- Reuben Lalnunthara Hnamte
He khawvelah hian kan lo piang a, kan duh avang piang kan ni lo va, kan piandan tur leh pianhmang thuah thuneihna kan nei hek lo. Hmelchhe deuh, hang deuh, ngo deuh , hmeltha deuh leh a then chu kutke kim lo leh piangsual sa a piangte pawh an awm. Nimahse, khing zawng khi an duh vang a ni reng reng lo. Siamtu ruat anga piang vek kan ni a, kan in ang lo mai a ni. Nimahsela, in an vekna kan nei thung; chu chu Pathian duhtaka a siam mihring kan nih hi a ni. Pathianin a duhtaka a din leh siam kan nih avangin min dintu Pathian hian min hmangaih em em a, min duh em em tih hi I hre thar leh ang u. Mihring a lo piang kan nih chuan kan hlu nghal a, kan pawimawh tih hi kan inhriat a tha. Pawimawh lo, engmah ni lo, tlaktlai lo anga inhriatna hi thalai tam takin an nei thin. Hei hi bumna rapthlak tak a ni. Hlutna I nei a, chu I hlutna chu midang pakhat tal tan malsawmna I ni thei a, chhungkaw tan, khawtlang tan leh ram tan engemaw tala malsawmna I ni thei a ni. He thawnthu tawite awmze nei tak hi ngun deuhin lo chhiar rawh:
Tumkhat chu khaw pakhatah hian thuhriltu lar tak pakhat hian Pathian thuchah a sawi a dawn a. A thuchah sawi ngaithla tur chuan mipui tam tak an lo pungkhawm a. Hla te an sa a, programme hrang hrang an hman hnu chuan chu thuhriltupa chu a lo dingchhuak ta. A thusawi ngaithlatu mi 200 bawr vel zet kalkhawm te hmaah chuan Rs.500/-note hi a phawrh chhuak a, mipuite hnenah chuan “He pawisa hi tunge duh?” tiin a zawt zui a, chutah mipui atang chuan mi tam tak chu pawisa duhin ban an lo phar ta suau mai a. Thuhriltu pa chuan, “ He pawisa hi in zinga mi tu emaw ber hnenah hian ka pe dawn a ni, chu mi hmain,” a ti a. A kut chuan dim lo baksak hian pawisa chu a han hmet hrual nawk nawk a, a han ken lan leh chuan a khawr nasa hle tawh a. “Tu nge he pawisa hi la duh?” an ti a, mipuite chuan an bar an phar leh ta suau hlawm a. Chutah chu thuhriltu chuan “A tha e, mahse ngawi rawh lawk u,” a ti leh a; pawisa chu leiah a paih thla a, a pheikhawk chuan dimna chhete pawh awm hauh lo hian a rap a, a hrut kual vel a. Lei atang chuan pawisa chu a han lek lang leh a, a khawrin a bal hle tawh mai a, a balh em avang chuan pawisa a ni tih pawh a hriat tawh loh lek lek hial a. “Tunah hei hi tunge la duh che u?” a ti a, mipuite chuan a hma ang bawkin an ban an phar leh suau tho mai. Chutah thuhriltu pa chuan a thusawi chu ti hian a chhunzawm ta a;
“Thiante u, zirlai pawimawh tak in zir a ni. Eng anga nasa in sawisa kual mah ila pawisa kha in la duh tho a, a chhan chu a hlutna a hloh miau loh vanga ni. Eng anga nasa in hmet hrual in ti bal mah ila Rs. 500/- note a la ni reng a, a hlutna apangngai reng. Chutiang bawk chuan kan nunah hian sawiselna te neksawrna te kan tawk a, kan hnungtawlh a kan tluchhe fo thin, kan hmabak hlen tur tam tak hlenchhuak zo lovin beidawngin kan indawmkun thin. Chutiang huna lo thlen chuan kan hlutna kan nei ta lova kan hlutna hloh ta vek emaw kan ti a, beidawngin kan awm fo thin. Mahse eng anga hun harsat leh tlakchhiatna pawh tawk mah la, i hlutna erawh engtikah mah i hloh lovang.“I bawlhhlawh emaw i thianghlim emaw, i sual emaw i tha emaw nangmah hmangaihtu tan chuan i hlu reng tho vang. He hring nuna kan hlutna hi kan thiltihah hian a innghat lova, kan thil hriatah a in nghat hek lo… Tunge ka nih? tihah hian a innghat zawk a ni. Mi bik i ni a, hlutna engemaw tal i nei a ni tihhi theihnghilh ngai suh” tiin a sawi ta a.
He thawnthu tawite atang hian zirtur pawimawh tak kan nei a. Engemaw tal tih theih leh thiamna I nei a, chu I thiamna chu I tan leh midang tan hman tangkai tum ang che. A pawimawh ber chu taihmakna leh thawhrimna hi a ni a. Ropui ngal tum lo ila; hotel eh tlawm tak atangin bul tan ila, taima taka kan thawh chuan hlawhtlin hunk an nei ngei ang. Hlawhchhamte hi hnualna min pe tu ni lo se la, I hlawhchham fo avang khan hnual mai suh. Hebrai thufing chuan tihian a lo ti a, “ Mi chu a hlawhchhamna chhiar theih a nih chuan mi ropui a ni.” tiin. Khawvel mi hlawhtling leh ropui kan tithe hi vawi tam tak lo hlawhchham tawh, mi te hnawl leh duh loh lo ni tawh an ni. Hnawl I nih avang emaw, tu ten emaw a an duh loh avang che khan mi hlawhchham I ni lo va, hlutna I nei lo a ni bawk lo. Hlawhchhamna kha I hlutna intanna tur kawng chauh zawk a ni.
Khawvel thuhriltu ropui, khawvelin a theihnghilh theih tawh loh tur Dr.Billy Gramhama meuh pawh kha, a bialnu hmasa a hmangaih em emin a hnawl ve tho a sin. Mahse, kha hnawlna kha beidawn nan hman a tum lo. Tunlai hun hi thalaite khawvel a ni a, thalaite hi beidawnna khura tlulut lovin leh Pathian tih tlat chungin I tang sauh sauh ila. Alfred Tennyson-a khan kum 18 a nihin lehkhabu tha tak a tichhuak a. Napoleon-a khan kum 25 a nihin Italy ram ropui a hneh der mai bawk a. Chutihrual chuan kum 37 mi lek ni a, thatlai hun tlemte nei Byron-a leh Raphael-a an tih chuan lehkhabu ropui tak an ziak hman bawk.Scientist Newton-a khan thil hmuhchhuah ropui tak a neih khan kum 25 mi lek a ni. He khawvela thil ropui tak tak titute hi kum 20 atanga 40 inkâr an ni tlangpui. Kan thatlai hun hi rei lo hle mah se thil tam tak tihtheihna kan nei a. Kan rilru a chak a, tha leh zung kan ngah a, khawvel mite pawhin kan thu leh hla an ngaichang hle bawk. Kan thatlai hun hi Pathian rawng kan bawl theihna hun tha ber a ni a. Chu hun chu Pathian pawhin min hman nasat lai ber a ni thin. Chuvangin Lalpa’n kawng engemaw tal chuan min hmang thei a ni tih hriain a lam kan hawi tlat a ngai a ni.