- K. Hmingthankaia
Engvanginnge Vande Mataram chu kan sak loh bik lem ang le. Tunlai hian India ram pumah Vande Mataram chu a lo lar thar leh ta hle mai a nih hi. He hla hi Bankim Chandra Chatterjee-an Bengal rama a chanchinbu Bengali tawnga hunbi neia a tihchhuah thin, Bangadarshan tihah chuan, November ni 7.1875 a a rawn tihlan chu mipui hriat tura a lo lanna hmasa ber chu a ni. India hlathu thiam Rabindranath Tagore-an a music nen thlapa 1896-a a lo rem tawh chu India ram pumah chuan a lo lar chho ta em em mai a ni. India miten Sapho dodalna hmanrua atan pawha an lo hman thin tawh, ‘Bang rawh se, Haw rawh se’ tih paha lungrual taka an lo sak dual dual tawh thin, tharum hmanga India zalenna sualtu Netaji Subash Chandra Bose pawhin a lo sak luah luah tawh chu, kum tam tak hnu, tun kum 2026-a a lo lar thar leh tak em emna chhan chu, he hla, ‘Ka chun nunnem India, zaiin ka chawi zel nang che’ tih hla ni awm tak hian keimah ang bawkin Pu Modia te Hindu BJP ho lung chu a rawn tihlen ve leh tak em em lai hian, BJP nilo ho zawngte lung chu a tihlen ve theih tak tlat si loh vang hi a ni ber mai awm e. Pu Modia Hindu BJP hote lung tilengtu lai tak, Hindu ho vai pathian fakna lam vel ni awm tak, chang 3-na chho vel hi BJP nilo hote thin tiurtu lai tak chu a lo ni ta tlat mai bawk si hi an insual phah loh chauh chhan te pawh chu a ni maithei bawk. Helai chang chho vel hian eng lam nge a sawi tih lam phei chu kei chuan amikamak pawh ka hre ve lo naa, ka rin danin, ‘Aw ka lal leh ka pathian duh tak Durga Laxhmi, i ang chhungah min hum la, mal min sawm ang che’ an lo ti chho ta vel te pawh chu a lo ni maithei bawk a ni. Keini Kristiante tan phei chuan a lo huatthlalaawm viau nge viau lo tih pawh chu ka hre chiah chuang lo bawk a ni. Mahse, Hindu BJP ho ni ve lo tan hi chuan a tluana lungrual taka sak theih chi chu a lo ni chiah lo a ni ang.
Kum 1937 October ni 29-30 daih tawhah pawh khan, khatih laia party lian ber Congress Working Committee chuan uluk taka a ngaihtuah hnuin, engemaw huna sak a lo tul chang pawhin, ‘Kan Zotlang ram nuam hi Chhawrpial run i iang e’ tih ang vela India ram mawina leh nawmna vel a chawina chin, chang 2-na thleng chin chiah hi sak thin ni rawh se, tiin thutlukna an lo siam daih tawh a ni. Chuti ang chuan kum tam tak chhung chu official thilah chuan sak a lo ni ta reng a ni.Tin, India chu Republic ram a lo nih dawn takah khan National Anthem a neih a lo ngaih tak avangin, roreltute, Pu Nehtu te ho khan uluk taka an ngaihtuah hnuin, India chu sakhaw tin zalenna ram, secular state a lo nih dawn si chuan, mi tin leh sakhaw tinin, khawiah pawh an sak atan chuan Vande Mataram chu a rem thei chiah si lova tiin, Jana Gana Mana tih chu Indian National Anthem atan an lo thlang fel ta a ni. Vande Mataram pawh chu national song atan an lo thlang ta bawk a ni.
Tichuan, tunah hian engti zawng pawha sawi mam leh sawi mawi tum vel pawha thup theih loh, Pu Modia BJP sawrkar hian India sawrkar leh India rama chet velna function zawng zawng chu tih Hindu em em vek an lo tum tak bakah, hmana India national anthem thlangtute leh vande mataram chang pumpui, a hindu chang lai tak lehnghal hnawltute kha Congress an lo nih hrim hrim bawk si avang ni ngei turin, BJP sawrkar chuan inthlahrunna leh timna eih pawh nei lovin, thil tih pui reng reng leh sikul tinah chuan, India National Anthem Jana Gana Mana sak hmain, Vande Mataram hla, Hindu vai pathian fakna tel ngeia a tluana sa thin tawh tur chuan India mipuite chu min lo tilui ta a nih hi. India chu kan va hindu sawt ta rep rep ve aw.. ti r’u maw.
