Taihmakna leh Thawh rimna

  • F. Vanlalrochana

Taihmakna hi thil pawimawh, tisa thil mai ni lo, thlarau lam thila hlawhtlinna tur pawha kan mamawh a ni. John Calvin-a khan, Lehkhabu ropui tak mai, ‘Institutes of the Christian Religion’ tih a ziak a. Institute bu-a Calvin-a sawi hmasak ber hian, a bu thu hi a khaikhawm theih mai awm e: Mihring finna zawng zawng inthlunkhawmna chu, Pathian hriatna leh keimahni kan inhriatnaah hian a ni, tih hi. Pathian hriatna tak tak chu, Pathian thu chhiar leh zir atangin chauhin kan nei thei a ni, tiin a sawi bawk. Pathian lehkhabu chhiar khat, zir chik ngai lo chuan Pathian hriatna tak tak a nei lo ang a ti a ni ber mai.

Pathian lehkha thu te chhiar a, zir thin mi chu mi thatchhia a ni thei lo a ni. Lehkha zir peih lo, hnathawh taima lo tan khawvelah dinchhuah beisei tur a ni lo. Taihmak a tul a ni tawp mai. Taihmak hi zir theih a ni.

Kristian, Lal Isua zuitu chu a taima a ngai. Bible han chhiar ila, kan hmuh chu:-
a) Pathianin mi taima leh thawkrimte a ko: Mosia chuan khua angan hla takah, ramsa leh mi sual hlauhawmte awmna hmunah thlalerah ran rual a veng a, chutih lai chuan Pathianin a ko a ni. Davida pawh dai pawnah beramte venga a awm laiin an va hruai chhuak. Lal Isua mi kohte pawh kha mi taima tak tak, an sangha man laite a ni a koh kha. “Nangni thawkrim leh phurrit phur zawng zawng te, ka hnenah lo kal ula, keiman ka chawlhtir ang che u” a ti a nih kha.
b) Tuhrah sengna dan hi Lal Isua zuitu nun hruaitu a ni. Mi tinin kan thil tih ang zelin chan kan nei ang, leiah pawh, vanah pawh. Chu chu a chhe zawng leh a tha zawnga kan chunga thleng ve ve tur a ni.
c) Taihmak hi Pathian min kohna a ni: Kan Pathian hi a taima a. Van leh khawvel a siam a, a enkawl zui bawk a. A taima tih a chiang. Pathian mi koh chu a taima tur a ni. Mahni neihsa tipung thei tura mi taima hnenah pek belh a nih tur thu leh, mahni neihsa tipung loa thatchhia chu a neihsa pawh chhuhsak a ni ang tih hi Lal Isua zirtirna pawimawh, Isua zuitu principle tur a ni.

Bible zirtirna atangin taimakna leh thawh rimna chungchang hetiang hian han sawi zui ta ila:
Thawh rimna hi Pathian ruahmanna a ni: A tir atang rengin Pathian chuan hnathawh hi thil tha zingah a chhiar a ni. Genesis 2:15-ah pawh kan hmu, Pathianin Eden huan enkawl tura Adama a dah khan, “Enkawl leh vengin” a dah a, hnathawh hi anchhia a ni lo a, Pathian nena thawk duna a thil siam enkawl tur an ni.

Exam tura i inzir emaw, infiamna lam atana i inbuatsaih emaw, inah i chhungte i pui pawh ni se; Mahnia hna nei tawh pawh i ni thei, Pathian chawimawina remchangah hman tum la, theihtawp chhuahin taima takin tha thei ang berin ti ang che, Pathian tana thawk i ni.

Thawh rimna chuan inthununna mamawh:
Thufingte bung 12:24-ah chuan heti hian kan hmu a, “Mi taima kut chuan rorelna a keng ang a. Mi thatchhia erawh chu hna rim tak thawk tura tih a ni ang.” Thawh rimna chu inthununna a mamawh a, a tih a harsa a nih pawhin chan pawh nei hialin, rilru pe taka theihtawp chhuah a tul a ni. Chutianga rim taka inthununna nena thawkte chu an ding chhuak dawn a ni.

Basketball kheltu zinga a ropui bera an sawi thin chu Michael Jordan-a a ni. An high School basketball team-ah chuan a tel pha nghal bik lo. A inthunun theihna, a taimakna leh a thawh rimna chuan dinhmun ropui takah a dah thei ta a ni.

