw, thlipui leh ruahpui vanawn rapthlak tak lo thleng tur inmun up up ang maia kan ram a nghawr tak dur dur leh, kan mifing rual, mi dik leh mi tha em em mai hote an han au ruai ruai tak si-ah chuan, keini mipui nawlpui mawl zawk, CBI awmze dik tak pawh hre ve fumfe lote chuan, enge lo thleng dawn? Kan ramah hian thil diklo leh sualna lian tak a lo inphum ru reng em ni? Thil hlauhawm leh rapthlak lutuk, kan ram chhiat vekna tur a lo thleng dawn ta mai em ni? Engtia lo awm tur nge, hlau thlabar kimki chunga khur zawih zawiha lo bihruk tur nge, lo nuihsan mai mai tur tih lah kan hre hek lo. Patling thankin rualho hi an thawm a ring nasa mai si a. Mahse, kei tak erawh hi chuan ka nuih an tihzat avangin ka nuihsan a ni.
Miin a neitute phalna thlapin ram a leia, enga tana lei nge a nih chu keini lo hriat ve kher phak a ni lo. Chu ram chu a ta a ni tawha, a duh duhin a ti thiang tawh a ni. He ram leitu hi mifing tak emaw, mi vannei tak emaw a nih vang a ni maithei, kum engemaw zat hnuah to vak lohva ram a leikhawm chu to tak maia hralhna a hmu ta hlauh mai a ni. Chulai tak chu mi fel em em hote kan lo manganna lai tak pawh chu ni berin a lang ta a ni. Mahse, a ram hralhna tur hi mimal hnenah ni lovin, India sawrkar IAF hnenah a nih avangin dan anga Mizoran sawrkar kaltlanga tih ngai a, Mizoram sawrkar pawhin a tih tur chu ti zelin, ram neitute leh IAF inkarahte chuan palai hna a thawk ta zel a ni.
Ram hralh tur neitu pawh hian a ram hralh tur indawrna vel hi a level san deuh vang nge, a buaipui vel turin a aiawh tur hlawh neiin a ruai a ni leh mai. Hei pawh keini lo buaina tur a awm lo. A tira ram neitute hmingin Garden LSC a siam tih velte hi keini lo chhui buai vel tur a ni em? Engang chiahin nge an inbiak pawh kan hre lo. A tira ram neitute leh a leitu inkar a ni. Hetiang thil hi hmun dangah vawi engzat nge thleng tawh tih pawh kan hre hek lo. Keini lo mangan chiamna tur leh, ram neitu hmasate leh ram awmna khuate fuihpawrh lo tum phet pawh hi kan bat a ni chiah em?
Tin, ram hralhtu hian a ram hralhna man chu a duh duh a pe thianga, Sawrkar chungah pawh lawmthu sawi na a pe let thianga, sawrkar relief fund-ahte leh engemaw avanga sawrkar chunga lawmthu sawina hrim hrim pawh midangte pawhin an lo pek thin tawh ang hi a ni ve mai. Chubakah, midang pawh pek a duh chu tupawh a pe thiang a ni, ama pawisa, ama ta a ni. Keini pawhin kan ram hralhna man emaw, kan motor hralhna man emaw, kan bekang hralhna man emaw pawisa chu kan ta a nih avangin kan duh duh dana kan hman a thianga, kan duh duh kan pe thiang ang tho hi a ni. Hetah pawh hian, chumi khami pawh chuan a dawng ve ngei ngei ang, lo tih vel hi kan lo buaina tur a ni chiah em?
Garden LSC a siam awlsam bik lutuk, lo tih pawh hi a zahthlak lam mah mah ka ti. Kan rilru chhe dik tak kan tihlanna mai a ni. A ti theia, a siam a ni mai. Ama ram a ni a, sawrkar ram leh midang ta a ruka LSC a siam pawh a ni hek lo. Engti ang chiahin nge a buaipui tih lah kan hriatpui vek hek lo, a siam theia a siam a ni mai a ni. Mi zawng zawng thil tih dan hi a inang vek ngai chuang em ni? A thenin contract hna leh nupui an hmuh awlsam theih em em laiin, keini ang chuan vawiin thleng pawhin pakhat mah kan la hmuh ve theih loh hi. Chutiang ang chu a ni mai. A tira a neitute hming thovin a siam alawm, kan lo ti kualkawi buai peih ta talh a ni leh, nangma thu thu a ni e. I lo buaina tur a ni chiah em? A hma lamah kan sawi tawh khi.
