- Reuben Lalnunthara Hnamte
Mihring ni a kan lo pianchhuah hian tumah hi rilru in ang tak hi kan awm meuh awm lo ve. He ti khawpa mihring tam si hi hmel leh mizia in ang chiah chiah hi sawi tur kan tam lo hle ang. Mi thenkhat pianpui finna nei tha tak tak an awm laiin thenkhat lah zirtir fe pawh a a ngaihna awm lo fe fe kan lo ni bawk a. Rualbanlo kan nih loh huan engemaw tal ti thei lo khawp a mitlaw chu tumah kan awm lovang. Zirna lama rilru chak lo tak anga langte pawh hi kut themthiam lamah chuan tlukloh val an ni thin. Rilru chaklo tak ni a langte pawh an duhna lam leh an tuina lamah chuan mite tluk rualloh a ngaihtuahna nei tha an ni chawk. Engmaha tlaktlailo leh hmantlakloh tur hian siamtu hian tumah min duang lo. Engemaw tih theih hi chu kan nei vek a ni. Kutdawh rilru pu ringawt tur hian Pathian min din dan hi zu ni hauh lo va. Thilsiam dang zawng zawngte ai pawha chungnung tura duan kan ni tlat a ni. Khawvel mithiam leh fing ber bera kan ngaihte pawh hian mihring ang taka siam leh din hi thil awmsa atang pawh hian an titheilo chu nih hi.
Vawikhat chu kutdawh pakhat, chhungte tumah nei lo, mal tak mai hian rel stationah kut a lo dawh thin a. Chu chuan a ei leh in turte leiin a nung ve tawk tawk a ni. A thenin pawisa nawite tha takah a bawmah an thlak laiin thenkhatin an nuihsawh a, kal pel mai te, tawngkam chhe deuha ankhumte nitin a tawk thin a, a nung ve hram hram a ni ber. Nikhat chu suit nen inthuam, pa pakhat hauhsak hmel tak hi rel atanga lochhukin a awmna bulah chuan a lo kal a, chu kutdawh pa chuan pawisa alo dil a, chu pa chuan a en vang vang hnuah “ Midang tana engemaw tal I tih theih hunah ka pe ang che “ tiin relah chuan a luhsan a. Chu kutdawh pa chu a lungngai hle mai a, a riltam rehna khawp pawh a thawkchhuak thei si lo. Chu pa tawngkam chuan a rilru a tinuam lo va, ni hnih chhung ngawt kutdawh zai pawh rel lovin rel stationah chuan a thu a. “ kei mahni eitur pawh thawkchhuak zo lo, chhungte leh hmangaihtu pawh nei lo hian midang tan enge ka ti theih ang tiin rilru hah takin a inngaihtuah a.
A nihnihnaah chuan rel kawnglam ava en chuan pangpar lo par bawr laih hi a va hmu ta a. A inngaihtuah harh thut a, chu pangpar chu va lain, a bawma pawisa nawi thlaktu nula pakhat chu a lo pe a. chu nula chu a lawm em em mai a, , kutdawh pa chu hlimtaka en chungin “ hetiang a duhsakna hi ka tawn vawikhatna a ni” a ti a. Kutdawh pa chuan midang tan engemaw tl a ti ve thei tih a inhriat chuan a hlim ta hle a. A bawma pawisa rawn thlaktu a piang chu pangpar a neihchhun te chu alo pe zel a, mi te pawh an lawmin, amah ankhumtu pawh a tawng ta lo. Nitinin thilpek a dawng tam tial tial a, mite chu hlimtakin a hmachhawn thin. Nikhat chu Pa hausa hmel tak, ahmaa a lo tawn tawh, ama hnena thu hrilhtu ngei kha a lo kal leh a, chu pa chu hlimtaka lo hmachhawnin pangpar alo pe a, chu pa chuan pawisa tam tak a pe ta a, hlimtakin an inkuah ta a ni. Tunah chuan thawmhnaw chhe tak a hak thinte chu thlakin tawmhnaw zahawm zawk nen mite alo hmachhawn ta a. A hnuah chuan pangpar chu a zuar ta zawk a, kutdawh tawh lovin, pangpar zuar lo ni tain, motor te, in te a lei thei ta hial a ni. Mi tam tak hi chuan hnawthawk peih si lovin a thlawn mi hnen atang dawn ringawt hi kan tum a. Mi te tana kan tih theih hote pawh ti ve duh lovin, dawn ringawt hi kan beisei thin. Thawkchhuak peih silovin, neih teuh kan duh a, thil thianghlimlo tak tak pawh kan ti hreh ta thin lo a ni.
Mi tamtak hian tih theih kan neiin kan inhre lova, kan inngaihtuah ngut ngut a, engmahlo ni hian kan inhria a, chu chuan thil thalo a hringchhuak thin. Tunlai thalai tam takte pawh hian hnathawk peih silo leh, hreawm tuar peih bawk silovin, ropuia len nghal kan duh a. Kan nih phak miah silovin milar han nih nghal te, mi awmthei nih nghal te, incheina leh kan thilneih hrim hrim Mobile phone leh a dangte pawh a manto leh changkang kan duh nghal a. Hnathawk peih si lo, hniamte atanga bultan duh bawk si lo, chapo ve ar bawk si, engmah ni mang si lote hian thianghlimlo taka sum lakluh pawitih lohna kan nei lian ta hle. Thenkhat lah engmah nilo ni a inhriain an indawm kun reng a, thochhuak thei lovin an awm bawk. Tih theih hi kan nei a ni tih hriat a pawimawh, a tirah thil ropui tak kan ti thei kherlo a ni thei a, rinawm taka bul I tan phawt chuan taihmakna leh teirei peihna nen malsawmna chu I hmaah a awm a ni. Khawvel mi hausate, milar leh mi ropui nia kan hriatte hi vawi tamtak hlawhchham tawh te, mi hmuhsit diriam tawk thin te an ni a sin.
“Engpawh lo thleng se beiseina leh rinna hi hloh ngai suh.” William L. Brownella chuan alo ti a. Chu chu hringnunah hian a pawimawh a ni. Beiseina hi hloh lova neih reng tur a ni a, hlawhtling tura kalkawng hi a bumboh viau thei. Mahse, beiseina leh rinna hloh lova kan kal chuan a tawpah hlawhtlinna a lo awm thin. Hebrai thufing chuan” . Mi chu a hlawhchhamna chhiar rheih a nih chuan mi ropui a ni.” alo ti daih mai. Tu emaw I ni a, tih theih I nei tih inhriain hnunglam hawi lovin hmalam kha ding takin thlir ang che. Kutdawh rilru ringawt hi pu lo la, nangmah khan engemaw tal mite tan I tive thei tih inhriain I tih theih ang kha ti ve tum rawh. Hlimna hi a hranpain a lokal kal vek ngawt lo; kan thiltih hian hlimna leh lawmna min pe thin zawk a ni. A thlawn ringawta mi hnen atang thil dawn tum te, thawhchhuah ni miah silova neih tum tlat rilru hrisello hi paih a; engemaw talk a ti ve thei tih rilru pu chunga he hringnun hi hmang turin duhsakna ka hlan a che.