1997-98 Inkhelh runpui (season) tawp lam a ni a, Chicago Bulls chu, a zawna NBA champion an ni tep tawh a. An training session chu, Tim McCormick, NBA star hlui chuan, a hmuna enna remchang a nei a. Phur viau mah se, Michael Jordan a tel ve dawn loh avangin a phur dan a nep deuh a. A hma zan nga chhung khan a zawnin Bulls khan game 4 an khel a, MJ chuan point 38,42,46 leh 34 a thun nghe nghe a, game tinah minute 40 tal a khel ziah bawk. Bulls chu an chak vek avangin, chutiang hnua an practice session-ah chuan MJ kha a chawl hahdam turah a ngai sa a ni. A rin loh deuhin, Michael Jordan kha, a teammate te thlen hma minute 45-ah practice-na hmun thlengin, amahin a lo ti fe hman a, ball vawi 200 zet lo vawm hmanin, a pawlpuite lo thlen meuh chuan, a thlan a lo tla nasa hman thin.

Phil Jackson chuan, MJ chuan, chawlh hahdam an mamawh tih a hria a. An practise session-ah team hniha thenin, basket 20 score hmasa sa chak a tih tawp turin thu a ti tlu a. MJ khan, a tanpuite tan basket vawi 12 a thun. Chawlh hahdam a phu ber niah pawh, mi dang aiin a thawkrim a, zaa za a theihna hmangin, a hma aia tha leh thiam zawk nih a tumna avangin theih tawp a la chhuah sauh sauh a ni. A hun a hmang thain, a ngaihlu thin em em a, Michael Jordan kha tihpalh thilthua ROPUI a ni hlei nem!

Keini Mizote pawhin a beih hram hramna hi entawn ila, Pathianin taimate hi a thawh rah a pe thin a ni tih i hre reng bawk ang u.

Thawh rimna chuan Pathian a chawimawi: Kolosa bung 3:23 chuan heti hian hrilh nawn kan ni, kan tih apiang Lalpa tana ti anga thawkin kan nung tur a ni. Hemi awmzia chu tu mahin min hmuh loh lai pawhin taima takin theih tawp kan chhuah tur a ni, a chhan chu Pathianin engkim a hmu vek a ni.

Katherine Johnson, NASA mathematician kha a chanchin film-ah an siam hial a, Hidden Figures tih a ni. Van lama NASA zinna kawng kha taima takin a chawk thin a, A thawh rimna chuan mipa leh hmeichhe inthliarna leh chi inthliarna pawh a khiat hial a ni. Amah hi chuan, “Ka tih tur ka ti mai a ni e,” a ti a ni. A inngaihtlawmna leh a theihtawp chhuahna chu chhan ropui zawk avanga rawngbawl a nihzia tilangtu a ni.

Taihmakna leh thawh rimna chuan nungchang a siam puitling:
Rom 5:3-4-ah chuan heti hian kan hmu a, “Tin, chuti chauh chu ni lovin, kan hrehawmnaah pawh lawmin i awm ang u, hrehawmna chuan chhelna a siam chhelna chuan hriat fiahna a siam a, hriat fiahna chuan beiseina a siam tih kan hre si a,” tih kan hmu a ni. Thawh rimnaah chuan chona hmachhawn tur a awm thin a, thil harsa tak tawn tur a awm thin. Hetiang harsatna tawn tur awmte hian mi chak zawk leh fei zawkin min siam thin a ni.

Nick Vujicic-a, fuke kim loa piang hi kan hria a, mahse, a famkim lohnate chu hnualna atana hmang loin, theih tawp a chhuah a, mi dangte fuih a, Pathian hmangaihna puang chhuaktu ropui tak a lo ni ta a ni. A Pathian rinna leh a thawh rimnate chu mi tam tak fuih a, nawrkaltu a lo ni ta a ni.

Taihmakna leh thawh rimna leh Pathian rinna a kal kawp: Rim takin kan thawk ang a, a rah chhuah turah erawh Pathian kan ring ngam ve bawk tur a ni ang. Rev. Zairema kha mi taima chungchuang a ni a. Amah hre chiangtu Bualhranga chuan, “ ..Kutke leh thluak ngaihtuahna hmanga rim taka hnathawk reng mi..a hun tawp thlenga hmasawn zawnga inzir chho reng mi..”tiin a sawi.

Thufingte 16:3-ah chuan he thu hi kan hmu a nih kha, “I hnate chu Lalpa kawltir rawh;Tichuan, i thil ruahmante chu tihnghehin a awm ang.” Taihmak leh thawhrim chu kan mawhphurhna a ni a, a rah chhuah erawh chu Pathian kutah a awm a ni.