Sawrkarin a rukaralin a ti a, a buaipui vel dan pawh hi a dik lo hrim hrim tih vel pawh hi a ho ka ti. A tir atangin engmah a rukarala tih ni lovin, sawrkarin file kaltlang thlapin a ti tih leh, a tih dan, an thu leh hla zawng zawng chu fiah chipchiar takin, a sawibuaitu ngeite bakah sawrkar lai leh midang mi thahnemngaiten an puanchhuah kilhkelh nasat tawh hi. Mipuiin kan hre vek tawh a ni lo’m ni? Tun, ZPM sawrkar phei chuan an ti tha viau zawk alawm, ram chu IAF-in nei hlen lova, a hawha hawhtir ang tur zawngin an kalpui a ni lawm ni?
Tin, sawrkarin a kalpui dan vel hi a diklo hrim hrim tih pawh hi, hetia mipui hmuh theiha document hrang hrang an rawn tihlan takah chuan, a tir atangin, tu sawrkar pawhin an hriat dan leh an thiam dana tha ber turin an kalpui niin kei chuan ka hria. A rukarala thil thalo tih tumna pawh awm awmin kei chuan ka hre ve lo a ni.
Tin, India sawrkar thuhnuaia awm kan nih avangin, India sawrkain thil tha zawk ni tura a tih tum, a bik takin India kalphunga no. 1. National Defence thilah ngat phei chuan khawi state tan mah lo dodal theih a ni tak tak lo. Tuna kan rama kan buai hluaina thil pawh hi tu sawrkar atang pawha intan leh, tu sawrkar hun laia tihfel pawh ni se, indemna tur lo zawnkual chi pawh a ni lovang. Tun thilah phei hi chuan India sawrkar hi a ti tha ngawt zawk alawm, ram hi lakluih sak emaw, hmanluih sak emaw pawh tum lovin, fair takin to takin a lei zawk mai a nih hi.Tin, tun ZPM sawrkar phei chuan a ti tha zawk a nih hi, ram chu IAF ten nei hlen lovin, a hawha hawhtir tur ang zawnga a kalpui hi a ti tha zawk a ni lawm ni?
Tin, social impact assesment tih pawh hi dan ang chuan tih ngei tur chu a ni. Mahse, kan sawi tawh angin, India national defence thilah chuan kan hnial theih a ni tak tak chuang lovanga, tin, kan ram tana a thatlohna tur enge awm vak chuang ang le? A impact tur chu- for the safety of Indian people, for the safety of Indian people of Mizos, for the welfare of India and Mizoram and Mizo people, tih a nih duh tho hmel ka lo ti deuh a ni. Chuvangin, he thil pawh hi tute sawrkar lai atang pawha intan leh, tute sawrkar lai pawh a hmawr bawk a nih vang ngawtin tute mah kan indem ngawt theih a ni lo. Sawrkar laipui thuhnuaia awm kan ni tih te pawh hi thil hrang hrangah pawh hian i hrethiam ve em em thin tawh ang u.
Khawvel boruak danglam zel leh ram hmasawnna kal chho zelah hian, hman tanga vawiin thleng hian India sawrkar leh Mizoram sawrkar hian kan ramah hian thil hrang hrang an lo ti tawha, mimal ram tam tak pawh an laksak tawh. A thenin componsate tam deuh an dawnga, a thenin tam vaklo an dawnga, a thenin an dawng lova, pawisa it theuh leh pawisa zawng ruai ruai theuh kan ni reng chung hian, mite componsate dawn tur itsik vanga lo sawibuai phet tum thin mah ila, thil chu kaltlangpui a nih thin tho hi.
