- Reuben Lalnunthara Hnamte
Inpumkhatna hi khawvela kan awmchhung leh kan chen ho chhung chuan thil pawimawh ber te zinga mi a ni a. Hnam a inpumkhat a ngai a, kristiante kan inpumkhat a ngai a, chhungkua leh pawl kan inpumkhat a ngai bawk. Pawl ho leh chhungkuaah pawh inpumkhatna an vawn nun tlat chuan midangte tan do hneh an har a, an zahawm a, an chak bawk thin. Nupa pawh an inpumkhat tlat chuan chhungkua a nuam thin a, naupangte pawh an hlimin, midanmg tan pawh an zahawm thin. Lal Isua pawh khan a thih dawna a pa hnena a tawngtaina chu ..”An zaa pumkhat an nihna turin; ka pa, nang keimaha I awm leh, kei nangmaha ka awm ang bawk hian, anni pawh keimahnia an awmna turin,.”. (Johana 17:21) Inpumkhatna hi Lal Isua pawh] khan a lo ngaipawimawh ngang mai a. A zirtirte hnenah pawh khan a chah mawlh mawlh a ni. Inpumkhatna tura kan ramin a mamawh thenkhatte lo tarlang ila:
Hnam inpumkhatna: Mizo hnama piang leh seilian kan ni a, hnam peng hrang hrang nimah ila, kan nihna chu mizo a ni. Mizo nihnaah hian kan chian a ngai khawp mai. Mizo hnamte hi khawvel ram hrang hrangah kan inzarpharh nasa hle tawh mai a. Kan hnam nihna anga ramdanga awm te mizo taka an han awm thin hi hnamdang tan pawh hian an zahawmin an mawi a ni. Sap emaw, Korean emaw tih dan lak a, an tlat tum hi mi min nuihzatna mai mai a ni. Kan hnam nihna kan chawisan poh leh mizo hnam a mawi anga, chawisanin a awm zel dawn a ni.
Israel hnamte pawh khu an chakna em em chhan chu – an hnam an inhmangaih a, an zahpui lo va, Israel an nih avanga tuar ngai leh thih ngai pawh nise, huaisen takin an hmachhawn mai. Chuvangin rin aiin an chak a, hnamdang tan pawh an do a khirh tlat mai a ni. Kan hnam pasalthate, indopui pakhatna leh pahnihna lai vel a sipaia French rama kalte pawh kha mizo takin an zu che mai a, Mizo nihna kha an zahpui lo va an nih ang angin an lang mai a, fak an hlawh lehling hle a nih kha. Chuvangin khawvel ram hrang hrang leh tlang hrang hraangah awm mah ila, mizo kan nihnaah hian chiangin inpumkhat tlang mai ila, kan hnam chu a ral dawn lo va, a chak tual tual dawn a ni.
Kristian inpumkhatna: Kristian nih hi kan hnam sakhua vawn ngheh tlat a ni a. Kohhran hrang hrangah awm mah ila, Kristian kan nihna hi chawisangin zahpui lovin, hei hi kan hnam innghahna pawimawh, kan chakna leh kan innghahna lungphum a nih hriain I chawisang zel ang u. Kristiante kan inpumkhatna tur atana pawimawh hrang hrang tawi te tein han tarlang ila: Thlarau Thianghlim a pumkhat : Thlarau pakhat leh rinna hmunkhat ne ikan ni a, thlarau Thianghlim hi kan kan inphuarkhawmna lo ni se; chu chuan kohhran tinte min phuarkhawm tlat rawh se. Inhmangaih tawn: Kohhran hrang hrang leh mize hrang hrang nim ah ila, kristaa pumkhat kan nihna hi hrerenga, kan inhmangaih tawn a pawimawh hle. Kan inhmangaihtawn tlat chuan ringlo mite tan pawh kan zahawmin do kan harsa dawn a ni. Lal Isua pawhin inhmangiah tawn tura min zirtirna hi a uar hle tih I theihnghilh lovang u. Kaldan phung inzahsaktawn : Kohhran hrang hrang, tih dan phung hrang hrang nei ni mahila, kan tih dan phung te inzahsak tawn a, insawisel vak vak loh hi a Pathian thu em em a ni.