Zirnaah harsatna i nei a nih pawhin, Pathian hnenah tawngtai la, a kaihhruaina dil ang che. Thawkrim rawh, a hun taka kawngka dik tak hawnsak tur chein Pathian ring ngam bawk ang che.

Taihmakna leh thawh rimna chuan mi dang a tiphur: Rilru ngil taka rim taka i thawh chuan, i kianga mite tan eng i ni ang. Matthaia bung 5:16-ah pawh heti hian kan hmu, “Chutiang bawkin in eng chu mi mit hmuhin eng rawh se; chutichuan, in thiltih thatte an hmu ang a, in Pa vana mi an chawimawi thei ang”tiin. Thatchhiatna, awmawlna hi kan hnam ei chhetu a ni a. Tun dinhmuna kan tawh theih leh tih theih theuh hi ti ila, awmawl leh chawmhlawm awm lo ila kan buaina tam tak hi a reh ang.

Hnam taima: Korean ho hi Japan hoin hun rei fe an awp a. An ti rethei em em mai a. Indopui pahnihna zawh chiahah khan Korean War-a han awm leh a, chhim leh hmarah an inthen a. S. Korea chu khawvela ram rethei berte zinga mi an ni thin a. Chu chu tan an han la a.

Economic lamah te tan an han la a. Zirna lam an uar zual a. Ram ropui takah an rawn ding chhuak ta a ni.

Korean zirlai ho hi, khawvela zirlai thawkrim ber an ni ang an ti thin. High school-an zawh hian, College tha pathum luhna tur an nei a. Chumi lut pha tur chuan an tang em em mai a. Chhunah an sikul kal hi chu an muthlu mai mai tawh zawk, zan lamah coaching-te an kal vek mai a. Chhun sikul ban hian khawlai leh sikul vel an ti fai a, zanah coaching an kal leh thap mai a ni. Chumi an thawh rimna avang chuan, an ramin a thatpui a ni. Hemi chhiar zau duh tan The Smartest Kids in the World: And How They Got That Way tih bu, Amanda Ripley ziah a chhiar theih ang.

Mahni han inchhut let ila. Kan nunah hian kan thawkrimin kan inhria em? kan taima-in kan inhria em? Kan hna pui ber atan hun eng nge kan inpek thin? Thil eng pawh ti dawn ila, taimaa thawhrim loh chuan, eng mah a nih theih loh.

Tlangkawmna:
Taihmakna leh thawh rimna hi mihring nuna hlawhtlinna thlenna kawng pawimawh a ni. Mahse, hlawhtlinna mai atan chauh ni loin, Bible zirtirna kan en chuan, thawh rimna hi Pathianin min pek mawhphurhna leh amah chawimawina nun kan neihna tur kawng pakhat a ni. Eden huana Adama hnathawh tur a pek a nih atang khan hnathawh hi mihringte mawhphurhna a lo ni tawh a. Lal Isua zirtirnaah pawh taima taka thawkte chu an thawh rah chang tur leh, mahni neihsa tipung lo, thatchhia a awmte erawh chu an neihsa pawh chhuhsak an nih tur kan hmu.

Dinhmun sang thleng tur leh mi dangte tana malsawmna ni tur chuan harsatna leh hrehawmna hmachhawna, inthununna leh thawh rimna a ngai tih kan hmu. Kan dinhmun leh kan pianphung chu kan hmasawnna daltu a ni kher lo; rilru put hmang leh theihtawp chhuahna hi thil pawimawh zawk a ni.

Kristiante chu Kan hnaah, kan zirnaah, kan chhungkaw enkawlnaah leh kan rawngbawlnaah pawh mi dangin min hmuh loh lai pawhin rinawm leh taima taka kan thawk tur a ni. Kan thawh rimna chuan keimahni nun chauh ni lovin, kan chhehvel mi leh kan hnam nunah pawh nghawng tha a nei thei.

Thatchhiatna, mawhphurhna pumpelhna leh awmze nei loa hun hmanralna hi kalsan ang u. Kan hnam hmasawnna chu mi dangin min siam sak tur a ni lo; mi tinin, mahni chanvo leh mawhphurhna hlen chhuak tura kan thawh rimna atanga intan tur a ni. Hei hi i hre reng ang u “ Tichuan, thil tha tih i ning suh ang u; kan inthlahdah loh zawngin a hun takah chuan kan seng dawn si a. ” – Galatia 6:9

Leave a Reply

error: Content is protected !!