HNA THAWKTU

  • HC Vanlalruata

He ram a thil pawi ber mai pakhat chu Mizoram mipui tam ber, (za a 60 aţanga 70 niin an sawi) nitin eikhawp ei thei tur leh hun engemaw chen tal háwpkhawp thar theihna tura kan hmachhuan kuthnathawktute kan enkawl dan hi a ni a. Mahse, kan sorkar hrawn tawh zawng zawngin an duat loh ber, sorkarna an chan theih a, sorkara thuneihna an chan hmang ţangkai a mipui sum chanpual an duhtawka anmahni hlawkna atana an ţham theihna tur atan a an hman ţangkai theihna hmanrua chauhva ngaih an nih avangin a pawi hle a ni.
Sorkar hnathawkte chuan thlakipin hlawh an la satliah mai a ni lova, thla khata Sorkar hnathawk lian chinin an hlawh hi a tam hle a ni – kuthnathawktute thlatin hlawh zat nena chhut chuan. A hunlai a zir zela kuthnathawktu chhungkuate an retheih pachhiatna aţanga khaichhuahna atana kan sorkarin kum 5 chhung an sorkar hun (term) atana pek tura a tawktarh hi a beitham satliah lova, sa-ţah-chhuak-pek pawh a tling pha lo.
Sorkar hnathawk tam takin thla khata cheng nuai 3 chuang an hlawh tawh lai a, tuna kan sorkar dinglaiin SEDP hnuaia mirethei khaichhuahna leh eizawnna ngelnghet neihna satliah pawh ni lo, hausak theihna kailawn zawhna atana chhungkaw pakhat taka cheng nuai 3 a tawktarh leh Congress sorkar kalta-in NLUP hmanga cheng nuai 1 a tawktarh kha a inang vel awm e. Hnathawktu rau rau, an thawk ţha emaw ţha lo emaw, sorkarin thlakipa hlawh a pekte leh mahni kutkawiha chhungkaw chawm kuthnathawktute dinhmun inthlau lutuk hi kan ram ţhanmawhbawk lian ber zing ami a ni.
Kar leh Ningani khian kan Chief Minister Pu Zoramthanga’n tangka kum thar atana Mizoram sum ruahman a pharh leh tura ruahman a ni a. Heta a ken tel pawimawh tak ‘Economic Survey’ pawh kan chhiar theih turin chhawpchhuah a nih leh beisei ila. Mizoram mipui sum thawhchhuah (GSDP) a thawh hlawk ber chu sorkar hnathawk leh a behbawm (service sector) tho a la ni ngei ang a. Lo neih leh huan siam aţanga thawhchhuah zat chuan pathumna dinhmun a luah leh a rinawm. Hei hi kan ram ‘economy’ kal sual, a bilha tho lovin a hrin kal zel chu a ni.
Mizoram mipui za a 60 aţanga 70 zetin tlemte an thawhchhuah lai a, sorkar hnuaia thawk, mipui awm zat aţanga chhuta za a 5 vel chauhvin kuthnathawktu nawlpui let tam tak sum an thawk chhuak thei hi ‘economy’ hrisel a ni thei lo hrim hrim. Hri len avanga state sorkarin a sum lakluh a tlem bakah a luh dan a danglam tak (sorkar hotute sawi dan) avangin sorkar hnathawk hlawh tam chinte’n an hlawh an la tlai a. Chumi avang chuan nawrh an tintuah niawmin kan lo hria a. A zia lo takzet a ni.
Sorkar hnathawk ni ve lem lote pawh dingchang chhovin mahni kutkawiha eizawngte, mimal enkawl zirna in, ran vulh leh eizawnna kawng hrang hrangah mi tam tak an hlawhtling chho dawna kan beisei laiin Covid-19 hri a lo leng a. Kum 2 zet min sawp lai hian vawk pulhri hlauhawm ber chi African Swine Fever avangin vawk vulhtute’n sum a an chantir tur tam tak an chân a, a chân tam ber phei chuan cheng vaibelchhe 3 chuang chanin a vawk sang chuang a hloh a ni. Vaimim eichhetu Fall Army Worm chu puang ve bawk mahse, Mizoram sum leh pai dinhmun tichhe nasa bertu chu Covid-19 hrileng leh ASF vawk pulhri leng hi a ni awm e.