Tun tum thil kan sawi vung chiamah pawh hian, a tirte atangin sawrkar hian a rukarala tih a nei lova, Mizoram sawrkar pawhin sawrkar ram a ruka mimal emaw, India sawrkar hnenah emaw hralh a tum a ni lova, sawrkar ram mimal hnenah a ruka hralh emaw, pek emaw a tum bawk lova, mimal ram diklo takin chhuhsak a tum hek lo. Mizoram sawrkar hian mimal ram to uchuak takin Mizoram sawrkar pawisaa lei a tum a ni hek lo. Mizoram sawrkar pawisa emaw, mipui chanai pawisa eirukna emaw a awm hek lo. Thil kalvel dan zawng zawng lah kan hre tawh. Khawilaiah khan nge thil inthup, kan ram tana pawi tak tur leh, sawrkar leh mipui tana hekna tur leh chhiat vekna tur awm le? Khawilai kha nge hriat kan la duh cheu chu. Khawilai ber nge CBI chuan an rawn chhui dawn ni le? Kei chuan ka hre thiam pha ve lo a ni e.
Ka hriat thiam ve dan ber chu hetiang hi a ni- Tuten emaw vanneihthlak takin, pheichham man ang hial khawpa tamin, to takin ram an hralh hlauh maia, a pawisa a tam tham em em mai si a, mahse, chengkhat mah kan chan ve tur awm ve ta si lo chu kan itsik lutuk rilru na chu kan awm hle hle thei ta lo ni berin ka hria. Mahni kuanglo nawrin, lo sawibuaina tur ringawt kan zawng taa. A tihngaihna tehchiam a awm bawk si lova, a tawpah, tutute emawin an lo hlawkpui ve ngei ang, chumi pawh chuan a ei ve, chumite pawh chuan an ei ve ang, ZPM sawrkarin a ei ve ngei ngei ang te kan han ti kual vel ta a ni a. A tawpa kan buaina ber ni taa lang, CBI kan sawi tak chul nachan ni awm ta ber chu- mi tuin emaw dan ang thlapin a ram to takin a hralha, chu a hralhna man pawisa chu tutute nge a pek ve tih hi kan hriat chak ber a ni a, chu chu CBI ten min chhui chhuah sak rawh se, tih a ni ta deuh ber mai a ni lawm ni? Mi tute emaw tan chuan khi thu khi a har ema, a ril ema, a na ema, CBI chhuitir tham a lo ni ange.
He thilah hian Lengpui ram chauh hi kan sawi ri chiama, Sihphir ram chu kan sawi ri ve vak lo. A chhan niawm chu, Sihphir ram chu a tir atanga a ram neitu dik takten an ram hralhna man an tel avangin, itsik hle tho mah ila, kan sawibuai ngam ve chiahlo ni berin ka ngai. Lengpui ram erawh hi chu a tira ram lo leitu hi a fingin tifuh kan ti lutuka, pawisa a tam tham bawk sia, tin, a thlawn ang deuhthawa pawisa lo dawng ve tawk tawk an awmin kan ring deuh roh bawk sia, kan itsik lutukin, sawihnawm dan tur eng eng emaw lo awm bawk si chu, kan buai lohna turah kan lo buai ta chiam ni berin a lang.
Tu pawhin pawisa chu lo chang ve ang hmiang, a neitu leh a petuin a phal phawt ahnu, a duh duh, a phal zah zah a pe ang chu. Enge nang leh kei hi kan lo buai ve em em rikngawtna tur? Mizoram pawisa leh i pawisa a hek em ni? Eirukna thil leh thil diklo tihruk lah a awm hek lo. Smuglin thil lah a ni hek lo. Chuti chunga kan lo buai ve em em rikngawt chhan hi chu, he pawisa a taka a lo chan tak huna a taka dawngtu midang leh sawrkar lai kan itsik vang mai a ni tih hi van anga chiang khi a ni.
Mi pawisa chungchangah hian kan lo buai chak viau emaw, mi pawisa kan lo uipui viau dawn a nih chuan, helai kan ram chhunga kan sawrkar leh keimahni karah ni lovin, heng ram leitu Sawrkar laipui, Pu Modi-a hnenah emaw, Defence Minister Rajnath Singh-a hnenah emaw, ‘ Mizoramah IAF tan ram to takin India sawrkar pawisain lei a ni a. He thilah hian Indian Defence Ministry chhungah hian eiru an awm em? CBI lo chhuitir teh u’ te zuk tih zawk tur niawm tak a ni. Sawrkar laipui pawisa hi kan chan ve loh turah chuan kan lo uipui hlawm viau niin a lang bawk sia. Hei, Rajya Sabha MP Pu K. Vanlakvena pawhin chuti lam hawi chuan Central lamah a thlen reng hi.