Entitlement

  • Laiu Fachhai

Sap tawnga “Entitlement” tih hian a tlangpuiin awmze pahnih a nei a. A pakhatna chu mi pakhatin a nihna leh a neihna te avânga a thil neih theih tûr, a thil tih theih tûr leh chanvo a neihte sawina a ni a, a pahnihna chu mi dangte aia tha bik leh hlu zawka inhmuhna avânga duhsakna leh lawmman dawng tlak nia inngaihna leh rilru put dan sawina a ni. Chuvângin, “Entitlement” tih ngaihdan (concept) hian dân anga chanvo leh dikna (legal rights) atanga mihring rilru leh nungchang lam (psychological traits) thlengin a huam a ni. He article-ah chuan, a Sap tawnga “entitle” leh “entitlement” tihte hi hmang mai ila, kan sawi tumte a fiah zawk ang.

Thangthar Africa thufing pakhat chuan, “A pa car chu ama car anga khalhtu chuan thir sakawr neitute pawl inkhawmpuiah thusawi theihna a nei lo,” a ti a ni. Africa khawpui thenkhatah chuan thir sakawr hi mi retheite’n an neih ve theih thil, khaw chhunga veivakna atâna an hman tlangpui (common mode of conveyance) a ni. He thufing hian mahni kut leh kea ding leh mahni thawhrimna hmanga hmasawn pawimawhzia a zirtir.

A pa car chu ama car anga khalhtu, mahni thawhchhuah ni lo thil chunga intithei em emtu chuan, mahni thawhrimna hmanga thir sakawr (bicycle) neitute dinhmun leh tawnhriat te a hre tak tak thei lo ang. Chutiang mi chuan thir sakawr neitute pawl inkhawmpui-ah thusawi theihna a nei lo a; an hnena thupek emaw, zirtir emaw pawh a entitle lo, an dinhmun leh an tawnhriat te a tem ve ngai loh avangin. Anmahni thawhchhuah ni lo thil leh sum chunga entitlement nei anga inngaitute chuan, mahni thawhrimna hmanga an tumte hlen chhuaktute dinhmun leh tawnhriat an hrethiam tak tak thei lo tih, he thufing hian a tarlang.

He thufing hian, dik lo taka entitlement nei anga inhmuhna te a dodal a, mihausa leh miliante chuan miretheite dinhmun leh tawnhriat an hriatpui tak tak theih lohzia a tilang bawk. Tin, he thufing hi context dangah pawh hman theih a ni a, mi pakhatin mi dangte tawrhna leh tawnhriat a tawnhriat ve loh chuan an dinhmun dik tak a hrethiam tak tak thei lo tih a tarlang a ni. Entirnan, mipate chuan hmeichhiate tawnhriat leh rilru an hriatpui tak tak thei lo a, majority-te chuan minority-te tawrhna leh tawnhriat an hriatpui tak tak thei lo.

Entitlement concept hian hnamzia (culture) nen inzawmna nghet tak leh thuk tak a nei. Hmanlai Mizoram chhungkua dinhmun thlir ta ila, chhungkaw thenkhatah chuan he dinhmun hi tun thlengin a la nung reng. Fapate chauh ro luah tura entitlement nei anga inngaihna hnamzia, tun thlenga tihnun leh hman zel duhna hnamzia leh sawrkar pawhin dân siam hmanga a nemngheh ro khawmna hnamzia chu sawi a tam tawh avângin, hetah hi chuan sawi zau ngai loah dah ila.

Fapate chuan fapa an nih vang hrim hrimin entitlement nei angah an inngai a ni. Sawi tawh angin, he thil hi hnamziaa inphum a ni a, nu leh pate’n an fapate chu fanute aia entitlement an pek tam zawkna hnamzia kal zel a ni. Sikul an lo bang a, fanu/farnute chu inah awmin in chhung rawngbawl hna thawk tura beisei an nih laiin, fapa/nutate erawh chuan pawn an chhuak thei a, an infiam thei a ni. An thawmhnaw pawh an nu leh farnu ten suksak tura entitlement nei angah an inngai. Fanu/farnu’n zing thawh hmaa chhungkua rawng a bawl laiin, fapa/nuta chu a thawh tlai pawh hriatthiam a ni. Mizoramah hian, a tlangpuiin, fapate aia fanute an fel zawkna leh an puitlin hma zawk nachhan hi, a chunga kan sawi tak ang khian, fapate chu chhungkaw rawngbawl hna thawk lo tura entitlement an nei anga ngaihna chhungkaw hnamzia vang a ni thei.