Chumi avang tak chuan opposition lian ber ni mek Congress tan chuan a thinurthlak ta em em mai a ni. India rama BJP nilo party dang zawng zawngte hi hindu nilo vek chu an ni bik awzawng lo, hindu vek deuhthaw tho an ni hial zawk ang. Hindu ni lo chu tlemte chauh zawk an ni ang. Mahse, sakhaw hrang hrang leh hnam hrang hrangten hrehawm tam tak tuara India zalenna lo sual chhuaktuten, India ram chu sakhaw tin zalenna ram a ni tur a ni an lo tih dimdiam tawh, Mahatma Gandhi te, Pu Nehru ten India chu hnam hrang hrangte lungrual taka chen khawmna, pangpar hrang hrang awmna pangpar huan mawi tak a ni e, tia duat taka an lo koh tawh chu, inthlahrunna leh midang mitmei venna nei miah lo leh, timna eih pawh nei hauh lova BJP sawrkarin India sawrkar leh India ram thil reng reng chu tih hindu em em vek tum ang leh, Hindu sakhaw lalna leh hindu culture chu vawk lal lentir tum ang hrim maia an han che ta mai hi chu, mi tam tak, BJP party chhunga mite ngei pawh an ni ang, hindu ve tho tam takte pawh chuan tha an ti lova. India ram nakin zel tur hian a chhiat phah thei dawnin an hria a ni. Hetia, Vande Mataram min han sak luihtir leh tak zelah phei hi chuan Congress chauh pawh ni lo, hindu tam tak pawh an lungawi thei ta lo a nih tak hmel hi. Anmahni BJP tan pawh hian a la pawi thei maithei a ni.
Amaherawhchu, lo thinrim ber tur ni awm taka ngaih, za a za kristian ram inti keini Mizote hi chuan kan lo enghelh ve teh chiam si lo chu a va nih hmel si ve. A hla thu kan hriat ve loh lutuk vang emaw, vawi tam pawh sa mah ila, kan thinlung tak taka kan sak ve chuan si loh avang hian, kan rinna hi a tihdanglam phah dawn chuang lo tih kan hriatchian vang emawte pawh chu a ni ngei ang le. A dik a ni. Thinlung tak tak ni hlei lo, kan rilrua vai pathian rinna tak tak leh vai pathian fakna tak tak pawh tel lo, khawvela kan chunga roreltuten ti tura min tih avang chauha sa liam ve mai mai kan nih chhung hi chuan, thinglung hmutu leh hre vektu, thinglung duhtu kan Pathian pawi hi chu kan sawi phah hmel lem loh a ni.
A thuhrimah, hindu thil leh Indian culture hi lo haw viau tur leh lo do ve ngawt tur pawh chu kan ni tawh chiah emaw ni le? Hindu culture, hindu thil leh hindu chet vel dan zawng zawngte chu kan lo entawn tam chho ta tial tial a. Kan lo intih hindu siak nasa chho hle tawh a ni lo’m ni? Kan rilru thleng pawh hian kan Indian sawt tawh viau a ni em? India vai thuama inthuam nalh siak, India vai zaia inzai nalh siak, India vai lama inlam nalh siak, India vai ei ang leh ei dan anga ei te chu nuam kan tih zawng tak te pawh a lo ni chho ta zel tho a ni lawm ni? Mahse, enge pawi, Indian kan ni miau alawm. Chumai a ni lo, a mihring Vai ngei maite pawh chu kan lo duh ta em emin kan lo intlawn siak ta a, kan lo intlaktlum siak vel ta hi a ni lo em ni? Mahse, enge pawi, Indian kan ni miau alawm. Kan chhimlam naupang zaithiam pawh, Hindu hote Jordan lui ve Ganges luipuia inhnimphum ve tawh ang maia mawiin hindi vai hla te lah chu a lo sa mawi thei em em tawh mai bawk si. Mizo hla ai mahin vai hla chu sak nuam a ti tawh zawkin a sa mawi thei tawh zawk hial emaw ni lehnghal a. Mipuite lah chuan a vai hla sakte chu Mizo hla a sak ai pawhin kan lo lawm tawh zawk emaw ni? Mahse, enge pawi, Indian kan ni miau alawm. A chhim piah leh deuhah lah chuan an lo intih BJP siak em em mai emaw ni bawk lehnghal a? Mahse, enge pawi, Indian kan ni miau alawm. India vaiho nena khawsa thiam turte, India vaitawng Hindi thiam turte pawhin kan infuih nasa tawh hle a ni lo’m ni? Enge pawi, Indian kan ni miau alawm.
