- Dr. C. Lalrampana
A KAMKÊUNA
Mihringten nitin kawla ni chhuak chhiara hah thikula hna kan thawh chhan chu kan mamawh ei leh bar sum leh pai, silh leh fen, in leh lo kan neih a, kan tlakchham lohna tur leh kan intunnun nan liau liau a ni. Kan thiam zawng, theih zawng, tui zawng leh Taimak dan pawh a inang lova a inchen hek lo. Sorkar hna, sumdawnna, lo neih, thilsiam chhuah leh in sak, kut themthiamna, damdawia inenkawlna zirtirna, leh kawng hrang hrang thawkin ei kan zawng thin. Hlawh emaw lawmman emaw nei lo tawp chuan kan thawk thei lo. Hlawh leh lawmmante hi a hna a zir zelin a inzat lova, hlawh hmuh that leh that loh dan pawh a inang vek hek lo. A hna pawimawh dan leh dinhmun azirin a inang lo thei hle bawk. Eng hna pawh, hna lak tur azirin miin a tlin phawt chuan chu hna chu tlin takin a thawk thei a ni. Tlin tak leh thiam nal tak chunga hnehsawh taka a thawh phawt chuan a thawh hlawh chu a hmu ngei ngei tur a ni. Thawh hlawh emaw lawmman hmuh loh chuan eng hna pawh tha tak leh tui taka thawh a harsa hle thin a ni. Hlawhfa chhawrtuin a hlawhfate a ngaihsak that loh chuan hna pawh a chak thei lo. Hlawhfa chhawrtu hi sorkar emaw, mimal emaw, pawl emaw, khawtlang emaw, kohhran emaw, company pawh a ni thei. Hlawhfa ruaitu leh chhawrtu chu tupawh ni se a chhawr dan angzia zelin a hlawhfa hlawh chu a pe tur a ni.
HNATHAWKTU HLAWH
Sawrkar hna hi chihrang hrang a awm. Chungte chu group A,B,C,D thlenga then a ni a, heng bakah hian a nghet lova thawk Contract basis, casual, work charge, Provisional Employee (PE) etc. chihrang hrang a awm thei. Hengho hian an hnathawh san dan azirin thlatina hlawh bituk mumal tak an nei theuh a, a zat leh hlawkna (benefit) chihrang hrang an hmuh theih dan pawh a inchen lo hlawm hle. Sawrkar hnathawk zingah pawh sawrkar laipui hnuaia thawk leh state/UT sawrkar hnuaia thawkte an la awm hrang cheu bawk. Sawrkar Laipui hnuaia thawk leh State/UT sawrkar hnuaia thawkte hlawh leh hlawhtesep hmuh dan a inang vek lo. Mahse, a tlangpuiin State/UT sawrkar hnuaia thawkte hian sawrkar laipui hnuaia thawkte zulzuiin engkim an kalpui ve thin a ni. Heng bakah hian Autonomous District Council (ADC) leh Regional Council hnuaia thawk an la awm bawk. Hengte pawh hian state/UT Sawrkar an entawn tlangpui bawk. State/UT Sawrkar hnathawk zingah hian sawrkar laipui scheme leh project hrang hrang hnuaia hnathawk sum dinhmun azira chhawrte an awm bawk. Chungte chu Centrally sponsored Scheme (CSS) hnuaia thawk an ni a, sawrkarlaipuiin an hlawh zawng zawng 100% a tumsak chi leh state/UT sawrkarin 10% a lo dolet ve ngai chite thlengin a awm bawk. Sawrkar hnathawk nghet pangngaite hlawh tur hi Central, state/UT annual budget session-ah sawihova pawm fel thlap a nih avangin sawrkar a tluchhe thut emaw sum a tlachham thut a nih ngawt.loh chuan thlatin khel lovin an hlawh leh hlawhtesepte hi an hmu reng thei a ni. Hetih lai hian sawrkar laipui scheme hrang hrang leh state/UT hnuaia a nghet lova hlawhfa rawihte erawh hi chuan sum chheh hran dan dinhmun azirin an thawh hlawh hi an hmu tha hlei thei thin lo. Chuachhapah sawrkar laipuiin state/UT kaltlanga an hlawh hi a pek thin avangin state sawrkar hian a lo tihkhawtlaisak fo thin niin a lang a, hei vang hian rei tak tak hlawh hmu tha lovin hna an thawk thin a, chhungkuain an tuar nasa thei hle. An thawh chhan ber an intunnunna tur leh inchawmna tur hlawh an hmuh that loh avangin mangang takin an awm thin a ni. Chuvangin, sawrkar hnuaia thawk hlawh hmu tha lote hi an lainatawmin an khawngaihthlak thin hle. Chhungkaw khawsak a buai a, harsatna tam tak an tawk thin. Midang pawisa puk rêng rêngin am buai phili thin a, an hriselna thlengin a nghawng chhe thei thin a ni.