Chutiang bawkin pasal/pate pawh an nupui/fanute’n an rawng an bawlsak tura entitlement nei angah an inngai a ni. Hmanlai chuan hmeichhiate’n in lam rawng an bawl a, mipate’n ram lam (lo hna, ram vah, lui kal, ral do, etc.) hna an thawh avângin, inah chuan hmeichhiate’n mipate rawng an bawlsak tûra ngaih a nihna chu hriatthiamna chin a awm; ram lam hna chu har zawk leh hahthlak zawk anga ngaih a nih avângin. Tunlaiah erawh chuan nupui leh pasal an pahniha sawrkar hna thawk dun leh rawngbawl hna nei ve ve an tam tawh. Chhungkaw tân sum lakluhna an nei ve ve tawh a, chhungkua thenkhatah phei chuan pasal/fapa/nuta sum lakluh aiin nupui/fanu/farnu sum lakluh a tam zawk tawh. Chuti chung pawh chuan, pasal/fapa/nuta te chu hnaah an kal hma zingah leh hna atanga an lo haw hnu tlaiah pawh in lam hna thawk miah lovin, an nupui/fanu/farnu ten an rawng an bawlsak tura entitlement nei reng angah an inngai a ni.

Tribal (hnam leh ram hnuhfual nihna) entitlement-te (exemption, reservation, concession, quota, etc.) pawh thansan duh lo an tam hle. Tangka sum ngainat luatna avângin chatuana hnam leh ram hnuhfual nih duh mai te pawh an awm awm e. He article ziaktu’n ka sawi thin angin, tribal nihna entitlement hmang tangkaia, a nuaih tela hlawh nei atanga multi-crorepati mihausate thlenga income tax pek duh lohna rilru phei hi chu, “a tribal hle” tih mai loh chu sawi tûr a vang hle. Kristiante testimony atan a tha lo a, ram hmasawnna daltu a ni. Eirukna thupna hmanrua a ni bawk. India khua leh tui ni ve si a, mahse income tax pe lo a, India khua leh tui kan nihpui, State danga awmte income tax pek rinchhana, State, ADC, Municipal Corporation leh Development Council budget te kan han siam ve thin hi chu, ah, zahna chang pawh kan hriat tawh loh hi maw! Entitlement chu a lo nuamin, a hahdamthlak hle a nih dawn hi maw!

Mipui rawng min bawlsak tura kan rawih leh kan thlan sawrkar hnathawkte leh politician-te lah chuan, mipui chhiahhlawh (public servant) an nihna theihnghilhin, mipui lal nihna entitlement nei anga inngai hi an ang thin. Mipuite chungah an indah emaw tih theih tûrte pawh an awm thin a, thenkhat phei chu an intimilian thiam hle. Sawrkar lah chuan British hun laia sawrkar hnathawkte, a bik takin officer leh politician-te tâna entitlement a siamte kha tun thlengin a la chhunzawm a, an hlawh piah lamah entitlement tam tak an nei. Hlawh tlem zawkte hnenah allowance leh hamthatna dangte pek tam zawk tûr an nih laia, hlawh tam fe zawk officer leh politician-te zawkin an hlawh bakah entitlement chi hrang hrang an nei a ni. Khawvel hi a mak hle.

Sawrkar leh kohhran siam entitlement-te an nei a nih pawhin, ram rethei kan nihna hre reng chungin, ram leh kohhran hmangaihna avânga inrenchemna nun kalpui a, an entitlement-te chân ngam officer-te, politician-te leh kohhran hruaitute hi ram leh kohhranin an mamawh hruaitute an ni. Ring lo mi ram hruaitute pawhin an tih theih a nih chuan, ringtu ram hruaitute tân phei chuan, an tum a nih phawt chuan, an tih theih lohna tûr a awm lo.

A tam zawk (majority) nih avânga entitlement nei anga inngai te an awm leh a. “Majority” tihah hian population, tawng, sakhuana leh inthlannaa thlantlin majority nihna te a huam. Majority-te chuan majoritarian agenda tihlawhtlin chu an entitlement anga ngaiin, minority-te dinhmun leh duh dan te ngai pawimawh loa, an pianpui chanvo (human rights) te thlenga palzutsak pawh pawi an ti thin lo.

A tawpah chuan, entitlement beisei leh hman duhna nun hi Kristian nun a ni lo, tih kan hriat a tha hle. Entitlement beisei leh lawm em em hi mahni chauh inngaihtuahna (selfishness) a ni a, Pathian thu nen a kal dun thei lo. Ringtute chu chhungkua, khawtlang, ram leh kohhranahte inangkhata inena, inzah tawnna nun nen inlaichînna nei tûr kan ni. Chuvângin, a chunga kan sawi takte leh kan sawi piah lamahte mahni inngaihtuahna entitlement nun hi thansanin, midangte rawng i bawl zawk tawh ang u.

Elrel leh inngaihhlut avânga eng mah ti lovin, mi tinin inngaitlâwm takin mahni aiin mi dang tha zâwkah ruat theuh rawh se; mahni ta ta mai en lovin, mi dang ta pawh en theuh zâwk rawh u (Philippi 2.3-4).

Leave a Reply

error: Content is protected !!