Chuti chuan maw, khi’ng kan sawi takte bakah khianin, inthlahrung lo taka Vande Mataram kan lo sak ve theihna chhan tur leh kan lo Indian chian tawh zia chhan chu maw-Indian nih ve duh loh vang leh India ram nih ve pawh duh loh avanga inlakhran kan tum hnua buai kan tlin leh tak si lohah khan, India hnenah chuan-E khai, Indian nih leh tawh zawk leh India ram nih leh zawk chu kan duh leh tawh zawk e, tiin, ‘Mizoram hi India ram bung khat nghet tak a ni e’ tiin India vai tlimpui zingah chuan kan lo inziaklut fel dimdiam tawh a, India lui puiah chuan kan lo inhnimphum daih tawh tlat alawm. Chuvangin, i duh phawt chuan tun atang chuan inthlahrung lo takin Vande Mataram chu i sa el el thei tawh e.
Mahse maw, hei erawh hria ang che-“Hnam tin hi an mahni awmzia ang zelin ka siam a, an tan an awmna tur ramrite pawh ka kham sak bawk a” tih thu Bible-in min hrilh hi theihnghilh ngai suh ang che aw. Tichuan, i mawina tur dik tak zawk, i zahawmna tur dik tak zawk, i hlimna tur dik tak leh i himna tur dik tak zawk chu i hnam, i sakhua leh i culture chu zahpui lova nghet taka i vawn tlata i chawinun zel zawk nge, hnamdang sakhua leh culture, an tih dan anga tih ve zel zawk chu, tih chu nangma thu thu a ni e. Khawi zawk nge a Mizo hnam ang pawha kan zahawmna zawk tur chu ni ta ang le? Khawi zawk nge Pathianin a lawm zawk ang le?
Vai duh lo deuh anga lan tum theuh chung leh, khawimaw laia vai kan lo tlawn leh tho thin si te, vai tawng pawh thiam tluantling tak tak mang si lo leh vai culture pawh man tak tak bawk si lo chunga khawi maw laia kan lo intih vai ve leh viau mai thin si te hi chu, vaiho hian khawimaw lai laiah chuan nuihza siam nan te hian min lo hmang thin mai lo ang maw.
E taka, Vande Mataram-in ka lung a tihlen em em chhan kha ka la sawi lo tlat. Englo a nia, tunhma, khawvel dang hriatpawh theihna tur khawl dang engmah kan la neih ve hma, kan neih ve chhun chu Radio chauh a la nih thin lai khan, All India Radio Akashvani Aizawl zing lam tan hun, nghakhlel tak leh phur taka zing dar ruka radio kan han herh chiah khan, BJP zaipawl nge, Hindu pavalai pawl zawk nge, Hindu nu valaite nen tih pawh kan hriat lohte khan, uluk tak mai leh rual tak leh mawi em em mai hian, Vaandee… Maataramm…an rawn tih vang vang tuktin thin hun laite khan ka lung hi a tihlen thin tak em vang a ni e. Radio hun lai kha a lunglenthlak em maia hun dangah la sawi leh ila a tha ang.
Thil pakhat-Mizoram Hindi College emawni ten DD tv-a hindi class reilote in rawn neih thin hi, Mizoten hindi lama hma kan lo sawn ve nana in ti te a lo nih chuan, in class neih lai pangngai tv a rawn show ringawt ang hi ni tawh lo deuhin, mipui zirtirna lam hawi zawng ang deuh te hian rawn ti thin ula. Hndi thumalte hi Mizo tawnga a awmzia dik takte hi rawn sawi chiang thin ula, a lam dan tur dik tak kan lo hriat ve theih nan, mipui hmuh theih turin roman scriptin rawn ziak thin tawh ula a tha lo maw. Chuti a nih si loh chuan in class kal pangngai lai TVa rawn tihlan kher hi enge a tangkaina ni ta ang le, te ka lo ti ve mai mai a ni e.