Kan tih dan phungte kan insawisel vak vak hian ringlo mite tan kan nuihzatthlak a, kan zahawm loh. Kohhran hrang hrang inremna (Ecumenism / Inter-denominational unity) a lo chak leh zual nan kohhran hrang hrangte hian Lal Isua thuchah hmun khat, Ephesi 4:3-5 ami, “Chhandamtu pakhat, Rinna pakhat, Baptisma pakhat” tih hi kan vawn tlat a pawimawh hle. Inpawl hona: Kohhran hrang hrangte hian thiltihho fo hi kan mamawh hle mai a. Inkhawmho thin te, tawngtaiho te, inkawmho thinte hi a pawimawh a ni. Thil kan tih ho tam chuan kan inngaina anga, kan inpumkhat sawt ngei ang.
Politics a inpumkhatna: Ram hruaitu ni tura political party hrang hrang kan nei a. Duh ai hian party insawiselna leh inchirhthehna hi a tam mah mah em aw ka ti thin. Ram hruaitu an aw manga, opposission pawh an awm ngei tur a ni. Sorkar lai khalh ngiltu tur kha an awm a pawimawh a. Chutih rual erawh chuan a party ang zawnga insawiselna leh insawt hi tam lutuk lo se la; khalh ngil an ngaihna laiah leh, sawisel a tulna laiah chuan sawisel tur chu a ni. Tawngkam uchuak lutuk leh, inchirhthehna nasa lutuk ang chi hi pumpelh tum hram hi a tha em aw ka lo ti ve thin. A ngaithlatu mipui tan hian hriat a nuam miah lo. Kan hnam nihna zia tawngkam mawi tak kha I ching hram hram ang u.
Chhungkua inpumkhatna: Chhungkua inpumkhatna atana pawimawh ber chu -nupa inpumkhatna a ni a. Nupa inpumkhatlohna hian chhungkaw kehchhia, sualna chi hrang hrang a hringchhuak hnem hle. Pa in nu aia midang a duh tlat chuan emaw, nu in pa aia duh dang a neih tlat chuan chhungkua a nuam lovin, a zahawm lova, naupang an hrilhhai bawk a, a hrinchhuah chu chhe tak a ni. Nu ancheh leh phun hmang tak awmnaah chuan chhungkua a nuam ngai lo va, chutiang bawkin pa an cheh leh nupui fanau tiduhdahte awmnaah chhuan chhungkua a nuam thei lo. Chhungkaw nuamsa leh hausa ro thil ngah ten tun, hlim si lo, chawei ho thei lo, inkawmkhawm pawh nei ngai lo hi engzattak awm ang imaw? Chhungkua hlimna hi ro thill eh sum .leh paiah a innghat ngawt lo va; eikhawp hmu tawk tawk pawh ni sela, an inpumkhat a, an hlim tlan chuan midang tan an awhawm mai.
Awle, inpumkhatna thain Ram elh hnam , khawtlang leh chhungkuaah te rah tha leh nghawngtha a neih ang bawk hian inpumkhat lohna hian rah tha lo tak a chhuah thin bawk. Chuvangin chhungkua leh theneawmte nen inpumkhatna vawng tha ila; Mizo hnamleh kan ram hian inpumkhatna vawng nung zel ang u. Zofate hian inpumkhatna kan vawn nun a, kan tanrual tlat chuan hmalam panin khawvel hriatah kan intarlang zel dawn a ni. Kohhran hrang hrangte pawh hian Kristian kan nihna leh kan tum chu Isua krista tan a nih nag bawkin inpumkhat leh zualin kan kristianna hi vawng nung ila; hnamdangten min entawn ngei dawn a ni.