Sorkar hnathawkte hi an zak thei lo ngawt mai. A ruaitu sorkarin engemaw laia an hlawh a puksak khan an sawisel nasa hle a, mahse, a rŭl leh tawh a nih hmel e. A hnu-ah a hlawh tam chinin an thla hlawh an la tlai a, chu chu lung lovah an la leh a. Sorkar laipui hnuaia thawkte DA pung anga pek an phut zui bawk a. Hei hi an chanvo anga an hauh theih a ni mai thei e, mahse sorkar leh mipui dinhmun thlîr a, tĭm rih deuh a fuh zawk a rinawm.
Hrilen avangin kan tuar vek mai. Sorkar hnathawkte pawhin sorkarin an hlawh a puksak hun hial a thleng a, hun danga an hlawh lak ţhin huna lak mai theih loh hun a thleng tih kan hria. Mahse, sorkarin an hlawh a puksak pawh pek an ni leh tawh a, an thlakip hlawh hi la tlai deuh mahse, a bikimin an la tho tho a ni. Chutih lai chuan hrileng denchhena sorkar thutlukna siam zulzui a inkaihhruaina siamin a nghawng nitin inhlawhfate, chawhmeh zuarte, dawrkaite, loan hmanga lirthei lei a inhlawh ţhinte, mimal enkawl sikula thawkte, khawpui leh kawngkama chawdawr siamte leh midang tam tak dinhmun hi ngaihtuah a ngai a ni.
Mimal enkawl sikul a thawk, hri len vanga sikul kai theih loh denchhen a an hna chân ta hi an tam hle a, mimal enkawl sikul engemaw zat chu khar a ni bawk. Kawngkam leh khawchhunga chawdawr leh thingpui dawr tam tak chu a neitute’n an bansan lo thei lova, ţhenkhatin eizawnna dang an vawn hlen phah a, chawhmeh zuara inlet ta pawh an tam mai. Lirthei hmanga eizawng engemawzatin táwpsanin an lirthei an hralh a. Kan sawi kim seng lovang.
Chutiang a mi tam takin an eizawnna chân a, harsa taka kawng dang an dap lai, ţhenkhat phei chu eizawnna dang dap ngaihna hre tawh lova awm mekte. Nitina inhlawhfa, lockdown rei lutuk avanga chhuanchham titiha awmte, hna an thawh theih loh avanga sum lalut lova, kawng dang awm ang ang dapte dinhmun hi tam takin kan hriatpui pha lo. Chutiang a nih lai chuan sorkar hnathawk nghet an hna aţanga thlawn an la awm lova, an hlawh pawh an la la reng a, a pung zel bawk a. An rawngbawlsak tur mipui zinga mangang tak takte dinhmun hi an hriatthiam a ţul khawp mai.
Engtin nge kuthnathawktute sum lakluh kan tihpun/san ang tih ngaihtuahna tak tak tel lo policy/program hi kan kalpui rei ta lua. Vote engzat nga kan hui theih ang tih ngaihtuahna leh ram hmasawnna aia engzat nge ka chan (eiruk) ve ang tih ringawt mai buaipui hi chu he ram tan hian a pawi takzet mai. Mahni kutkawih a hlawkna tel ve ţan grape chingtute îtsik ni awm taka an thar chhuah hralh theih lohna tur dapsak chingte hi kan ngah ta mah mah a ni.
‘Hnathawktu chuan hlawh a hmu tur a ni,’ tih a ni a. ‘Thawk lo chuan ei pawh ei suh se,’ tih a ni bawk a. ‘Miin a thawh zat hlawh a la tur a ni’ tiin, thluak hmang leh tharum hmangin thawh zat hi teh theih ni sela chuan kan kuthnathawktu tam tak hi an dingchhuakin an hausa tawh ang a, sorkar hnathawk tam fe hi chu chhuanchhamin an awm mai thei a ni. Kan ram budget pharh turah hian a taka hnathawktute hamţhatna leh dinchhuahna tur kan beisei ngam hlawmin a rinawm loh. Hnathawktu tak takte dinchhuahna tur ruahmanna siam hi a va ţul tawh tak em!

Leave a Reply

error: Content is protected !!