A TLÃNGKAWMNA
Dec. 8, 2023 atanga sawrkar thar lo piang ZPM Ministry hian CSS hnuaia hnathawk chihrang hrangte hlawh leh CSS fund hramg hrang hnathawhna sum chheh hransa Miziram Finance Deparment kaltlanga dawn tawh sawrkar hmasate’n an lo tihkhawtlai thin dan a hmuh khan kan CM hian a ngaimawh hle a social media hrang hrangah pawh a sawi chamchi thin a nih kha! Thawkhat lai phei kha chuan CSS sum lokalte kha sawrkar laipuiin chelh khawtlai a phal tawh loh bawk avangin an pe nghal deuh zel kha a ni a. Mahse, a rei deuha tunah chuan a ngai chiahin CSS sumte chu an chelh khawtlai veleh ta mek a nih hmel hle. Mizoram hmun hrang hranga Wildlife Sanctuary leh National Park-a hnathawk, Wildlife Guard leh Forest Guard thla 7 chuang hlawh la tawh lo te, Wildlife Sanctuary leh National Park-a sorkar-in a chhawr, MR leh Casual mi 160 vel an awm mek a. Heng hnathawkte hian thla 7 chuang hlawh an la tawh lova, an mangang takzet tawh a ni. Tin, Health Dept hnuaia National Health Mission (NHM) leh Samagra hnuaia thawk Hindi Teacher 2000 dawn laite thla 3 hlawh la tawh lo leh a dangte tam tak hlawh hmu mumal lo an awm mek a ni. Hetiang dinhmun a ding mekte hi an khawngaihthlak takzet a, an hnathawhnaah a ngai renga thawh a ngai a, hah tak leh rim taka thawh a ngai a, he Kalphung thar sorkar hian hetiang hlawh thlatina la ve ngai lote hi an thawh hah hlawh tluang taka an lak ve theih dan kawng an zawnsak hi a hun tawh hle a, an hlawh leh hamthatna an hmuh tura sawrkar laipui atanga sum lokalte hi hren tansak lovin pe ve nghal zel thin se, hmanralna Utilization Certificate (UC)-te hi tihfelsak zung zung thin se, Delhi lamah zawhna leh bahlahna awm lo turin thawn thlak sak zung zung bawk se tun ang êm êm hian hlawh lak harsatna hi an tawk lovang. Hlawh thenkhat 90% Central in a tumsak bak, 10% State sorkarin a lo dolet vena pawh, pek sak zung zung thin se, Finance Deptt lama thawkte pawh hian an mahni dinhmun nen khaikhinin hlawh la fumfe ve ngai lo, Sorkar hnathawk mi engemawzatte dinhmun hi hrethiam chungin khawngaihna leh lainatna rilru nen harsatna awm lo thei ang bera hlawh an hmuh ve theih dan kawng dappui thin se, a tha hle ang. Ram leh hnam tana hnathawk theuh theuh, hlawh lak dan rualkhai lo lutuk hi a tuartute tan a hrehawm turzia ngaihtuah chungin, hetiang lo deuha hlawh an lak ve dan hi Sorkar hian ngaihtuah sak tawh se, a tha ngawt ang. Kan Pathian thuah chuan “….. Inhlawhfa hlawh chu zankhua khuain a tuk thlengin i kawl tur a ni lo.” (Lev 19:13) tih a ni a. Kalphung thar sawrkar, ‘Ram rorelnaah Pathian ram lo thleng rawh se’ titute hian an hlawhfa chhawrte hlawh hi an bat reisak thei hle mai! Chuvangin he sawrkar kalphung thar hi a thar chuang lova a hma mite ang bawk, awmze nei lo kalphung thar an chhawm nung chho veleh ta mek niin a lang. Kalphung thar nghak rêng rêngin kum 5 a ralleh mai tur hi dawnin thinlai a dam thei lo.